Acht tips bij het vormgeven van mantelzorgwaardering
De Wmo 2015 vraagt gemeenten om mantelzorgers een jaarlijkse blijk van waardering te geven. In dit artikel lees je welke vormen van mantelzorgwaardering goed werken, welke juist niet en hoe je als gemeente deze waardering organiseert.
Dit artikel is geüpdatet op 3 september 2025
Met mantelzorgwaardering laat je als gemeente zien dat je mantelzorgers waardeert en erkent. Het kan verschillende vormen aannemen, bijvoorbeeld een geldbedrag, een cadeaubon of een evenement. De mantelzorgwaardering heeft meerdere doelen. Het is in de eerste plaats een uiting van waardering en erkenning voor mantelzorgers. Dit kan eraan bijdragen dat mantelzorgers meer motivatie gaan voelen en om voor hun naaste te zorgen. De mantelzorgwaardering vanuit de gemeente is echter maar een klein aandeel van de waardering die de mantelzorger voelt. Het grootste deel komt vanuit het eigen sociale netwerk. Maar dit maakt het niet minder onbelangrijk om de waardering vanuit de gemeente te laten blijken.
Naast het uiten van waardering, kan mantelzorgwaardering een praktische vorm van ondersteuning of tegemoetkoming zijn voor mantelzorgers. Tot slot kan de gemeente de aanvraag voor mantelzorgwaardering aangrijpen als contactmoment om te vragen hoe het met de mantelzorger gaat en of hij of zij nog verdere ondersteuning nodig heeft.
Vraag mantelzorgers wat zij willen
Ga, voordat je de mantelzorgwaardering gaat vormgeven, in gesprek met mantelzorgers en aanbieders van ondersteuning. Naar welke vorm gaat de voorkeur uit van mantelzorgers? Wie zouden ervoor in aanmerking moeten komen? Welke ervaringen zijn er met vormen van waardering uit het verleden? Hoe kijken de organisaties, die mantelzorgers ondersteunen, hier tegenaan?
Mantelzorgwaardering in de vorm van geld
Een geldbedrag is een goede vorm van mantelzorgwaardering. Geld heeft voordelen ten opzichte van een cadeaubon of uitstapje: het is naar eigen inzicht te gebruiken en niet gebonden aan smaakvoorkeur of tijdstip. Onderzoek van het Nationaal Mantelzorgpanel uit 2025 bevestigt de voorkeur van mantelzorgers voor een geldbedrag.
Maar er is meer mogelijk. Je kan hier als gemeente creatief mee zijn. Sommige gemeenten bieden collectieve vormen van waardering, zoals een feest of ‘waarderingsdag’. Andere gemeenten geven vouchers uit met diensten, trainingen, uitjes of cadeaus naar keuze. Deze collectieve en creatieve vormen van waardering worden vaak gezien als aanvulling op een geldbedrag of cadeaubon.
Waardering als onderdeel van een breder ondersteuningsaanbod
Waardering is meer dan geld. Het is belangrijk dat het gemeentebeleid breed is en de waardering daar slechts één onderdeel van is. Zorg bijvoorbeeld ook voor voldoende en passende respijtzorg. Zodat mantelzorgers op adem kunnen komen en het zorgen langer kunnen volhouden. In het onderzoek van het Nationaal Mantelzorgpanel in 2025 stond waardering in de vorm van betere ondersteuning voor mantelzorgers op de tweede plek bij respondenten.
Het vergroten van het begrip over mantelzorg kan voor mantelzorgers ook een vorm van waardering zijn. De gemeente kan bijvoorbeeld het gesprek aangaan met lokale werkgevers over werknemers die zorgen voor een naaste. Ook missen mantelzorgers soms een luisterend oor van professionele zorgverleners, waaronder de thuiszorg. De gemeente kan zorgaanbieders stimuleren meer oog te hebben voor mantelzorgers.
Heldere communicatie over de voorwaarden
Moeten alleen mensen die intensief mantelzorg verlenen een blijk van waardering krijgen of alle mantelzorgers?
Aan de ene kant zorgen laagdrempelige voorwaarden ervoor dat je als gemeente meer mantelzorgers in beeld krijgt, zodat je hen beter kan ondersteunen. Hiernaast schrikken strenge voorwaarden af, omdat extra regelwerk bepaalde druk met zich meebrengt voor mensen die al hoog belast zijn met mantelzorgtaken.
Tegelijkertijd kan het zo zijn dat mensen de waardering als minder ervaren als het te gemakkelijk wordt toegekend. Ook is de kans op fraude en uitputting van het budget groter met laagdrempelige voorwaarden.
Het is in elk geval verstandig om open en helder te communiceren over de gekozen voorwaarden. Bijvoorbeeld: als aan mantelzorgers gevraagd wordt zich te registreren, dan is het belangrijk dit toe te lichten: waarom wil de gemeente dat? Wat gaat de gemeente met die gegevens doen? Tot slot, de registratie moet vooral eenvoudig zijn. Geen ingewikkelde formulieren en procedures. Daarmee schrik je de mantelzorger alleen maar af.
Betrek de zorgvrager bij de waardering
Het oude mantelzorgcompliment werd aangevraagd door de zorgvrager, op basis van een indicatie. De mantelzorger ontving dit bedrag van de zorgvrager. Tegenwoordig stuurt de gemeente de waardering meestal direct naar de mantelzorger. Een nadeel daarvan is dat de mantelzorger geen erkenning krijgt van de persoon voor wie diegene zorgt, maar van degene die er (financieel) baat bij heeft dat je zorgt. Uit onderzoek van het Nationaal Mantelzorgpanel in 2025 blijkt dat 64 procent van de respondenten zich meer gewaardeerd zou voelen als ze de waardering niet zelf zouden moeten aanvragen (Mantelzorgpanel 2025, MantelzorgNL). Probeer daarom de zorgvrager te betrekken bij de waardering.
Heb oog voor mantelzorgers buiten jouw gemeente
Een ander aandachtspunt is dat mantelzorgers, woonachtig in een andere gemeente, maar zorgend voor een inwoner van de uitkerende gemeente, gemist kunnen worden in de communicatie. Uit landelijk onderzoek blijkt dat 17 procent van de mantelzorgers van aanvragers van Wmo-voorzieningen niet in dezelfde gemeente woont als de persoon die zij verzorgen. Heb daarom oog voor mantelzorgers buiten jouw eigen gemeente.
Denk aan de waardering van jonge mantelzorgers
Ook jonge mantelzorgers zouden speciale aandacht moeten krijgen bij het vormgeven van de mantelzorgwaardering. Vraag daarom bij de e aanmelding ook of er kinderen zijn in het huishouden van de zorgvrager. Sommige gemeenten bieden aparte mantelzorgwaardering voor kinderen en jongeren. Dit kan in de vorm van een geldbedrag of cadeaubon, maar ook door speciale activiteiten en uitjes aan te bieden.
Zie mantelzorgwaardering als kans om ondersteuning te bieden
Tot slot is mantelzorgwaardering een kans om contact te leggen met mantelzorgers en hen te informeren over het ondersteuningsaanbod in de gemeente. Stuur bijvoorbeeld een informatieflyer mee bij de bevestiging van de waardering of nodig aanmelders uit om contact op te nemen met een mantelzorgconsulent.
Samengevat: Acht tips bij het vormgeven van mantelzorgwaardering
- Vraag mantelzorgers wat zij willen;
- Waardeer mantelzorgers zo mogelijk met een geldbedrag of cadeaubon, creatieve vormen van waardering zet je in als aanvulling;
- Zorg dat de waardering onderdeel uitmaakt van een breder ondersteuningsaanbod;
- Zorg voor heldere voorwaarden voor de waardering;
- Betrek zoveel mogelijk de zorgvrager bij het verstrekken van de mantelzorgwaardering;
- Heb oog voor mantelzorgers buiten jouw gemeente;
- Denk aan waardering van jonge mantelzorgers;
- Benut het contact om informatie over ondersteuning te bieden.
Meer informatie
Neem voor meer informatie over het vormgeven van lokaal mantelzorgbeleid en de mantelzorgwaardering contact op met Stef Maas.
