Cliëntenparticipatie in Leiden: in gesprek!

artikel - 22 mei 2014
Afbeelding bij Cliëntenparticipatie in Leiden: in gesprek!

Leiden maakt werk van cliëntenparticipatie. Door in gesprek te gaan met burgers zoekt de gemeente naar wat er leeft in de samenleving en komen aandachtspunten naar boven die de gemeente meeneemt in de beleidsontwikkeling rondom de Nieuwe Wmo. Het resultaat is een interessante combinatie van formele cliëntenparticipatie in de vorm van de Wmo-raad en informele cliëntenparticipatie. Het kennisprogramma Cliëntenparticipatie van Movisie volgt de ontwikkelingen op de voet.

Nieuwe taken vragen nieuwe kennis

De nieuwe taken waarvoor gemeenten verantwoordelijk worden met de komst van de Nieuwe Wmo, vragen om nieuwe kennis van de beleidsmakers. Leiden heeft een goed functionerende Wmo-adviesraad die de gemeente voorziet van kennis vanuit cliëntperspectief, maar door de huidige  ontwikkelingen is dat niet meer voldoende. Enna Bongers, projectleider cliëntenparticipatie: “De adviesraad adviseert over beleid. Dat is enorm belangrijk, onze cliënten kunnen dat niet altijd. Maar juist vanuit de cliënt horen we de echte verhalen over het dagelijks leven. Ik ben blij dat de adviesraad zo meegedacht heeft in hoe we dit aan konden pakken. Zij doen dat nog steeds, we werken uiteindelijk aan hetzelfde doel.”

Voor wethouder Roos van Gelderen was het cruciaal dat ook informele cliëntenparticipatie steviger wordt aangezet. De gemeente is daarom in 2011 om tafel gegaan met  de Wmo-raad en welzijn, GGZ, MEE en cliëntenorganisaties. Resultaat: een plan van aanpak cliëntenparticipatie, een werkgroep en een serie activiteiten.

Portretten

Het project startte met twintig interviews met mensen met een hulpvraag, gericht op begeleiding of dagbesteding. Een medewerker van de gemeente Leiden en een professional die goed bekend is met de doelgroep namen de interviews af. Enna Bongers: “Je kunt je voorstellen dat dit niet altijd makkelijke gesprekken waren. Je hebt bijvoorbeeld te maken met kinderen die zich niet goed uit kunnen spreken. Dat was behoorlijk confronterend.“ Dit resulteerde in het mooie boekje ‘Cliënt in beeld’ (pdf), dat duidelijk maakt  hoe divers de doelgroep  is.

Focusgroepen

Om de portretten te verdiepen organiseerde Leiden acht focusgroepen. Uit de interviews bleek dat een aantal thema’s breed speelden. Bijvoorbeeld het vragen van hulp en het stellen van grenzen, de rol van het sociale netwerk en het belang van goed contact met de hulpverlener. In de focusgroepen spraken verschillende cliëntgroepen met elkaar over deze thema’s waardoor input ontstond voor de beleidsmakers. De informatie uit de focusgroepen is gebundeld in de publicatie ‘Cliënt in beeld: dilemma’s van burgers met een hulpvraag’ (pdf). Aandachtspunt was dat niet alle doelgroepen bij ieder thema betrokken kunnen worden omdat sommige doelgroepen door hun specifieke eigenschappen niet te combineren waren tot één groep. Enna Bongers: “Uiteindelijk hebben we voor de focusgroepen een keuze gemaakt voor de belangrijkste doelgroepen en voor groepen met wie we door konden praten. Dat kon namelijk niet altijd, denk bijvoorbeeld aan een oudere met ernstige dementie. Dat is heel lastig.”

Effectief?

Vanuit het kennisprogramma Cliëntenparticipatie van Movisie heeft Hagar Michel, masterstudente aan de USBO, onderzoek (pdf) gedaan in Leiden naar de effectiviteit van de focusgroepen ten opzichte van de Wmo-raad. Zij concludeert  dat de focusgroepen hun meerwaarde vooral hebben in het inbrengen van ervaringskennis. Doordat cliënten zelf aan tafel zitten wordt hun stem direct gehoord in het beleidsvormingsproces. De diversiteit aan doelgroepen die betrokken zijn bij de focusgroepen geven tevens een grotere representativiteit dan de Wmo-raad, zo concludeert Michel.

Aandachtspunt hierbij was dat de selectie van de deelnemers aan de focusgroepen er wel toe leidde dat cliënten die vaak al actiever hun stem laten horen, aanwezig waren. De Wmo-raad is een constantere factor als het gaat om cliëntenparticipatie in Leiden, aldus Michel. Zij zijn langduriger betrokken bij het beleid van de gemeente en hebben daardoor meer invloed op het beleidsproces. De focusgroepen vormen echter een belangrijke aanvulling hierop door de directe inbreng van cliënten. Een ander pluspunt is  dat de focusgroepen de beeldvorming bij ambtenaren hebben aangescherpt.

Lessons learned

Het traject leverde de gemeente Leiden veel nieuwe inzichten op en zorgt ervoor dat het cliëntperspectief beter op het netvlies van de beleidsmakers zit. Ook uit de stad kwamen positieve reacties op de gesprekken.
Enna Bongers geeft collega-ambtenaren een lijstje met ervaringen mee:

  1. Het is niet moeilijk om in de stad het gesprek aan te gaan. Als je je verdiept in de mensen waar je voor aan de slag gaat, kun je er samen echt uitkomen.
  2. Denk vooraf goed na hoe je aan de slag gaat en welke vragen je wilt stellen.
  3. Maak ook goede afspraken vooraf over hoe je de uitkomsten inbed in je procedures en beleid.
  4. Vraag er mensen bij die de doelgroep goed kennen. Wij hadden dit zonder hulp van alle betrokken organisaties niet kunnen doen.
  5. Ga het gesprek aan met je directe collega’s en met je bestuurder.
  6. Laat je niet weerhouden door de gedachte dat zo’n participatietraject altijd veel tijd kost. Het is een investering die zich terugverdient. Bovendien kun je best veel taken uitbesteden als iemand het proces en de voortgang bewaakt.
     

En nu verder

De Adviesraad Wmo is een stevige adviesorgaan dat initiatief niet schuwt. In het licht van alle veranderingen organiseerde zij daarom met praktische ondersteuning vanuit het programma ‘Aandacht voor Iedereen’ vier wijkbijeenkomsten onder de titel ‘Samen naar beter’. Het doel van de bijeenkomsten is om wijkbewoners te informeren over de ontwikkelingen en met elkaar na te denken hoe hier als wijk mee om te gaan .

Uit de bijeenkomsten komt veel informatie over de wijk en er ontstaan ideeën over nieuwe manieren van zorg en ondersteuning in de buurt. In de professorenwijk bijvoorbeeld organiseert een oudereninitiatief activiteiten om elkaar beter te leren kennen en zo ook het stellen van hulpvragen makkelijker te maken. Onder de ouderen rouleert een mobiele telefoon om bereikbaar te zijn voor vragen van andere ouderen en deze te koppelen aan buurtbewoners die best eens wat willen doen. Ook hebben ze een wijkkompas gemaakt om voorzieningen op het gebied van zorg en welzijn beter toegankelijk te maken.

De verslagen en presentaties van de bijeenkomsten staan op de site van de Adviesraad. Het gemeentebestuur geeft aan de wijkbijeenkomsten te zien als ‘een waardevol onderdeel van de gehele transitie van het sociale domein en van de participatie van wijkbewoners, noodzakelijk onderdeel voor het slagen van de transities’. De wijkbijeenkomsten gaan dus door en worden uitgebreid over heel Leiden. Een mooi voorbeeld van een creatieve en constructieve combinatie van formele en informele cliëntenparticipatie !

Movisie blijft de ontwikkelingen in de gemeente Leiden volgen en blijft u erover informeren. Contactpersoon bij de Gemeente Leiden is Kim van Goethem.

 

Reacties

Reageer op dit artikel

13 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.