Coronavirus: verlaag de stress voor mensen in armoede

20 maart 2020

Laatst heeft een hulpverlener twee huisbezoeken gedaan waarbij zij een afsluiting van energie kon voorkomen. In beide gevallen wist de inwoner niet dat de afsluiting eraan zat te komen. Bij een ander huisbezoek hebben de hulpverleners een bijstandsuitkering aangevraagd voor iemand die niet wist dat de WW uitkering zou stoppen*. Zonder hun bezoek zouden de gevolgen groot zijn.

De Corona-maatregelen die zijn ingegaan treft de groep die leeft op de rand van de armoedegrens onevenredig hard. Voedselbanken hebben onder andere te kampen met zieke vrijwilligers en gebrek aan aanvoer van voedsel en voor thuisonderwijs heb je een laptop, een rustige kamer en iemand die je kan begeleiden nodig. Valt daarbij ook nog het werk weg, dan levert dat extra stress op in gezinnen of huishoudens. Niet iedereen heeft immers een financiële buffer voor een aantal maanden huur, gas,  licht en de eigen bijdrage zorgverzekering. Daarbij komt ook, dat het ontbreken van een sociaal netwerk en armoede vaak samen gaan. Nu buurthuizen dicht zijn, en ook hulpverleners veelal werken vanuit huis, kunnen mensen in kwetsbare posities niet direct ergens terecht. De kans dat de spanningen en angsten in huishoudens oplopen is groot en het vangnet klein. Hoe kunnen we mensen in armoede ondersteunen zodat zij niet door het ijs zakken? En kan de kennis over stress-sensitief werken hierbij helpen?

Het NIBUD (peiling 2018) geeft aan dat in Nederland 2,6 miljoen huishoudens moeilijk kunnen rondkomen. Van deze huishoudens leven 605.000 in langdurige armoede, dat is 64 procent van de totale groep huishoudens die in armoede leven. Ongeveer de helft van de groep die te maken heeft met langdurige armoede, heeft betaald werk (Bron: Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden, Movisie 2020).

Stress-sensitief werken

Stress-sensitief werken is een manier van werken die rekening houdt met de gevolgen van schaarste. In de dienst- en hulpverlening richt alles zich hierbij op het verminderen van stress. Dit kan door praktische zaken laagdrempelig te maken: denk aan informatie in begrijpelijke taal, de wijze van bejegening (gelijkwaardig en empathisch), schulden bevriezen en zorg te dragen voor bestaanszekerheid. Stress-sensitief werken wordt gezien als een effectieve werkwijze in de aanpak van armoede en schulden. Deze crisis vraagt om een gezamenlijke aanpak en extra aandacht voor de bestaanszekerheid van mensen in kwetsbare posities. Dit vermindert stress en voorkomt opeenstapeling van problemen. Kunnen we stress-sensitief werken ook tijdens de coronacrisis toepassen en zo ja, hoe?

'Heel belangrijk om voor deze groep extra aandacht te vragen. Vergeet ook de werkende armen niet, mensen die net hun hoofd boven water kunnen houden. Stress zal de hoofdtoon voeren nu hun inkomsten misschien nog verder onder druk komen te staan.' 
Monica van Midden, ervaringsdeskundige armoede.

Groepen met een hoger armoederisico zijn uitkeringsgerechtigden, werklozen, arbeidsongeschikten, zzp’ers en praktisch opgeleiden, eenoudergezinnen (vaak alleenstaande vrouwen met kind(eren)), tweeoudergezinnen met een laag inkomen, alleenstaanden onder de AOW-leeftijd en mensen met een migratieachtergrond. Bron: Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden, Movisie 2020)

Hoopgevende voorbeelden

Het is ten eerste belangrijk om acute noodsituaties te verlichten of op te heffen en de bestaanszekerheid te vergroten.

Voldoende te eten

De voedselbanken staan onder druk door tekorten aan voedsel en zieke vrijwilligers. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben met de VNG en Voedselbanken Nederland een actieteam in het leven geroepen. Dit team gaat helpen om de distributie en uitgifte van voedselbanken te versterken. Positief is ook het aantal horecabedrijven dat nu zij noodgedwongen moeten sluiten voedsel aan de voedselbank doneert. 

Kunnen rondkomen

Zowel de gemeenten Rotterdam en Amsterdam gaan zzp’ers die inkomen verliezen door de coronacrisis versneld aan een uitkering helpen. Ze wachten daarmee niet op de uitwerking van de maatregelen van het kabinet. Zo worden in Amsterdam de aanvragen van zzp’ers die deze week worden ingediend, beoordeeld volgens de nieuwe, versoepelde richtlijnen. Aandachtspunt hierbij is wel, dat juist de mensen die deze overbrugging het hardste nodig hebben, zich niet altijd uit zichzelf melden. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat deze middelen terecht komen bij diegenen waar de nood het hoogst is. 

De kraan blijft aan

Toegang tot water is belangrijk in de strijd tegen verspreiding van Corona. Daarom is landelijk besloten dat voorlopig niemand wordt afgesloten van water.

Competenties van professionals bij de aanpak van armoede en schulden

Burenhulp

Op veel plekken in Nederland komt burenhulp op gang. Mensen gooien briefjes in de deur met daarop een telefoonnummer opdat mensen die hulp nodig hebben kunnen bellen als ze iets nodig hebben of om hun verhaal kwijt willen. Zie bijvoorbeeld deze Facebookpagina waarop mensen kunnen aangeven dat ze hulp kunnen gebruiken bij boodschappen, huishouden en andere dagelijkse klusjes. Ook de landelijke omroepen doen mee: KRO-NCRV startten Corona Quarantaine Contact. Samen met de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid brengen zij mensen samen via het Corona Quarantaine Contact. 

Aandachtspunten

Belangrijk aandachtspunt is de zorg voor mensen die zich niet melden, de zorgmijders, mensen die zeer eenzaam en geïsoleerd zijn, mensen zonder dak of thuis en opvang voor asielzoekers die aankomen in ons land. De mensen die niet even naar een Facebook groep gaan om iets te vragen. We zullen alle zeilen moeten bijzetten om ook deze groepen van voldoende steun te voorzien om verergering van hun situatie te voorkomen maar ook om de kans op besmetting met het virus te minimaliseren.   

'Het is noodzakelijk om bezwaartermijnen, boetes en verhogingen voor te late betalingen en niet reageren bij het ontstaan van achterstanden met coulance en begrip te behandelen. Zonder ondersteuning voor het individu houdt ook ons systeem van regels en procedures geen stand. We moeten de ‘dat is nou eenmaal de werkwijze’ aanpak niet langer hanteren. Gezond verstand moet de boventoon gaan voeren, nu, maar ook na de Corona-crisis.' Marc Mulder, ambassadeur ‘Kom uit je schuld’

Coronahulp door (buurt)bewoners: kleinecoronahulp.nl

Wil je met een groepje bewoners kwetsbare buurtgenoten helpen en heb je hierbij wat financiële ondersteuning nodig? Ga dan naar kleinecoronahulp.nl. Onze premier en koning prezen ze al met klem: de mensen die voor elkaar klaarstaan in deze crisis. Juist de kleine gebaren zijn in deze tijden van enorme waarde. Vaak hoeft particuliere hulp niets te kosten, maar soms ook wel. Denk aan initiatieven die eenzaamheid bestrijden of dak- en thuislozen in de buurt helpen opvangen. Geef via de site aan wat je van plan bent, voor wie en wat je nodig hebt. Per aanvraag heeft kleinecoronahulp.nl een maximale bijdrage van 2.500 euro beschikbaar. 

Stress-blokkers die je morgen al kunt inzetten

  • Blijf waar mogelijk in contact met je doelgroep en bied een luisterend oor. Via whatsapp, beeldbellen, online hulpverlening of chat via andere kanalen. Let wel: je bereikt hier niet iedereen mee, ongeveer een vijfde van de mensen is onvoldoende of niet digivaardig, echter de meeste mensen hebben wel een telefoon en veel mensen kunnen wel whatsappen.
  • Neem contact op met buurtinitiatieven die overal ontstaan. Kijk wat er al op gang is gekomen aan informele hulp, vraag hoe je dit extra kunt ondersteunen, verbind initiatieven aan elkaar en vul aan als er nog iets ontbreekt.
  • Zet een telefooncirkel op. Elke dag een check hoe het gaat en of er iets nodig is, geeft mensen vaak al lucht.
  • Bezorg flyers in wijken waarvan je denkt dat de nood hoog is. Probeer deze flyer zo simpel mogelijk te houden (werk bijvoorbeeld met pictogrammen en besef dat niet iedereen Nederlands kan lezen). Mooi voorbeeld is de flyer over Corona van Pharos. Geef ook informatie over de mogelijkheden die jouw gemeente bied voor inkomensondersteuning en bijzondere bijstand.
  • Denk ook aan initiatieven als thuisgekookt.nl. Kunnen de thuiskoks wellicht iets betekenen voor mensen die het moeilijk hebben nu?
  • Maak een weggeefkast in de wijk. Hier kunnen mensen spullen en voedingsmiddelen inzetten en bijvoorbeeld boeken ruilen.
  • Focus niet alleen op financiën, heb ook aandacht voor de belevingswereld van mensen en hun specifieke omstandigheid. 
  • Vergeet kinderen niet. Kinderen die opgroeien in armoede, groeien ook vaker op in een minder ondersteunende thuisomgeving, dit belemmert het thuisonderwijs waar we nu aan gebonden zijn. Het sluiten van de scholen stelt ons daarmee voor een nieuwe uitdaging als het gaat om kansengelijkheid. Vanuit de Alliantie Kinderarmoede start men een initiatief om gezinnen te ondersteunen. Kijk op op samensterkvoorkwetsbarekinderen.nl. Hier kun je een aanvraag doen voor een crisisfonds om kwetsbare kinderen in deze ingrijpende periode te helpen.
  • Het Nederlands Jeugdinstituut heeft een special gemaakt voor jeugdigen.  

Stress-blokkers die om een langere adem vragen

  • Een huisuitzetting is het laatste wat je nu moet willen. Humanitair is het zeer onwenselijk, de maatschappelijke kosten zijn enorm en daarnaast wordt isolatie in verband met Corona lastiger. Het is dus belangrijk om in je gemeente afspraken te maken hierover. Dat geldt ook voor afsluiting van energie, water en internet.
  • Verder is het belangrijk dat aanvragen van bijstand en werkloosheidsuitkering snel toe worden gekend, zonder al teveel administratieve eisen.
  •  Divosa verzamelt tips over hoe kwetsbare groepen te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Denk aan tips over inkomen in nood en ondersteuning en onderdak.
  • Meer tips zijn te lezen in de oproep van de landelijke Armoedecoalitie waarin zij met oplossingsrichtingen komen om de financiële gevolgen van het Corona-virus voor kwetsbare mensen te voorkomen. 

Coronadosssier

Dit artikel is onderdeel van een dossier waarin wij kennis verzamelen over het coronavirus. Heb jij een vraag die Movisie kan beantwoorden? Tips of noemenswaardige initiatieven? Stuur dan een e-mail naar Hans Alderliesten, h.alderliesten@movisie.nl.

Naar het dossier

*Bron: Armoedecoalitie