Cliëntondersteuning Oosterschelderegio: schaalvoordelen benutten én aandacht voor de couleur locale

11 oktober 2021

In 2019 is de Oosterschelderegio (OSR) gestart als Koploper Onafhankelijke cliëntondersteuning. In regioverband met zeven gemeenten zijn zij vooruitstrevend aan de slag gegaan met de doorontwikkeling van onafhankelijke cliëntondersteuning. En met resultaat: het Meedenkersnetwerk Zeeland is gelanceerd, er is een training cliëntondersteuning voor vrijwilligers ontwikkeld en er loopt een regionale pilot cliëntondersteuning door ervaringsdeskundigen. We blikken terug met projectleider Karin Jonker (SWVO; een gemeentelijk samenwerkinsgverband Welzijnszorg Oosterschelderegio) en Lenet Verzijl (beleidsadviseur gemeente Schouwen-Duiveland). De rode draad: regionale samenwerking biedt veel kansen voor de doorontwikkeling van cliëntondersteuning.

Het lag voor de hand dat de Oosterschelderegio gezamenlijk haar tanden zette in het doorontwikkelen van cliëntondersteuning. ‘We hechten veel waarde aan onze regio en er zijn veel overeenkomsten tussen mensen rond de Oosterschelde. Daarom werken we ook erg veel samen en hebben we veel zaken regionaal ingekocht in het samenwerkingsverband. Zo benutten we schaalvoordelen én hoeven we niet allemaal apart iets te gaan ontwikkelen’, benadrukt Lenet Verzijl. Toch betekent dit niet dat het per se makkelijker is om een thema als onafhankelijke cliëntondersteuning regionaal op te pakken, geeft Karin Jonker aan. ‘Aan het begin was er veel onduidelijkheid, cliëntondersteuning was een blinde vlek. We wilden graag naar één duidelijk beeld over wat cliëntondersteuning is en wat een cliëntondersteuner doet.’ Eén van de eerste stappen was een onderzoek uitgevoerd door Xpertise Zorg. Vooral om zicht te krijgen op de behoeften van inwoners als het om cliëntondersteuning gaat. Het onderzoek geeft inzicht in de organisatie van cliëntondersteuning, de behoefte van verschillende doelgroepen en de match tussen vraag en aanbod. ‘Om vervolgens het goede gesprek met professionals, formele en informele cliëntondersteuners, zorgaanbieders en gemeente aan te gaan hebben we Dialoogtafels georganiseerd op verschillende plekken in de regio. Daarnaast hebben we met de serious game Het Nieuwe Samenspel zoveel mogelijk inwoners spelenderwijs betrokken bij deze gesprekken. Het was mooi om te zien dat we elkaar soms echt even wakker konden schudden om vanuit een ander perspectief naar cliëntondersteuning te kijken’, vertelt Karin. 

Hoe is onafhankelijke cliëntondersteuning in de Oosterschelderegio geregeld?

De Oosterschelderegio omvat zeven gemeenten: Borsele, Goes, Schouwen-Duiveland, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Tholen. Binnen de Oosterschelderegio hebben alle gemeenten de formele onafhankelijke cliëntondersteuning ingekocht en geborgd bij SMWO (Stichting Maatschappelijk Werk en Welzijn Oosterschelderegio). Daarnaast werken gemeenten op basis van maatwerkafspraken (op individueel niveau) ook samen met de cliëntondersteuners van HerstelTalent en Eva Regelt. 

Regionale communicatietoolkit: Meedenkersnetwerk Zeeland

Meer bekendheid over onafhankelijke cliëntondersteuning vormde de aanleiding om mee te doen met het Koploperproject. Net als in veel andere gemeenten bleken maar weinig mensen in de Oosterschelderegio te weten dat zij gebruik kunnen maken van een cliëntondersteuner. Karin Jonker legt uit: ‘Er was veel onduidelijkheid bij inwoners en professionals over cliëntondersteuning. Wat is het precies? En voor wie werken cliëntondersteuners eigenlijk? Het begrip was onbekend en het bleek dat we allemaal andere beelden hadden bij cliëntondersteuning. Daarom hebben we een regionale communicatietoolkit ontwikkeld. Daarmee zorgen we dat dezelfde beelden en benamingen worden gebruikt door verschillende gemeenten in de regio. Dat vergroot de bekendheid en zorgt ervoor dat we het over hetzelfde hebben’. Om dat te realiseren werd er gekozen voor de term Meedenker. Tegelijkertijd valt op dat er hoog wordt ingezet: niet ‘alleen’ de Oosterschelderegio, maar gemeenten in heel Zeeland kunnen zich aansluiten. ‘Wij voelen ons eigenlijk allemaal Zeeuwen. Waarom zouden we dan iets ontwikkelen voor alleen onze regio? En daarnaast klinkt Meedenkers Zeeland natuurlijk ook veel lekkerder’, zegt Lenet Verzijl. 

Het doel van de communicatietoolkit is het bereiken van een bredere doelgroep en het overbrengen van een genuanceerde boodschap. Daarom is ervoor gekozen om gebruik te maken van de term ‘meedenker’. De toolkit bevat naast de illustraties een animatievideo, folders, posters, posts voor op sociale media en een campagne website. ‘Het mooie aan de toolkit is dat er voldoende ruimte is voor lokale verschillen tussen gemeenten, maar we gebruiken overal hetzelfde beeld en dezelfde naam. Zo werken we aan de regionale bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning. Verpakt in een mooi beeld en met een toegankelijke term’, aldus Lenet Verzijl. 

Het regioplatform ZeelandZorgtSamen

ZeelandZorgtSamen is een initiatief van de zeven gemeenten, het SWVO en verschillende maatschappelijke organisaties in de Oosterschelderegio. Het is tot stand gekomen naar aanleiding van het Koploperproject cliëntondersteuning. De gemeenten en welzijnsorganisaties willen met het platform ZeelandZorgtSamen de samenwerking en kennisdeling door beroepskrachten, vrijwilligers en mantelzorgers binnen het sociaal domein maximaal ondersteunen Zeeland Zorgt Samen | 1Sociaaldomein.nl 

Pilot ervaringsdeskundige cliëntondersteuner

Al een langere tijd is de Oosterschelderegio bezig met het actieprogramma Weer Thuis. Dit richt zich op een duurzame uitstroom van cliënten uit een beschermde woonvorm of de maatschappelijke opvang. Deelname aan dit actieprogramma was een aanleiding om in het koploperproject deze specifieke doelgroep te verbinden aan onafhankelijke cliëntondersteuning. ‘Door de veranderende wetgeving omtrent deze doelgroep word je aan het denken gezet. Hoe gaan we deze mensen bijstaan en ondersteunen? Voor deze kwetsbare doelgroep is het heel belangrijk dat er iemand voor je is die je begrijpt. Een onafhankelijke cliëntondersteuner kan deze rol vervullen. Om, waar mogelijk en gevraagd, te ondersteunen bij een duurzame uitstroom uit een voorziening naar een zelfstandige woning', vertelt Lenet.

'We bouwen aan een beweging waarbij cliëntondersteuning meer plek krijgt in de sociale basis'

De Oosterschelderegio is daarom recent gestart met een pilot in samenwerking met stichting Hersteltalent. ‘De pilot beoogt de toevoeging van Stichting HerstelTalent als onafhankelijke cliëntondersteuner bij Team Thuis', vertelt Karin. ‘Hersteltalent is de ervaringsdeskundige cliëntondersteuner op het gebied van GGZ-problematiek. Zij hebben specifieke kennis van deze doelgroep.’ De ervaringen tot nu toe? ‘We zijn net voorbij de opstartfase. In het begin waren veel partijen nog niet op de hoogte van Stichting HerstelTalent. Inmiddels zijn de meeste organisaties en instellingen geïnformeerd en sindsdien komen er ook meer aanmeldingen. Er wordt enthousiast gereageerd op de specialistische cliëntondersteuning door HerstelTalent. Tot nu toe zijn er veertien trajecten geweest.’

Verder bouwen

Reflecterend kijken Karin en Lenet terug op de afgelopen twee jaar. In de Oosterschelderegio is veel geïnvesteerd om iedereen te betrekken in het proces. Karin: ‘We hebben hiermee de basis gelegd om op verder te bouwen, maar we zijn zeker nog niet klaar. In dit project hadden we de tijd en ruimte om een goed fundament te creëren en dat is belangrijk, vooral als je met meerdere gemeenten samenwerkt. We hebben een regionale visie op cliëntondersteuning ontwikkeld waarbij we schaalvoordelen benutten én tegelijkertijd aandacht hebben voor de couleur locale’. Lenet vult aan: ‘We bouwen aan een beweging waarbij cliëntondersteuning meer plek krijgt in de sociale basis. Dus niet alleen bij vragen en gesprekken rondom de toegang bij gemeenten. Dat gaat alleen niet snel, maar mondjesmaat. Het begint nu lokaal te leven. En in de ene gemeente sneller dan in de andere. Daarom is het ook belangrijk om nu niet te stoppen maar door te zetten!’