Alert zijn op eenzaamheid onder vrijwilligers

Wat kun je als vrijwilligersorganisatie doen?
artikel - 9 oktober 2015

De Week tegen de Eenzaamheid is voorbij, maar aandacht voor mensen in een sociaal isolement blijft belangrijk. Het doen van vrijwilligerswerk kan positieve effecten hebben. Persoonlijke aandacht, een goede sfeer en passend vrijwilligerswerk zijn dan wel voorwaarden. In Nederland zijn meer dan een miljoen mensen eenzaam. Zij ontwikkelen vaak eigen manieren om hiermee om te gaan, bijvoorbeeld het doen van vrijwilligerswerk. Hoe kun je als vrijwilligersorganisatie alert zijn op eenzaamheid bij vrijwilligers?

Wat doet vrijwilligerswerk?

Het doen van vrijwilligerswerk maakt gelukkiger, zo weten we uit onderzoek. Het heeft een positief effect op het welbevinden van mensen. Je nuttig maken, iets betekenen voor een ander, mensen ontmoeten, doet ons goed. Van maatschappelijke stages weten we bovendien dat vrijwilligerswerk ons in contact brengt met andere realiteiten en dat dat verrijkend kan werken. Eind 2013 is er door TNS NIPO in samenwerking met Coalitie Erbij een onderzoek gedaan naar eenzaamheid en vrijwilligerswerk. Wat blijkt? Bij eenzame vrijwilligers spelen sociale motieven een belangrijkere rol bij het doen van vrijwilligerswerk dan bij de niet eenzame vrijwilligers. Het opdoen van contacten en ergens bij horen zijn voor hen belangrijkere factoren om als vrijwilliger aan de slag te gaan.

Is iemand veel moe, heeft hij weinig zelfvertrouwen of niet zoveel sociale contacten? Wees alert op eenzaamheid.

De valkuilen

Positieve signalen dus, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Al was het maar omdat mensen die eenzaam zijn, hier niet mee te koop lopen. Op eenzaamheid rust een taboe. En zo kan het zijn dat de vrijwilliger die elke week bardienst draait reikhalzend uitkijkt naar die avond, omdat het zijn enige uitje is. Gaat het een keer niet door, dan is dat voor deze vrijwilliger dus geen onverwachte vrije avond, maar een groot gemis. Uit het onderzoek van TNS NIPO blijkt bovendien dat teleurstellingen harder aankomen bij eenzame mensen. Een negatieve ervaring of vrijwilligerswerk dat niet aan hun verwachtingen voldoet, maakt dat ze er sneller mee stoppen of  het moeilijker vinden om weer als vrijwilliger te beginnen.

Herken eenzaamheid

Kijk eens goed naar de vrijwilligers die er zijn. Zijn daar mensen bij die eenzaam zijn? Daarbij kun je letten op een aantal signalen:

  • Lichamelijke signalen: dat iemand steeds moe is of weinig eet
  • Psychische signalen: negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, verdriet, onrust
  • Sociale signalen: weinig sociale contacten, weinig bezoek van familie en vrienden (of wel eens bezoek maar weinig voldoening uitkrijgen)
  • Gedragsmatige signalen; verlegenheid, erg op zichzelf of juist erg aandacht opeisen.

Een enkel signaal hoeft overigens niet te betekenen dat iemand zich eenzaam voelt.  Vaak gaat het om meerdere signalen over een langere periode. Ook duiden deze signalen niet altijd alleen op eenzaamheid. Ze kunnen ook een aanwijzing zijn voor andere problemen, zoals een depressie of beginnende dementie. Een belangrijk verschil met mensen die depressief zijn, is dat zij niet meer van dingen kunnen genieten. Mensen die zich eenzaam voelen, kunnen dat nog wel.

Misschien heeft een vrijwilliger meer ondersteuning nodig of kan een maatje tijdens het werk helpen

Gastvrij

Hoe maak je als vrijwilligersorganisatie voor deze mensen het verschil? Als je denkt dat iemand eenzaam is, ga dan het gesprek aan. Hoe zit hij of zij in zijn vel? En hoe ervaart hij het vrijwilligerswerk? Onderzoek van TNS NIPO laat zien dat eenzame mensen het vaker dan anderen belangrijk vinden dat vrijwilligerswerk echt bij ze past en voldoening geeft. Ook vinden ze het belangrijk dat de werksfeer hun bevalt. Misschien heeft iemand meer ondersteuning nodig. Of kan een maatje tijdens het werk helpen. Houd er rekening mee dat mensen niet graag over hun eenzaamheid praten en neem zeker niet als uitgangspunt dat je als organisatie of collega-vrijwilliger de problematiek kunt oplossen. Wat je wel kunt doen? Zorg ervoor dat je toegankelijk, laagdrempelig en gastvrij bent, zodat diegene zich in ieder geval welkom voelt en als er wellicht na een tijd wel meer ondersteuning nodig is, hij of zij dat makkelijker kan aangeven.

Intake

Kijk daarnaast naar het beleid van je organisatie. Wat doen jullie bijvoorbeeld bij de aanname van nieuwe vrijwilligers. Is er een intake waarin je ook vraagt naar iemand thuissituatie en motivatie? Zorg je dan al voor een welkom gevoel en kun je aansluiten bij iemands verwachtingen? Ga goed na of het vrijwilligerswerk dat je ze kunt bieden ook echt bij ze past. En houd bij de werving van vrijwilligers al rekening met mensen die eenzaam zijn. Leg bijvoorbeeld de nadruk op de sociale contacten of de gezelligheid die het vrijwilligerswerk biedt.

Als vrijwilligersorganisatie kun je het verschil maken

Eenzaamheid is niet iets wat gemakkelijk te bestrijden is. Als vrijwilligersorganisatie kun je voor deze mensen het verschil maken. Door alert te zijn op eenzaamheid en vooral ook door  gastvrij en laagdrempelig te zijn.

Lees ook: Eenzame vrijwilligers? 7 tips om het gesprek aan te gaan.

Foto: Sanne Donders

Reacties

Goed opgemerkt, op eenzaamheid rust een taboe. Dat taboe dragen we dus ALLEMAAL mee. Dat hoort bij onze cultuur. Voordat je je stort op al die eenzamen, ga eens bij jezelf na wat dat taboe voor jou betekent. Kan het misschien zozijn dat eenzaamheid, net als de blinde darm, een soort atavistisch overblijfsel is uit onze evolutie? In dit geval een sociaal scheidingsmechanisme, waarbij de groep/soort zich ontdoet van "ongechikte(re)" exemplaren? Dan zit er nl. ook een positieve kant aan dat mechanisme. Een positieve kant die voor jou, niet-eenzame dus heel goed werkt. En dus heb jij geen vanzelfsprekende reden om dat mechanisme van "sociale selectie" te willen doorbreken. Maar.. als je eenzame mensen ECHT wilt helpen... dan moet je dát juist doen. Dat mechanisme (want geloof me, dat is het) doorbreken! Wil je dat echt? In de regel was het altijd zo dat als je jezelf aktiief bekommerde om sociaal minder geslaagden dat je zelf ook meer aan de rand van de groep kwam te staan. EERST bij jezelf beginnen dus.

Er zijn denk ik een aantal dingen belangrijk. Allereerst het bewustzijn dat eenzaamheid een onderdeel is van het bestaan en daarmee, zoals het taboe erop, inderdaad van ons allemaal. De meeste van ons komen gewoon door die perioden heen, maar een aantal (let wel: 1 op de 4!) lukt dat niet. Je eigen eenzaamheid onderkennen en ontdekken wat je zelf deed om het een plek te geven biedt belangrijke inzichten voor wat je kunt doen voor een ander. Misschien ligt daar een sleutel voor het doorbreken van een taboe of systeem. In het ons verhouden tot elkaar.

@Michaëla Merkus. Het doorbreken van het taboe geschiedt in het contact. In veel gevallen zijn dit contact tussen hulpverlener, of familieleden en de "eenzame" in zijn rol als cliënt of familielid. Iemand die eenzaam is is in zijn behoefte om verbinding aan te willen gaan, contact te leggen, te voelen net als ieder ander. Alleen slaagt die poging niet. Voor een deel ook omdat de hulpverlener of het familielid om op zich begrijpelijke redenen het aangaan van die verbinding vaan onbewust afhoudt. Daarmee wordt het sociale systeem dan weer bekrachtigd. Het is juist goed dat naar wat er zich hierin afspeelt heel eerlijk wordt gekeken.. van beide kanten! Want de eenzame voelt alleen maar wéér die afwijzing en omdat een rechtstreeks gegeven afwijzing nooit openlijk besproken wordt... wordt er dus ook niks geleerd! Het probleem is dat mensen die langer eenzaam zijn allerlei copings-mechanismen hebben ontwikkeld om met hun pijn en kwetsbaarheid op dit vlak om te gaan en die niet zomaar bloot, laat staan gewonnen geven. De meeste mensen die hun eigen eenzaamheid overwinnen doen dit trouwens vaak op een manier die getuigd van een bepaalde hardheid om de nare kanten van het leven uit eigen wil en keuze het hoofd te bieden. Kortom: flink zijn. Op dat vlak hebben zij een boel eenzame mensen vaak niet zoveel te bieden, want "flink zijn", ja, dat wil nou net niet! En.. dan moet je dus kijken naar je eigen kwetsbaarheid die ligt onder dat flink zijn wil je wel iets kunnen bieden. Wat meer is, eenzaamheid is vaker symptoom van iets wat niet goed op de rails loopt in iemands leven, dan dat het een probleem op zichzelf is. Dus.. complicaties zat! Er rust dan ook niet voor niks een taboe op!

Reageer op dit artikel

9 + 11 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.