Arbeidsmatige dagbesteding: Kwetsbaar aan het werk

De toekomst vraagt om innovatie, verfrissing en nieuwe combinaties
artikel - 23 oktober 2014
Kwetsbaar aan het werk

Arbeidsmatige dagbesteding, het uitvoeren van allerlei activiteiten met een arbeidsmatig karakter door mensen in kwetsbare posities, zal de komende jaren door de transitie en transformatie in het sociaal domein behoorlijk gaan veranderen. De overgang van de begeleiding uit de AWBZ naar gemeenten en de uitvoering van de nieuwe Participatiewet moeten in elkaar grijpen. Maar gaat dit ook gebeuren?

Steeds dringender werd de roep vanuit cliënten om volwaardig aan de maatschappij te kunnen deelnemen. En steeds helderder werd de afgelopen jaren dat de inrichting van ons stelsel daar bepaald geen push aan geeft. Integendeel, het werpt vele barrières op om mensen mee te laten doen. Het organiseren van zorg en participatie dichterbij de burgers op lokaal niveau moet daarin verandering brengen. De afgelopen tien jaar is hier al veel aan gewerkt. Vanuit de zorg, maar ook door sociale firma’s en andere verbanden (bijvoorbeeld actieve ouders) zijn allerlei nieuwe vormen van arbeidsmatige dagbesteding en beschut werken ontstaan. Meer in de samenleving, minder ingebed in de zorg. Het gaat vaak nog om relatief kleinschalige initiatieven, waar flink gepionierd wordt.

Beweging door transities

De transities van AWBZ-Wmo en de Participatiewet zetten het speelveld van de arbeidsmatige dagbesteding nu behoorlijk in beweging. Per 1 januari 2015 krijgen de wettelijke veranderingen hun beslag. Met zowel de nieuwe Wmo en de Participatiewet wil het kabinet bereiken dat zoveel mogelijk mensen participeren in de samenleving. Momenteel werken naar schatting tussen de 40.000 en 50.000 mensen op een plek die geduid wordt met de term ‘arbeidsmatige dagbesteding’. De financiering van deze vorm van dagbesteding valt vaak onder de functie begeleiding in de AWBZ. Deze wordt overgeheveld naar de gemeente. Naast de huidige AWBZ-dagbesteding, krijgen gemeenten vanaf 2015 ook de verantwoordelijkheid over de uitvoering van de Participatiewet. Binnen de participatiewet valt ook de doelgroep van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) die in aanmerking komen voor  beschut werk, het gaat hier om 30.000 plaatsen.

Beide doelgroepen vertonen grote overeenkomsten. In de praktijk lijkt het werk in de arbeidsmatige dagbesteding en de beschutte Wsw en de profielen van de mensen behoorlijk vergelijkbaar. Het is dan ook logisch om naar arrangementen te zoeken die deze vormen combineren. De infrastructuur is echter versplinterd. Er is een veelheid aan organisaties die uiteenlopende vormen van arbeidsmatige dagbesteding aanbiedt, van zeer specialistisch tot regulier welzijnsaanbod en van kleine zorgboerderij tot grote zorginstelling. En er zijn regionaal werkende Sw-bedrijven in alle soorten en maten. 

Social Innovation meet-up
Op 24 september 2014 vond een Social innovation meet-up plaats over arbeidsmatige dagbesteding. Een social innovation meet-up is een bijeenkomst  waarin sprekers een urgent sociaal of economisch vraagstuk onderzoeken. Deelnemers  uit verschillende sectoren gaan met elkaar in gesprek om tot creatieve oplossingen of innovatieve aanpakken te komen. Lees een kort verslag van de meet-up over arbeidsmatige dagbesteding.
 

De uitdaging

Het vraagstuk dat opgelost moet worden, is hoe de daginvulling van deze 70.000-100.000 mensen er over pakweg twee jaar uitziet. Dat is momenteel nog lang niet duidelijk. De overgang naar gemeenten betekent een andere manier van werken. Daarvoor is het nodig te experimenteren, werelden bij elkaar te brengen en goed uit te zoeken wat de wettelijke wijzigingen voor gevolgen hebben. Organisaties en gemeenten, maar ook cliënten zijn op zoek naar wat de mogelijkheden zijn.

Zorgpunt is, dat de vele, vaak nog  prille initiatieven die de laatste jaren zijn ontstaan behoorlijk afhankelijk zijn van de huidige financieringsvormen. Van combinaties van indicatie begeleiding, PGB, soms wat fondsengeld  en eigen inkomsten. Vaak is sprake van vervlechting met andere functies in de zorg. De vrees van veel initiatieven is dat ze mogelijk ten onder zullen gaan in de  ingewikkelde decentralisatieoperatie. Terwijl ze in feite geheel in lijn zijn met de doelen van transformatie: meedoen in de ‘echte’ wereld, gemengd met verschillende groepen, zinvolle activiteiten of diensten.

Gemeenten als nieuwe financiers

De gemeenten als nieuwe financiers geven aan nog weinig (in)zicht te hebben op het complexe en versnipperde veld en de warrige wereld van de arbeidsmatige dagbesteding. Zorginstellingen, sociale firma’s en andere vormen van arbeidsmatige dagbesteding geven aan moeite te hebben bij gemeenten in beeld te komen. Daarmee bestaat het risico dat juist de meest vooruitstrevende en vernieuwende vormen weer zullen verdwijnen, terwijl ze eigenlijk juist voorbeeldig zijn, als je kijkt naar de doelstellingen waar de decentralisaties om draaien.

Het veld is versnipperd en versplinterd. Vooruitstrevende en vernieuwende vormen zijn er al, maar vaak nog onzichtbaar voor gemeenten. Duidelijk is dat het in de nieuwe situatie broodnodig is om tot een vereenvoudigd model te komen dat meer aansluit bij de behoeften en het vermogen van de doelgroepen: eenvoudiger, inclusiever en meer in de samenleving. Maar het vraagt ook om innovatie, verfrissing en nieuwe combinaties.

Hoe ziet de praktijk eruit?

Er zijn heel veel verschillende vormen, een paar voorbeelden: Laat u inspireren door de praktijkvoorbeelden van Leerwerkbedrijf Relim en Pameijer. Ook voorbeelden uit de Movisie-brochure ‘Vernieuwing in arbeidsmatige dagbesteding’.

  • Pluryn werkt in Nijmegen met meerdere grote zorgorganisaties samen, zoals UMC Radboud en ZZG. Diverse cliënten werken in reguliere teams mee op zeer veel verschillende afdelingen. Medewerkers van het Radboud en ZZG bieden buddy-assistentie. Een ondersteuner van Pluryn is binnen de organisatie aanwezig voor de planbare en onplanbare zorgvraag van de persoon.
  • Pameijer en Crawford & Company werken nu vijf jaren samen. Pameijer is een zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek. Crawford is een internationaal onafhankelijk schade-expertisebureau in de verzekeringsindustrie. Pameijer levert ‘gemaksdiensten’, zoals kopiëren, oud papier ophalen en versnipperen, scannen van documenten en het schoonmaken van de keuken. De cliënten van Pameijer verrichten deze diensten als arbeidsmatige dagbesteding. De begeleiders van Pameijer zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het werk.
  • Zorgorganisatie Dichterbij participeert in een drietal Buurtwerkinitiatieven. In Venray is in 2012 een project Moj Venroj gestart samen met diverse zorg- en welzijnsorganisaties. 26 wijkbewoners met een beperking (psychisch, psychiatrisch, verstandelijk of fysiek) werken in hun wijk Veltum aan het onderhoud van groen in de wijk. Zij doen dit naar behoefte van en in samenspraak met de wijkbewoners. De deelnemers worden begeleid door een team met vertegenwoordigers van alle deelnemende zorg – en welzijnsorganisaties. De rol van de professionals is deels ondersteunend, coachend en deels organiserend

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.