8-fasenmodel: een methodiek in krachtgericht werken

Een interview met Petra van Leeuwen, Movisie-adviseur en ontwikkelaar van het 8-fasenmodel
artikel - 8 januari 2013
Afbeelding bij 8-fasenmodel: een methodiek in krachtgericht werken

Het krachtgericht werken is bezig aan een opmars in de maatschappelijke opvang. Een goede ontwikkeling, vindt Petra van Leeuwen, adviseur Vakmanschap bij Movisie en ontwikkelaar van het 8-fasenmodel als meest gebruikte methode in de opvang. Van Leeuwen krijgt regelmatig vragen over de relatie tussen nieuwe methodieken als Kracht- en herstelwerk* en het 8-fasenmodel van Movisie. Waar zitten wezenlijke verschillen? Petra van Leeuwen begrijpt de twijfel, maar benadert het graag 'krachtgericht'. 'Waarover ben je tevreden in je werkwijze? Wat gaat goed? Behoud dat en zoek de verdieping met behulp van beschikbare methodieken.'

Petra van Leeuwen, adviseur Vakmanschap bij Movisie, is ontwikkelaar van het 8-fasenmodel en geeft trainingen over krachtgericht werken. ‘Het 8-fasenmodel is een manier voor hulpverleners in de maatschappelijke opvang om, zoals we dat hebben gedefinieerd, planmatig, integraal en krachtgericht en vanuit een positieve grondhouding samen met maatschappelijk kwetsbare cliënten te werken aan behoud of verbetering van de kwaliteit van leven op alle levensdomeinen.’ Empowerment en strength based werken zijn de twee meest in het oog springende concepten van het 8-fasenmodel. Zo’n 75% van de maatschappelijke opvanginstellingen werkt met de methodiek.

Krachtgericht werken essentie van 8-fasenmodel

In de praktijk merkt Van Leeuwen echter dat de krachtgerichte benadering ondergeschikt is geraakt aan de planmatige aanpak in het 8-fasenmodel. ‘Dat is een gemiste kans. In de eerste plaats omdat de kans op duurzaam herstel ermee samenhangt en dat is waar cliënt én hulpverlener uiteindelijk voor gaan. In de tweede plaats omdat gemeenten, als financier en opdrachtgever, juist die krachtgerichte aanpak waarderen. Daarom juich ik de aandacht voor krachtgericht werken toe. Het is de essentie van het 8-fasenmodel.’

Professionals zijn schatgravers

In de krachtgerichte benadering gaan professionals samen met cliënten op zoek naar individuele krachten, maar ook krachten die in omgeving aanwezig zijn. Van Leeuwen: ‘Ik merk bijvoorbeeld dat professionals in de opvang veelal andere professionals voor ogen hebben als zij het netwerk van cliënten in kaart brengen. Mantelzorgers, familie, kennissen, buren en vrijwilligers zijn uit beeld geraakt. De krachtgerichte benadering nodigt uit om juist dat netwerk weer sterk in te zetten.’

De sterke focus op mogelijkheden in plaats van tekortkomingen, werkt dat wel in de praktijk?

Behoefte aan voorbeelden

Tijdens trainingen merkt Petra dat hulpverleners twijfelen en behoefte hebben aan concrete voorbeelden van deze krachtgerichte benadering. De sterke focus op mogelijkheden in plaats van tekortkomingen, werkt dat wel in de praktijk? Is dat niet te hoog gegrepen voor zeer kwetsbare mensen? ‘Dat is een misvatting,’ stelt Petra. ‘Iedereen bezit krachten, maar soms moet je wat dieper graven om die krachten te ontdekken. Het is een manier om mensen te bewegen zelf verantwoordelijkheid te nemen voor keuzes. Het zoeken naar betekenis van iemands gedrag is essentieel. Een klein voorbeeld. Stel dat een cliënt steeds te laat op zijn werk verschijnt. Hoe komt dat? Je doet alleen een constatering: ik zie dat het je moeite kost op tijd op het werk te zijn. Misschien blijkt het werk niet aan te sluiten bij zijn capaciteiten, misschien slaapt de cliënt heel slecht om bepaalde redenen. Er kan van alles zijn. Die mogelijkheden sla je dicht als je zelf bepaalt wat de cliënt op dat moment nodig heeft. Bovendien maak je hem zo geen eigenaar van de oplossing.’

Nieuwe accenten in methodische vernieuwing

Het krachtgericht werken is een fundamenteel uitgangspunt in zowel het 8-fasenmodel als bijvoorbeeld de methodiek van het Kracht- en Herstelwerk en het Systematisch Rehabilitatiegericht Handelen (SRH). Onderling verschillen de methodieken onder meer in het aantal levensgebieden van de cliënt waarvoor aandacht is. Zo heeft Kracht- en Herstelwerk er 10, terwijl het 8-fasenmodel er 8 benoemt. Van Leeuwen merkt in de praktijk dat er vragen zijn over deze leefgebieden: ‘Ik krijg regelmatig vragen welke indeling nu het beste is. Ik begrijp de verwarring, maar vind het vooral van belang dat de leefgebieden een holistisch mensbeeld uitstralen. Alle leefgebieden doen er toe; de uiteindelijke keuze of indeling is wat mij betreft daaraan ondergeschikt. Zolang de leefgebieden maar herkenbaar zijn voor je cliënten en niet stigmatiserend zijn.’

'Ik vind het vooral van belang dat de leefgebieden een holistisch mensbeeld uitstralen'

Aandacht voor de omgeving

Een andere methodische verdieping is de aandacht voor de (woon)omgeving van de cliënt, in de Krachtwerk-methodiek ook wel aangeduid als ‘de gemeenschap’ (‘community’), die ‘een oase van hulpbronnen’ genoemd wordt. Petra: ‘Heeft de cliënt sociale contacten met buren of buurtgenoten en wat betekenen deze voor hem? Hoe kunnen bijvoorbeeld voorzieningen in de wijk waar de cliënt woont, een rol spelen in het herstel? Voelt de cliënt zich thuis in de buurt en hoe kan dat versterkt worden?’ Aanknopingspunten kunnen ogenschijnlijk onbelangrijk zijn: een bankje voor het huis of op het balkon, waarop de cliënt kan zitten, om zich heen kan kijken, maar ook letterlijk gezien wordt door de buurt. ‘Wat telt, is de motivatie en zin van de cliënt om te werken aan herstel. De voedingsbodem daarvan kan heel divers zijn, die boor je aan als je krachtgericht werkt,’ aldus Petra.

Wederkerigheid is belangrijk

Overigens is het geen eenrichtingsverkeer. Het gaat er niet om dat je uitsluitend kijkt naar wat de omgeving voor de cliënt kan betekenen, maar ook andersom. Wat betekent de cliënt voor een ander? Die wederkerigheid is belangrijk. ‘Ik zie instellingen die veel voorzieningen in huis halen: een supermarktje, kapper, een boerderij. Dat is hartstikke mooi en voor een bepaalde doelgroep zeker nodig, maar verlies het ‘gewone’ daarmee niet uit het oog.

'In mijn beleving hoeft het geen of-of te zijn, maar een win-in situatie'

Methodieken: kiezen of combineren?

Zorg- en opvangorganisaties vragen zich af voor welke methodiek zij het beste kunnen kiezen. Wat adviseert Petra hen? ‘In mijn beleving hoeft het geen of-of te zijn, maar een win-in situatie. Het gaat niet over de keuze voor  8 of 10 leefgebieden of formulieren. Het gaat om de leefwereld, motivaties en mogelijkheden van de cliënt. Dat geheel vormt de basis van waaruit je werkt en komt in alle aanpakken terug. Stel jezelf als organisatie de vraag: wat moet de methodiek die wij kiezen, de cliënt en onszelf opleveren? Stel vast waar je nu tevreden over bent, behoud dat ook vooral, en zoek op onderdelen verdieping en verrijking in aanvullende methodieken die vanuit dezelfde visie insteken. Benut wat er al is, de bestaande eigen kracht van de organisatie.’

Meer informatie

Informatie over Kracht- en Herstelwerk is te vinden op de website van de werkplaats OxO (Opvang en OGGz) van het UMC st. Radboud Nijmegen. Informatie over het 8-fasenmodel is te vinden op www.8-fasenmodel.nl. Hieronder vindt u de belangrijkste producten op een rij.

Programma 8-fasenmodel

Met dit programma is het mogelijk om cliëntrapportages uit te voeren. Per cliënt kan een persoonsbeschrijving, een begeleidingsplan en een evaluatie worden ingevoerd. De namen van de acht leefgebieden kunnen worden aangepast aan de situatie in uw organisatie. De nieuwste versie van het softwarepakket 8-fasenmodel, uitgegeven in 2011, is ook geschikt voor netwerkgebruik. Naast het bestaande programma is er ook een webbased versie van de software ontwikkeld door het bedrijf Conclusion. Beide versies kunnen tegen meerprijs voor u op maat worden gemaakt. Meer weten? Neem dan contact op met de leveranciers:

* Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg (UMC St Radboud) in samenwerking met de Academische Werkplaats, Opvang en Oggz

 

DownloadsTypeGrootte
Visie en uitgangspunten van het 8-fasenmodel pdf661.81 KB

Reacties

Ik ben erg blij dat je je niet vastbind aan een bepaalde methodiek, je werkt als het ware integratief. Uit onderzoek blijt dat 70% de hulpverlener als mens zijn/haar client helpt te herstellen en 20% zijn of haar opleiding en 10% andere factoren spelen een rol. Ook heb je in dit artikel over werderkerigheid dat is voor mij ook een eye-opener geweest.

Reageer op dit artikel

3 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.