83 voorbeelden van werken als participatiemethode

artikel - 1 oktober 2013
Afbeelding bij 83 voorbeelden van werken als participatiemethode

Met de drie decentralisaties krijgen gemeenten er taken en doelgroepen bij. En gaat er geld af. Voordeel is wel dat de gemeente nu als enige partij zeggenschap heeft over praktisch het hele sociale domein en dat biedt voordelen. Zo zijn de Participatiewet (voorheen Wet Werken naar Vermogen) en de Wmo allebei gericht op participatie: de Wmo op maatschappelijke participatie en de Participatiewet op het reguliere arbeidsproces.  Nodigt dit gegeven niet uit om te zoeken naar passende arbeid -al dan niet betaald- voor alle kwetsbare en niet-kwetsbare burgers in een gemeente? Maatschappelijke organisaties, werkgevers en sommige gemeenten experimenteren hier al volop mee. Wat kunnen we leren van hun ervaringen?

De afgelopen jaren zijn we werken meer en meer gaan zien als een succesvolle methode om deel te nemen aan de samenleving. Waarom? Omdat het veel oplevert: structuur, een dagritme, sociale contacten, een inkomen en als het een beetje meezit ook erkenning en waardering. Wie werkt krijgt dat bijna automatisch in de schoot geworpen. Gemeenten bepalen vanaf 2014 welke ondersteuning ze bieden aan mensen die wel kunnen werken maar nog een duwtje in de rug nodig hebben. Daarbij kunnen zij gebruikmaken van de initiatieven van maatschappelijke organisaties, werkgevers en gemeenten om kwetsbare burgers toe te leiden naar arbeid. Voor gemeenten is het grote voordeel hiervan dat ze zo het aantal mensen met een uitkering terug kunnen dringen. Maatschappelijke organisaties zien arbeid als een succesvol middel om iedereen mee te laten doen in de maatschappij. En werkgevers bieden vanuit maatschappelijk betrokken ondernemen een kans aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Of ze voorzien in de toekomst een tekort aan werknemers en zetten daarom nu al in op alternatieven.

83 goede voorbeelden

Wat doen deze organisaties, werkgevers en gemeenten en wat levert het op? Eind 2012 reikte MOVISIE de Participatieprijs uit, gericht op arbeidstoeleiding. Onder het motto ‘Help iederéén aan een baan’ werden organisaties uitgenodigd om succesvolle praktijkvoorbeelden in te dienen. 83 inzendingen waren het resultaat. Uiteraard geven deze niet een volledig representatief beeld maar we kunnen er wel van leren. Het aantal deelnemers aan de 83 trajecten ligt meestal op enkele tientallen. Soms zijn er minder dan tien,  soms enkele honderden. Alle inzendingen benoemen een duidelijke doelgroep. Variërend van heel algemeen  -‘vrouwen’ of 'alle kleuren, alle seksen, alle leeftijden, alle beperkingen’-  tot heel specifiek.  Zo zijn er projecten voor ex-dak- en thuislozen, alleenstaande vrouwen met kinderen en een bijstandsuitkering, jongeren die te maken hebben gehad  met psychiatrische problematiek en ex-verslaafden. Opvallend is dat vier projecten zich specifiek richten op autisten. Behalve de doelgroepen variëren ook de doelstellingen van heel algemeen tot heel specifiek. Zo richt het project Webmastery  zich heel specifiek op het omscholen naar webgerelateerde beroepen voor mensen die arbeidsongeschikt en aan huis gebonden zijn bijvoorbeeld door een angststoornis. En in Oost Groningen werken in het project ‘Brug naar Werk’ van Noorderbrug jongeren met een beperking en een afstand tot de arbeidsmarkt aan de doelstelling om in te stromen in een werkplek in de eigen woonomgeving, daarbij ondersteund door hun eigen sociale systeem. Het project Met kompas koersen op eigen kracht (PDF) werkt juist aan een algemene doelstelling, namelijk maatschappelijke- of arbeidsparticipatie. En ook de doelgroep is hier breed: gericht op alle 569 Schiedamse langdurig werklozen die een actieve arbeidsplicht hebben, het zogenoemde granieten bestand. Het resultaat mag er zijn: 73 mensen stromen uit naar werk en 236 mensen zetten een of meer stappen voorwaarts op de re-integratieladder.

Niet alleen betaald werk

Veel trajecten streven naar betaald werk. Voor 43 van de 83 inzendingen staat betaald werk expliciet in de doelstelling of in de uitwerking daarvan. Zo richt Werk in Uitvoering van Fier Fryslan zich op ‘het behalen van minimaal een startkwalificatie en een betaalde baan’ voor meiden met een ernstige en meervoudige problematiek. Andere trajecten hebben een bredere doelstelling die kan leiden tot een betaalde baan maar ook tot andere resultaten. Zo heeft in Vlissingen het Bureau Maatschappelijk Nuttige Activiteiten als doel dat de ongeveer 1000 uitkeringsgerechtigden van Walcheren uit trede 1 en 2 van de participatieladder ’naar vermogen deelnemen aan maatschappelijk nuttige activiteiten  en indien mogelijk aan georganiseerde activiteiten’. Dit alles in het kader van de tegenprestatie naar vermogen. Het resultaat is dat de maatschappelijke participatie van de deelnemers toeneemt. En een neveneffect is dat een -weliswaar klein- aantal deelnemers bemiddeld kan worden richting de arbeidsmarkt.  Een brede, op participatie gerichte doelstelling kan dus leiden tot verschillende resultaten, waaronder uitstroom naar een betaalde baan.  En er zijn ook trajecten  alleen gericht op de voorbereidende stappen op weg naar werk. Het einddoel is dan een stage, het opstellen van een plan of toeleiding naar vrijwilligerswerk . De Stichting Sportenderwijs uit Leiden bijvoorbeeld, heeft als doel het bereiken en activeren van gemarginaliseerde migrantenvrouwen door het geven van sport-onderwijs, voedingsvoorlichting, taalondersteuning en toeleiding naar vrijwilligerswerk. Met als resultaat dat deze vrouwen beter in hun vel zitten en met plezier beginnen aan vrijwilligerswerk. Betaalde arbeid is hier nog niet aan de orde, maar in de toekomst wellicht wel.

Aanpak…

Uiteraard heeft elk project een eigen en unieke aanpak, maar er zijn ook overeenkomsten. Veel projecten hebben impliciet of expliciet het uitgangspunt om niet te kijken naar wat mensen niet kunnen maar juist te kijken naar wat ze wel kunnen. Fier Fryslan: 'Alles wat je aandacht geeft groeit. Als je focust op problemen vind je meer problemen. Als je focust op succes vind en creëer je meer succes.' En een leerling van 14 die meedoet aan het project Toolkit van Mind at Work in Almere: 'Dit is de eerste keer dat er ook gekeken werd naar wat ik wel goed kan. Ook weet ik nu beter wat ik kan doen om dingen die ik moeilijk vind beter te leren. Ik was verbaasd over de resultaten.' Het project is gericht op de preventieve versterking van jongeren in hun burgerschapscompetenties.

'Arbeidsparticipatie bevorderen van kwetsbare mensen is voor ons niet slechts een project, het is onze corebusiness'

Veel projecten worden uitgevoerd in een samenwerkingsverband of werken intensief samen met andere organisaties. Prijswinnaar Dutch Career Cup van de Stichting Life Goals uit Zeist, gericht op Wajongers, is een samenwerking tussen het UWV, re-integratiebureau USG Restart, Stichting Life Goals en betaald- en amateurvoetbalclubs. En de Haagse Maatschap  -zelf al een samenwerkingsverband- noemt dat het ook nog eens samenwerkt met maar liefst 40 Haagse organisaties. Dit alles met het doel om de drempels te slechten voor vrouwen op weg naar werk. In veel gevallen betreft het tijdelijke projecten en initiatieven met een duidelijke start- en einddatum. Soms wordt de hoop op vervolgfinanciering uitgesproken of de wens dat anderen in beweging zullen komen: 'We hopen met dit project een druppel te laten vallen in een vijver. Dat deze druppel steeds grotere kringen zal gaan maken en hiermee uiteindelijk de hele vijver in beweging komt.' Slechts een enkele inzending richt zich op structurele inbedding. Zoals de  hierboven genoemde Haagse Maatschap, die stelt: 'Niet langer inzetten op kortdurende projecten voor arbeidsparticipatie van vrouwen, maar gezamenlijk werken aan een infrastructuur en keten waar vrouwen structureel terechtkunnen.' AutiTalent BV uit Bunschoten hanteert weer een heel andere formule: dit is een werkgever speciaal voor mensen met autisme én dienstverlener op het gebied van digitalisering en administratie. AutiTalent: 'De arbeidsparticipatie bevorderen van kwetsbare mensen is voor ons niet slechts een project, het is onze corebusiness. Wij hebben alleen mensen met autisme in dienst, die door het nauwgezet verrichten van passende werkzaamheden zo positief in het daglicht komen dat alle opdrachtgevers tevreden zijn.'

Obstakels…

Uiteraard ontmoeten veel projecten tegenstand en obstakels bij het realiseren van hun doelstelling. Bureaucratie wordt veel genoemd: door de gemeente,  de politiek of hulpverleners. 'We lopen op tegen ambtenaren die een erger granieten bestand vormen dan de cliënten die ze bemiddelen.' Samenwerking is weliswaar vaak onderdeel van de aanpak maar leidt ook tot hoofdbrekens en frustratie. Inzenders zeggen in verschillende bewoordingen dat de organisaties waar ze mee samenwerken moeilijk in staat zijn om over hun eigen kortetermijnbelangen heen te stappen in dienst van het grote geheel. Tenslotte wordt ook de grote inzet die nodig is om mensen mee te krijgen genoemd. Dit is zowel een succesfactor (zonder inzet geen resultaat) als een obstakel: wie kan en wil zich zo intensief inzetten en hoe lang houdt iemand dat vol?  

En succesfactoren…

Gevraagd naar de ingrediënten voor succes worden vooral de eigenschappen van  projectmedewerkers genoemd:  loslaten, lef hebben, creativiteit, samenwerken, inzet, maatwerk en doorgaan. Ook de eerder genoemde focus op wat mensen wél kunnen komt vaak naar voren, evenals het punt om alleen aan de slag te gaan met mensen die graag willen. Noorderbrug, van ‘Brug naar Werk’ in Groningen benoemt ook nadrukkelijk de inzet van het hele sociale systeem van een cliënt als succesfactor.  En tenslotte valt op dat twee organisaties het meedoen aan prijzen en wedstrijden benoemen: dat levert veel positieve aandacht en waardering op.

Verfrissende lessen

Wat kunnen we leren van deze 83 voorbeelden? Duidelijk spreekt uit alle inzendingen dat  er zonder enthousiasme, inzet, motivatie, lef, doorzettingsvermogen en samenwerking geen resultaat was geweest. Ook is helder dat voor een duurzaam resultaat een tijdgebonden project of initiatief niet voldoende is. Het is zaak om vanaf het begin in te zetten op structurele inbedding in de reguliere activiteiten van een gemeente, organisatie of stichting. Een andere les is het belang van de uitrol en verspreiding van succesvolle methoden. Bijna alle inzendingen betreffen lokale initiatieven; slechts zelden is er een uitbreiding naar andere gemeenten, al noemen veel projecten wel dat ze daar in geïnteresseerd zijn. Voor de verspreiding is informatie uitwisseling en een actief netwerk nodig, zodat mensen van elkaar weten wat ze doen en bij wie ze terecht kunnen voor succesvolle voorbeelden. Kenniscentra zoals MOVISIE hebben daarin een taak: zij kunnen kennisuitwisseling en -verspreiding faciliteren en ondersteunen. Om die succesvolle voorbeelden te kunnen verspreiden is het  minimaal noodzakelijk om ze te beschrijven, bijvoorbeeld in een handboek. Daarnaast is een methodische of wetenschappelijke onderbouwing raadzaam; wie de methode dan elders wil implementeren weet dat deze is uitgewerkt tot een systematische manier van handelen en dat de effectiviteit is onderzocht.  Enkele projecten hebben dit al gedaan. Het eerder genoemde Met kompas koersen naar eigen kracht (PDF) heeft de problematiek, de aanpak, de resultaten en de successen opgetekend in een boek. Ook is de methodiek theoretisch onderbouwd en is er een klantenonderzoek opgenomen.

De verfrissende les die een commerciële organisatie als AutiTalent ons leert is dat zij niet afhankelijk zijn van projectsubsidies -en bezuinigingen!- maar  kunnen leven van het uitzenden of inzetten van personeel met een beperking. Zo lang de medewerkers goed werk afleveren en er voldoende afnemers zijn zal de organisatie blijven bestaan. En tenslotte maken de 83 voorbeelden ons duidelijk dat de weg naar de officiële arbeidsmarkt weliswaar heel lang is, maar soms ook halverwege succesvol kan eindigen met vrijwilligerswerk of maatschappelijke participatie. Het leert ons om ons enerzijds te richten op doorstroom naar de officiële arbeidsmarkt voor wie dat haalbaar is. En anderzijds op het benutten van alle mogelijkheden voor wie dat (nog) niet haalbaar is.

Wil Verschoor, manager van het Programma Participatie van MOVISIE: 'De MOVISIE Participatieprijs werd op 2 november 2012 in Den Haag door Jetta Klijnsma uitgereikt aan Dutch Career Cup van de Stichting Life Goals in Zeist. Er waren nominaties voor de Bissmiss School van Importante uit Den Haag en Leerwerktraject Test Engineers van Philips, Eindhoven. Eervolle vermeldingen waren er voor AutiTalent uit Bunschoten en de Participatiecoaches van de gemeente Arnhem.' Zie ook www.movisie.nl/participatieprijs

Een beschrijving van de individuele projecten, vind u hier:

Dutch Career Cup

Bissmiss School

Leerwerktraject Test Engineers

AutiTalent

Participatiecoaches: Meedoen, dat doe je zelf!

DoorDeWijks

TraJect

Talent voor Zorg

 

 

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 2 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.