Buurtcommunities #9 Zorg van onderop

De zorgvrager moet zoveel mogelijk zelf aan het roer blijven
artikel - 21 mei 2015

Tijdens de avond ‘Buurtcommunities #9. Zorg van onderop’ op 23 maart 2015 vertelden buurtcommunities over hun activiteiten op het gebied van de zorg. Welke initiatieven zijn er? Welke waarde hebben zij voor hun buurtgenoten? En wat maakt deze initiatieven succesvol? In de goed gevulde grote zaal van Pakhuis De Zwijger interviewde Redouane Amine zorginitiatieven als het Odensehuis Amsterdam Zuid, de Kraanvogel, inloophuis voor mensen met kanker en de stichting MOI.

Het Odensehuis in Amsterdam Zuid ondersteunt mensen met beginnende dementie die nog niet in aanmerking komen voor zorg, maar wel behoefte hebben aan lotgenotencontact, dagbesteding en hulp. Kenmerkend voor een Odensehuis is dat het een zelfzorg- en vrijwilligersorganisatie is, waarbij de zorg grotendeels wordt geboden door vrijwilligers en mantelzorgers. Inmiddels zijn er zes Odensehuizen in Amsterdam, en huizen in onder meer Groningen, Wageningen, Vlissingen en Amstelveen.

Odensehuis unieke plek

Volgens deelneemster Jeanette is het Odensehuis een unieke plek voor mensen met Alzheimer. ‘We doen leuke dingen, we zingen, we dansen. Maar ik heb wel Alzheimer en daar doe ik niet moeilijk over. Van het Deense voorbeeld hebben wij in Nederland geleerd dat het wegstoppen van dementerenden in  verpleeghuizen niet vol te houden is.’ Fotografe Josien vertelt dat ze met haar fotografie mensen met dementie wil helpen. ‘Door te fotograferen help ik ze te herinneren wat we hebben gedaan, welke uitstapjes we hebben gemaakt. En ik maak portretten van ze, zodat ze kunnen zien dat ze er niet raar uitzien, maar gewoon mooie mensen zijn.’

Op dit moment werkt het Odensehuis samen met studenten van de Rietveld Academie aan de ontwikkeling van een dementievriendelijke buurt. ‘Een van de dingen die ze hebben bedacht is om door roze bordjes de route naar het Odensehuis aan te geven. Zo kunnen mensen makkelijk de weg weer terugvinden.’ Jeanette vertelt het Odensehuis sinds kort ook een eigen moestuin heeft, waar deelnemers hun eigen groente kweken. Verder gaat het huis ook  nachtopvang aanbieden aan mensen voor wie het thuis een beetje te veel wordt.

Kraanvogel, inloophuis voor mensen met kanker

Tanja Vermeer is initiatiefneemster van De Kraanvogel, een inloophuis voor mensen met kanker, opgericht in november 2014. Het inloophuis is onderdeel van het multifunctionele clubhuis van Hockeyclub Athena (Amsterdam-Oost), waar ook een huiswerkclub, een buitenschoolse opvang en fysio- en fitnesspraktijk gevestigd zijn. Tanja vertelt dat een vriendin van haar kanker bleek te hebben. ‘Ze zei dat het heel vreemd was dat er in Amsterdam nog geen inloophuis met kanker bestaat, terwijl er in heel Nederland al 82 zijn.’

De Kraanvogel is bedoeld voor iedereen die met kanker te maken heeft, niet alleen als patiënt, maar ook als  mantelzorger. Het inloophuis biedt activiteiten als Qigong (een Chinese gezondheidsleer), samen wandelen, een schilder- en schrijfclub. ‘We zijn een open gemeenschap, met zo ‘n 20 vaste vrijwilligers en daarbuiten is nog een wisselende groep uit het koor en uit Athena’s. De Kraanvogel is een prachtige metafoor voor liefde en kracht. Daaromheen kunnen we allerlei rituelen en activiteiten die die liefde en kracht vertegenwoordigen.’ Vermeer vertelt dat het plan is om De Kraanvogel zelfstandig elders in Amsterdam-Oost voor te zetten.

Als mensen elkaar weten te vinden, kunnen ze de kwaliteit van zorg enigszins op peil houden.

Zorgcoöperatie met burger aan het roer

Willemien Visser is initiatiefnemer van Wijzelf Zorgcoöperaties. Deze coöperaties behartigen de belangen van de zorgvragers en beogen de praktische zorg in en om het huis betrouwbaar en betaalbaar te houden. Visser toont een foto van een oudere dame en haar kleindochter. ‘De kleindochter zocht gezelschap voor haar licht dementerende oma. Zij heeft voor weinig geld iemand gevonden die eens in de twee weken spelletjes komt doen bij haar oma. Die had ze nooit kunnen vinden zonder hulp van de Wijzelf Zorgcoöperatie.’ De coöperatie begon in Zoetermeer en heeft daar inmiddels 70 leden en zo’n 68 aanbieders. Het bestuur bestaat uit vrijwilligers.

Willemien Visser legt uit hoe de Zorgcoöperatie in Zoetermeer werkt. ‘Mensen met een zorgvraag worden lid van de coöperatie. We hebben een online platform ontwikkeld, en dat geven we aan de burgercoöperatie. Op dat platform kunnen de leden zelf hun eigen zorg regelen. Hier kun je je hulpvraag stellen met daarbij een aantal wensen. Die hulpvraag wordt alleen voorgelegd aan aanbieders die jij geselecteerd hebt.’ De aanbieders werken zowel betaald als onbetaald. De declaraties, de facturering en de financiële overzichten worden via het online platform gemaakt. ‘De zorgvrager staat zelf aan het roer. Het bestuur van de coöperatie hoeft alleen maar te kijken wie de aanbieders zijn, eventueel te bemiddelen bij een conflict en aan promotie van het platform doen.’

Wat zijn werkzame en belemmerende factoren van zorgcoöperaties? Tranzo (Tilburg University) deed samen met Movisie onderzoek naar deze vorm van burgerinitiatief. We hebben de belangrijkste conclusies op een rij gezet. Bent u benieuwd naar het hele onderzoeksrapport? Die is te lezen op de website van Tranzo.

Zelfhulpinitiatief gebaseerd op wederkerigheid

Shazia Ishaq is oprichtster van stichting MOI, een zelfhulpinitiatief gebaseerd op wederkerigheid, in de Amsterdamse Indische Buurt. Ze vertelt hoe ze op haar zeventiende, tien jaar geleden, begon met het runnen van de Bollywood-videotheek die haar broer had opgezet. ‘Tegelijk moest ik de zorg van mijn ouders ook op me nemen, maar ik merkte dat het helemaal niet goed geregeld was. Toen ging ik het zelf maar opzetten. We doen aan schuldhulpverlening, aan maatschappelijke dienstverlening, boekhouding. Wij stimuleren sociaal ondernemerschap en gaan uit van de ‘Voor wat hoort wat’-methodiek. Het is van belang dat mensen niet terugvallen en daarom zorgen we via projecten voor een stukje empowerment. Zodat mensen weer sterker in hun schoenen staan.’

MOI heeft bewezen dat zorg van onderop ook professioneel is, stelt Shazia Ishaq. ‘Wij zijn een wijkpartner van woningcorporatie Eigen Haard, en helpen mensen met een huurachterstand. Ik verwijs liever niet door naar officiële instanties, omdat je daar te maken krijgt met bureaucratie. Als er bijvoorbeeld een huisuitzetting dreigt, doe ik er alles aan om dat te voorkomen, bijvoorbeeld door er via de media aandacht voor te vragen. Als dat ook niet lukt verwijs ik door naar bijvoorbeeld Doorstroomhome.’

Doorstroomhome: de oplossing die helemaal niets kost

‘Doorstroomhome’ ontstond vanuit buurtcentrum De Meevaart in de Indische Buurt. ‘We merken dat een groeiend aantal mensen tussen wal en schip vielen’, vertelt initiatiefnemer Pierre Mehlkopf. ‘Iedereen kan het overkomen: je raakt baan kwijt, je vrouw raakt haar baan kwijt, je moet je huis verkopen, je krijgt schulden en je wordt dakloos. En als je je adres kwijtraakt, krijg je geen uitkering meer van de sociale dienst en ga je in een negatieve spiraal verder naar beneden. Dat verhaal hoor ik in De Meevaart veel te vaak.’

Mehlkopf vertelt dat hij afspraken heeft gemaakt met woningcorporatie Alliantie over het tijdelijk gebruiken van renovatiewoningen. ‘Die leegstaande woningen kun je aan lokale buurtzorginitiatieven in bruikleen geven. De gebruikers zijn altijd mensen uit de buurt, we willen namelijk dat ze hun netwerk gebruiken om weer in hun kracht te komen. Het leuke is dat Doorstroomhome helemaal niets kost, daarom vragen we aan de gemeente om de aanpak uit te rollen. De mensen zitten al bij de hulpverlening, maar krijgen nu nog betere hulp. De mensen betalen weer huur, omdat ze gewoon een uitkering krijgen. Hierdoor kan ik voor het hele project geen subsidieaanvraag schrijven, want het kost helemaal niks.’

Buurtverzorgsters voor kwetsbare buurtbewoners

Hierop volgt een video over het project ‘Buurtverzorgsters’ in Amsterdam-Oost. Esma Salama, directeur van SIPI,  vertelt dat het project begon met de wens om de eenzaamheid ouderen en chronisch zieken in de buurt weg te nemen. ‘Deze vrouwen hebben het voor elkaar gekregen om een eigen plek op te eisen.’ Het gaat om vrouwen uit de Indische Buurt, met name rondom de Ambonpleinbuurt en de Makassarpleinbuurt. Projectleidster José Nagelmaeker vertelt dat de vrouwen het op vrijwillige basis doen. ‘Het gaat om vrouwen die zich graag willen inzetten voor kwetsbare buurtbewoners. We hebben voor ze een opleiding opgezet, met als doel persoonlijke ontwikkeling, vaardigheidsontwikkeling, sociale kaart. Professionals uit de buurt hebben gastlessen gegeven, bijvoorbeeld over voeding, persoonlijke hygiëne, administratie.’

Tenslotte vertelt projectleider Conny Heemskerk over het programma ‘Hulp in om het huishouden’, van de gemeente Amsterdam. De gemeente wil met dit experimentele programma vaststellen hoe ze buurtzorgprojecten kan ondersteunen. Het doel is om informele en formele zorg dichter bij de mensen te brengen, nu er op rijksniveau zo op de zorg wordt bezuinigd, legt Heemskerk uit. ‘We willen graag dat mensen elkaar weten te vinden, zodat ze de kwaliteit van zorg enigszins op peil kunnen houden.’

Vijf innovaties

Heemskerk legt uit dat ze daarvoor op zoek gaat naar ‘inspirerende praktijken’. ‘Met wijkverkenners zijn we in Gaasperdam, Osdorp, Noord-West met wijkinitiatieven gaan praten. Wat is er nu al in de wijk? Wie kan ondersteund worden door de al gecontracteerde aanbieders? Hoe kun je dat samenspel tussen formele en informele zorg organiseren? Vanuit elke wijk zijn er vijf innovaties naar voren gekomen, die worden nu uitgewerkt.’ Heemskerk geeft aan dat de gemeente ook nog geld heeft om nieuwe initiatieven te ondersteunen. ‘De middelen zijn beperkt, maar iedereen die iets wil doen rond hulp in en om het huishouden, kan naar mij toekomen, dan kijken wat wij samen kunnen doen. Interessant zijn bijvoorbeeld de inzet van een boodschappenbus, die mensen naar de markt brengt om inkopen te doen. Of de inzet van leerwerk- en integratietrajecten, waarbij ROC-leerlingen de wijk ingaan, ervaring opdoen en hand- en spandiensten verlenen.’

Dit artikel is geschreven door freelance journalist Martin Zuithof

Reacties

Reageer op dit artikel

4 + 8 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.