Beweging in cliëntenparticipatie: een overzicht

artikel - 1 mei 2013
Afbeelding bij Beweging in cliëntenparticipatie: een overzicht

Er zijn verschillende cliëntenvertegenwoordigingen actief in het sociaal domein. Zo is er de Wwb-raad, de Wsw-raad, de Wmo-raad, en ook op het niveau van de jeugdzorg en de AWBZ zijn cliëntenraden van instellingen actief. Al deze raden kennen hun eigen manier van adviseren en ze behartigen in meer of mindere mate belangen van kwetsbare burgers. Er komt echter steeds meer aandacht voor het levensbreed kijken naar problemen van kwetsbare burgers. Wat zijn hiervan de gevolgen?

In onze glazen bol zien we meer samenwerking, medezeggenschap op wijkniveau en een nieuwe rolverdeling tussen burgers en cliënten aan de ene kant en organisaties en lokale overheden aan de andere kant.

Cliëntenraden binnen het sociaal domein

Op allerlei deelgebieden binnen het brede sociale domein zijn cliëntenvertegenwoordigingen actief, de meesten op gemeentelijk niveau. De Wwb-raad heeft een lange traditie van inspraak en belangenbehartiging op het terrein van werk en inkomen. De Wsw-raad behartigt de belangen van mensen in sociale werkvoorzieningen. De Wmo-raad is sinds 2007 het adviesorgaan voor het College als het gaat om Wmo-beleid en –uitvoering. Ook op het niveau van de jeugdzorg (nu nog provinciaal) en de AWBZ zijn cliëntenraden van instellingen actief, op basis van de Wet Medezeggenschap Cliëntenraden Zorg (WMCZ). Al deze raden zijn momenteel in beweging door de aandacht voor de samenhang tussen verschillende leefgebieden.

Transitie en transformatie in medezeggenschap

In 2012 al publiceerde MOVISIE de brochure Transitie en Transformatie in medezeggenschap. De inhoud is blijvend actueel: ‘We moeten echt nadenken over hoe we richting en vorm willen geven aan cliënten- en burgerparticipatie op lokaal niveau’, aldus Karin Sok, projectleider van het Kennisprogramma Cliëntenparticipatie bij MOVISIE. ‘Cliëntenraden, Wmo-raden en andere medezeggenschapsraden moeten samen met gemeenten om de tafel om te bepalen hoe ze in de toekomst deze zeggenschap gaan organiseren. Denk aan samenwerking tussen Wwb- , WsW-, en Wmo-raden vanwege de samenvoeging van wetgeving en de integrale aanpak in de Participatiewet.’

Meer samenwerking

Onlangs publiceerden de Landelijke Cliëntenraad en de Koepel Wmo-raden de handreiking Samen Sterk. Hierin wordt bovenstaande ontwikkeling van meer samen optrekken door cliëntenraden ook beschreven. In een aantal gemeenten zien we bovendien participatieraden ontstaan waarin de verschillende cliëntenraden samengaan, kijk bijvoorbeeld naar de recentelijk opgerichte Participatieraad in Stadskanaal. Zulke samenwerkingsprocessen zijn intensief en kosten tijd. Raadsleden moeten elkaars cultuur leren kennen, een gezamenlijke taal en werkwijze ontwikkelen en de doelen die worden nagestreefd met elkaar opnieuw tegen het licht houden.

Zorginstellingen: medezeggenschap op wijkniveau?

Ook cliëntenraden van zorginstellingen die als gevolg van de transities AWBZ en Jeugdzorg meer wijkgericht willen gaan opereren en opschuiven richting Wmo-raden, komen met vragen over mede-zeggenschap. Zij zien door de extramuralisering en afschaffing van de Zorgzwaartepakketten 1 tot en met 4 in de toekomst steeds meer cliënten op zichzelf in wijken wonen, met ondersteuning vanuit de Wmo. De natuurlijke lijn van dagelijks fysieke aanwezigheid bij de zorgorganisatie vervaagt en de vorm van medezeggenschap via een cliëntenraad van de instelling is wellicht niet meer passend. Er moet dus bekeken worden op welke manier de medezeggenschap binnen de instellingen gekoppeld kan worden aan de brede burgerparticipatie in de Wmo. In de Leidraad gesprek AWBZ-cliëntenraad en Wmo-raad, die in het programma ‘Aandacht voor iedereen’ is ontwikkeld worden hiervoor handvatten aangereikt.

Modellen voor de toekomst

Samen met de Koepel Wmo-raden en Zorgbelang Noord-Holland heeft MOVISIE de notitie ‘Modellen voor lokale participatie – Een zoektocht naar toekomstbestendige, lokale burger- en cliëntenparticipatie’ opgesteld. Met hulp van deze notitie kunnen de betrokken partijen de burger- en cliëntenparticipatie in de gemeente verkennen en discussiëren over hoe zij in de toekomst mee kunnen denken over het zorg- en welzijnbeleid.

Stroomlijnen keuzeproces type cliëntenraad

In de modellen staan de rollen, taken en posities van burgers en cliënten omschreven. De modellen zijn geen blauwdruk, maar helpen wel te bepalen:  waar staan we en waar willen we heen? Stap je bijvoorbeeld af van de Wmo-raden en kies je voor brede participatieraden? Wil je een cliëntenraad van ervaringsdeskundigen die een kritische  vinger aan de pols houdt, of een raad die aan het begin van het beleidsproces betrokken wordt? Of vorm je een raad van experts die politieke en inhoudelijke kennis hebben en een bepaalde doelgroep vertegenwoordigen.  En er is de optie waarbij je het hele idee van adviesraden overboord gooit en kiest voor een meer creatieve oplossing en we van burgerinspraak naar burgerinzet gaan.

Tegenstelling tussen actieve burgers en kwetsbare groepen

Ook tijdens het inspiratiediner dat MOVISIE onlangs heeft georganiseerd met VWS en een aantal gemeenten, bleek dat er veel animo is voor het vergroten van collectieve burgerinzet via bewonersinitiatieven, corporaties en cocreatieve projecten. Maar lukt het hiermee ook om meer kwetsbare groepen te betrekken en hun een stem te geven? Als cliënt van de Wmo zijn hun belangen soms wezenlijk anders dan die van burgers die zich inzetten voor hun wijken en de voorzieningen daar. Dit kan een spanning opleveren die van tevoren goed doordacht moet worden.

Meer weten?

Er is volop beweging in de wereld van medezeggenschap en cliëntenparticipatie. In dit artikel hebben we u een overzicht willen geven van de belangrijkste ontwikkelingen en u willen voorzien van bruikbare inzichten en materialen. Heeft u vragen over veranderingsprocessen in burger- en cliëntenparticipatie op lokaal niveau? Of heeft u behoefte aan begeleiding bij een eigen verandertraject? Neem vrijblijvend contact met ons op!

 

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 3 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.