Bewonersinitiatief De Werkmakers: de kracht van onderop
In Zutphen laat bewonersinitiatief De Werkmakers zien hoe je met creativiteit, vertrouwen en samenwerking mensen die worstelen met bepaalde vraagstukken weer perspectief kunt bieden. Gidie Ritzerveld, mede-initiatiefnemer en eindverantwoordelijke, vertelt hoe het begon zonder plan, maar met een duidelijke missie: samen met inwoners bouwen aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen.
‘De kracht van onderop vraagt om een andere aanpak’, vertelt Ritzerveld. ‘We zijn zonder plan begonnen, maar we zagen in Zutphen een vruchtbare bodem voor ideeën en initiatieven. Er gebeurt hier veel, maar het bundelen van krachten ontbrak nog. Samen met Piet van Veen, die dezelfde visie deelde, zijn we gestart. Ons motto toen was: ‘we doen het al, doe je mee’, maar dat heeft zich ontwikkeld in ‘we doen het samen, doe je mee!’
Samen met inwoners van betekenis zijn
Ongeveer zeven jaar geleden startte Gidie Ritzerveld en Piet van Veen met stichting De Werkmakers. De centrale visie van De Werkmakers is helder: samen met inwoners van betekenis zijn in de eigen omgeving. ‘Dat kan werk en inkomen zijn, maar ook op andere manieren iets voor elkaar betekenen. Al vrij snel sloot John Verheijden zich aan en die stelde voor om de energietransitie te gebruiken als hefboom en te verbinden met wat wij doen.’
Waardevol werk: balans en verbinding
Wat betekent waardevol werk voor Ritzerveld? ‘Voor mij is dat zinvol bezig zijn, iets doen waar je blij van wordt en wat bijdraagt aan jezelf én aan anderen. De balans tussen geven en ontvangen is belangrijk. Sommige mensen zijn alleen maar aan het geven, maar het moet in evenwicht zijn. Voor mij draait het om balans tussen lichaam en geest, voelen en denken. De Afrikaanse filosofie Ubuntu is daarbij leidend: ‘Ik ben omdat wij zijn’ aangevuld met ‘omdat de aarde is’.’
Natuurspeeltuin in Zutphen
Een concreet voorbeeld van impact is de realisatie van de natuurspeeltuin in Zutphen. ‘Moeders uit de buurt wilden een veilige speelplek voor hun kinderen. Na wat tegenslagen gingen de moeders samen met De Werkmakers aan de slag. Uiteindelijk wonnen we met de Challenge Goene Icoonprojecten de tweede prijs met het ontwerp en een daarbij behorende geldprijs. In mei 2024 is de speeltuin geopend, samen met de bewoners. De Werkmakers hebben samen met de bewoners vijf jaar gewerkt aan dit project. Dit soort projecten hebben tijd nodig om samen te ontwikkelen en vertrouwen op te bouwen.’
Transitiearena Waardevol werk op 5 november 2025
Ritzerveld laat zien dat betekenisvol werk en systeemverandering begint bij luisteren, samenwerken en vertrouwen opbouwen. De Werkmakers is een inspirerend voorbeeld van hoe bewonersinitiatieven het verschil kunnen maken – van onderop, samen met de mensen waar het echt om gaat. Net als andere praktijkvoorbeelden vertelde Gidie Ritzerveld over de aanpak van De Werkmakers tijdens de transitiearena Waardevol Werk op 5 november 2025.
Werkplekken voor iedereen
De Werkmakers richt zich niet op één specifieke doelgroep, maar werkt vanuit wat er op hun pad komt. ‘We kijken wat er op ons afkomt en bij ons past gaan daarmee aan de slag. Zo ontstonden bijvoorbeeld de buurtwerkplaatsen, zoals de ICT-werkplaats en het naaiatelier. Veel deelnemers zijn statushouders of mensen uit het azc. We bieden ruimte, ritme en mogelijkheden om samen te werken en te leren. Het hoeft niet altijd om betaald werk te gaan; het gaat om meedoen en betekenisvol bezig zijn.’
'We bieden ruimte, ritme en mogelijkheden om samen te werken en te leren'
Kracht van Onderop
Het netwerk van De Werkmakers is groot, mede dankzij Ritzervelds jarenlange ervaring bij Vluchtelingenwerk. ‘Azc- en COA-medewerkers weten ons te vinden. We gaan bijvoorbeeld binnen ons ontwikkelprogramma de Kracht van Onderop aan de slag met een Living Lab Nieuwe Nederlanders, waar participatie en integratie een feest mogen zijn. Onder andere vanuit de ICT-werkplaats, waar we samen met partners het deelnemen en bijdragen aan de samenleving van onder andere statushouders mogelijk maken. De ICT-werkplaats is een laagdrempelige leerwerkplek waar iedereen zich kan verdiepen in computers, van hardware tot software. Eén van de leermeesters is ooit als leerling begonnen en wil nu in Deventer een dependance openen van de ICT-werkplaats.’
Verhalen van verandering
De impact van De Werkmakers blijkt uit de verhalen van deelnemers. Sara, een jonge vrouw die uit Syrië is gevlucht en in Zutphen voet aan de grond probeert te krijgen, is onlangs bij de Werkmakers aan de slag gegaan. Zij heeft drama en kunst in combinatie met psychologie gestudeerd en werkte in Libanon met getraumatiseerde vrouwen.
Een tweede voorbeeld is leermeester Roy van de ICT-werkplaats die als deelnemer een aantal jaren geleden binnenkwam en inmiddels doorgegroeid is tot leermeester. Recent kwam Roy naar ons toe met de vraag of hij in Deventer (hij gaat daar vanwege persoonlijke redenen naar toe verhuizen) een ICT-werkplaats onder de vlag van de Werkmakers kan opzetten.
Systeemverandering: van onderop
Volgens Gidie Ritzerveld is er een fundamentele systeemverandering nodig om waardevol werk voor iedereen toegankelijk te maken. ‘De kracht van onderop moet meer ruimte krijgen. Inwoners moeten hun kennis en ervaring kunnen delen. Het huidige systeem werkt vaak niet goed, zoals het vastgelopen zorgsysteem en het betekenisvol deelnemen aan de samenleving (participatie). We moeten samen met de mensen om wie het gaat zoeken naar wat wél kan, in plaats van te focussen op wat niet kan. Door preventief te werken en mensen serieus te nemen, kunnen we veel meer bereiken. En als je economisch denkt, ben je uiteindelijk ook nog goedkoper uit.’
