'Er is altijd al sprake geweest van een ogenschijnlijke dualiteit: ‘er is werk aan de winkel, er zijn belangrijke stappen te zetten in je ontwikkeling’ naast ‘er is geen verandering vereist, je hoeft niet te veranderen, je bent goed zoals je bent’. Beide uitgangspunten zijn waar en beide bestaan gelijktijdig. Het fasemodel uit de ontwikkelingsgerichte benadering hielp ons om die werkwijze zichtbaar te maken. Dat wat we ‘op gevoel’ deden kreeg met deze eenvoudige en logische fasen meer richting en diepgang.

Een prachtige kapstok

Het antwoord op de vraag is dus ook ‘beide’. Veel deden we al, net zoals elk initiatief waarschijnlijk. Maar met het toepassen van het model, vooral ook meteen met de deelnemers, ontstond een meer samenhangend geheel en daarmee een nog logischere vormgeving van elk traject. Daarnaast is het model ook een prachtige kapstok: het functioneert als tijdslijn waarop deelnemers hun ontwikkeling kunnen volgen, letterlijk op de uitvouwbare routekaart in hun ontwikkelmap. We hebben materialen en acties ontwikkeld die binnen het model passen en het abstracte concreet maken. In de ontwikkelfase mag je meer verwachten, mag je ze meer prikkelen. In de doorstroomfase voeg je een verantwoordelijkheid toe: 'nu je zo gegroeid bent mag je met extra inzet nieuwe instromers op weg helpen'. De waakvlamfase hielp ons om nazorg écht serieus te nemen. We hebben contactmomenten met uitstromers geborgd en raken gemotiveerd om meer te gaan doen met nazorg en ‘gewoon contact houden omdat dat waardevol is’. Een barbecue met oud-deelnemers, dóór oud- en huidige deelnemers staat op de planning.

De landingsfase heeft de meeste impact

De onderzoekende fase gaf woorden aan het begrip autonomie. 'Wat wil jij, hoe zie jij de komende weken, maanden en jaren van je leven'. Maar de fase met de meeste impact is de landingsfase. Een periode van weken of maanden, net wat nodig is, waarop er weinig moet. Gas eraf, kat uit de boom, voorzichtig verbinding aangaan: in onze maatschappij voelt dat als luxe, als ‘eigenlijk is die ruimte er niet’. Maar als je het in dat model ziet staan dan snap je het. 

'Te zacht landen, met de handschoentjes de hele rit aan, maakt de volgende fases ook weer moeilijker'

Meedoen op je eigen manier

De landingsfase is niet alleen cruciaal voor een goed vervolg van het traject: het is ook een accelerator. Een traject gaat sneller als er eerst lang genoeg (bijna) ‘niks’ moet. Want zonder een goede landing, zonder die ruimte om aan vertrouwen, relatie en autonomie (als in ‘ik kies nu zelf wat ik wel en niet wil’, bijvoorbeeld) te werken, blijft de rem er het hele traject op. Deze fase is overigens geen vrijheid blijheid, maar draait veel meer om ‘meedoen op je eigen manier’. We stimuleren vanaf het begin om mee te doen, in elk geval betrokken te raken bij dat wat de groep doet. Te zacht landen, met de handschoentjes de hele rit aan, maakt de volgende fases ook weer moeilijker. Fingerspitzengefühl noemen ze dat: ruimte geven, maar de stretchzone wel speels opzoeken. Er gebeurt dus veel in die fase, maar de essentie is dat de deelnemer voelt dat er (bijna) niks écht moet (maar er wel veel mag en kan), dat hij/zij zelf keuzes mag maken en dat er veel ruimte is om elkaar op passend tempo te leren kennen.