Burgers en beleidsmakers: zonder wrijving geen glans

artikel - 22 oktober 2015
wrijving tussen beleidsmakers en burgers

Er lijkt vaak sprake van een verlammende polarisatie tussen burgers en beleidsmakers. Maar spanningen en conflicten tussen ‘formelen’ en ‘informelen’ kunnen ook een vruchtbare voedingsbodem zijn. Dit laat het nieuwe Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken zien.

Wie actieve burgers vraagt waar ze het meeste last van hebben hoeft niet lang door te vragen. De initiatiefnemers van een buurthuis, zwembad, zorgcoöperatie of ander enthousiasmerend buurtproject roepen dan in koor: de gemeente! Of: de regels!
Overheden en andere formele instanties hebben hun eigen irritaties over actieve burgers, als boegbeelden van de participatiesamenleving. Initiatiefnemers zijn niet professioneel en kloppen te makkelijk aan voor overheidssteun. Ze zijn niet democratisch, en: namens wie spreken ze eigenlijk?

Hoe erg zijn die conflicten? Verlamt polarisatie aan beide kanten? Of kan de wrijving ook glans geven?

Energie en urgentie uitbuiten

Conflicten kunnen veel positieve energie losmaken, stelt de politicologe Nanke Verloo in het nieuwe Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken. In haar recente proefschrift, waarmee zij cum laude promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam, nam ze een drietal explosieve situaties in grootstedelijke buurten onder de loep. Verloo: 'Natuurlijk overheden moeten het algemene belang bewaken, maar mijn proefschrift laat heel goed zien dat soms het informele, het kleine, ook aandacht vraagt.  Kunnen we zulke momenten van conflict gebruiken als een handvat om onderliggende frustraties zichtbaar te maken, te duiden, emoties te delen, en een echt gesprek aan te gaan met mensen die klaarblijkelijk eigenaar zijn van een probleem?’.

Neem burgers serieus

Luisteren naar de kleine verhalen van burgers is één. Maar er zijn meer kansen om de formele systeemwereld en de informele leefwereld van elkaar te laten profiteren. In hetzelfde Tijdschrift verdiepen Aletta Winsemius (Movisie) en Jan Steyaert (Vlaams welzijnswerk) zich in de mislukking van de Britse Big Society. Die had volgens een evaluatie deels voorkomen kunnen worden door de civil society veel serieuzer te nemen, en niet mensen op te roepen om meer te participeren en ze tegelijkertijd weg te zetten als potverteerders. Winsemius en Steyaert schrijven: ‘Zo liet de Britse minister van financiën George Osborne zich in 2010 zeer negatief uit over mensen die trachten te overleven op uitkeringen. Alsof overleven op uitkeringen een bewuste keuze is, alsof het een luxe-leventje is.’

Doen wat je zegt

Burgers serieus nemen en consequent doen wat je zegt – het lijkt zo voor de hand liggend. Maar de participatiesamenleving laat zien dat het er extra op aankomt dat een overheid deze uitgangspunten op alle niveaus verinnerlijkt. Buurtbewoners die in Rotterdam mochten meebeslissen over de veiligheid in de wijk, ervoeren dat aan den lijve, laat criminoloog Marc Schuilenburg (Vrije Universiteit) zien. Bewoners in Hillesluis wilden in hun straten smiley-verkeersborden die hardrijders ontmoedigen. Dat werkt zo: Afhankelijk van de snelheid waarmee een automobilist het bord passeert, vertoont het gezicht een blije dan wel boze uitdrukking. Het idee is dat de gelaatsuitdrukking van de smiley chauffeurs motiveert zich aan de geldende snelheidsregels te houden. Dat leek een goed idee, maar de deelgemeente deed er vervolgens alles aan om de plaatsing van de borden te traineren, telkens weer met een andere reden. Boze burgers bleken de bestuurders uiteindelijk na een jaar toch te overtuigen.

Consequent regelgeving herschikken

Ook Jos van der Lans spreekt de overheid aan op haar consistentie. Met Pieter Hilhorst crost hij momenteel het land door om de uitvoering van de decentralisaties – de overheveling van zorg- en welzijnstaken naar gemeenten – door te lichten. De zoektocht is nog niet ten einde, maar één les trekken zij alvast: oproepen tot participatie is hypocriet als de overheid niet consequent de regelgeving zo herschikt zodat die de goedwillende burgers vooruit helpt en niet hindert. Van der Lans: ‘Dan moeten politiek, beleidsmakers en bestuurders eindelijk systematisch gaan nadenken over wat er nodig is om informele krachten in de samenleving daadwerkelijk een gelijkwaardige rol te geven.’

Helemaal niet erg dus, als ‘formelen’ en ‘informelen’ zo nu en dan even flink met de koppen tegen elkaar slaan. Het maakt gevoeliger voor elkaar, kan helpen serieuzer te luisteren en hopelijk komt er ook schot in een consequentere regelgeving.

Het nieuwe Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken is te bestellen via movisie.nl/publicaties. Het nummer gaat voor een groot deel over botsende burgers en beleidsmakers.

 

Reacties

Reageer op dit artikel

2 + 7 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.