Doorbreek de bubbels van angst en vervreemding

Kerstdebat 2017
artikel - 12 januari 2018

Hoe kun je het samenleven in diversiteit bevorderen? Door je met gelijkgestemden in een bubbel af te sluiten tegen de boze buitenwereld? Nee, zeggen de deelnemers aan het Kerstdebat: Verschil moet er zijn? Zij zien de oplossing vooral in anders denken, debatteren en sporten.

Het Kerstdebat: Verschil moet er zijn? van Movisie en Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS)  werd op 22 december 2017 gehouden in de Utrechtse Geertekerk. De opening werd  verzorgd door NRC-columniste Ellen Deckwitz. In haar gesproken column zegt Deckwitz het bestaan van bubbels logisch te vinden, want ‘soort zoekt soort.’ Bovendien ervaren we een bubbel als aangenaam omdat we ‘onder gelijkgestemden niet hoeven te verdedigen waar we voor staan.’ Daar staat tegenover, zegt Deckwitz, dat we het deel van de werkelijkheid dat zich buiten onze bubbel afspeelt, missen.

Bubbels, en niet meer dan dat

Dat gemis kan leiden tot irritatie en angst voor de ander. Volgens Ron van Wonderen, onderzoeker bij KIS, hebben vooral gebruikers van sociale media daar kennelijk last van. Punt is evenwel dat de opvattingen van deze groep over spanningen en polarisatie in de samenleving door de traditionele media worden uitvergroot. Alsof het de opvattingen van velen betreft. ‘En dat is niet zo’, weet Van Wonderen. ‘Uit ons pas gepubliceerde onderzoek blijkt dat het gros van de Nederlanders, in tegenstelling tot het beeld dat op de sociale media wordt opgeroepen, heel genuanceerd denkt over etnisch-culturele diversiteit.’ Tegelijkertijd merkt Van Wonderen op dat  de meeste Nederlanders, in mindere of meerdere mate, bezorgd zijn over de toenemende tweedeling tussen mensen mét en zónder migratieachtergrond. ‘Bezorgdheid is echter niet hetzelfde als polarisatie’, aldus Van Wonderen.

De Zaanse wethouder Jeroen Olthof vindt, en daarmee schaart hij zich achter de conclusies en aanbevelingen van het KIS-onderzoek, dat gemeenten zich niet exclusief zouden moeten focussen op de mogelijke spanningen en tegenstellingen in onze etnische en cultureel diverse samenleving. Ze kunnen beter met hun burgers in gesprek gaan over wat die zorgelijk vinden. ‘Voor die dialoog behoren gemeenten overigens wel het systeemdenken van zich af te schudden.’

‘Voor die dialoog behoren gemeenten overigens wel het systeemdenken van zich af te schudden’

Om goed in te spelen op de kansen en problemen van de maatschappij moeten overheden en maatschappelijke organisaties een omslag in hun denken maken. Of, zoals Olthof het verwoordt: ‘We moeten niet langer denken vanuit onze systeemwereld, maar vanuit de leefwereld van de burgers. En we moeten ons gezonde verstand weer leren gebruiken.’

Zorg voor continuïteit  

Alhoewel Emine Bagcivan, participatiemakelaar in de Rotterdamse volkswijk Feijenoord, de woorden van Olthof onderschrijft, houdt zij het zelf liever dicht bij huis. ‘Prima natuurlijk dat pleidooi voor anders denken, maar misschien moeten gemeenten beginnen met het bewaken van de continuïteit in het welzijnswerk.’ Bagcivan wijst erop dat de gemeentelijke aanbestedingsprocedure de continuïteit van het welzijnswerk in de wijk niet ten goede komt. ‘Net als een organisatie een goed functionerend netwerk van buurtbewoners en professionals heeft opgebouwd, moet zij plaatsmaken voor een ander.’

Door de voortdurende wisseling van de wacht in het welzijnswerk dreigen met name de langer spelende, onderhuidse tegenstellingen in de wijk aan het oog te ontsnappen. Maar ook de positieve ontwikkelingen krijgen onvoldoende aandacht. Zo kan het gebeuren, zoals Nordin Tahboun, werkzaam als beleidsadviseur bij BMC en actief bij het Haagse Multicultureel Jongeren Geluid uitlegt: 'Dat het leven in de wijk en de verhalen erover in de lokale en landelijke media sterk uiteen gaan lopen en een onbenullig incident in een verder prima woonwijk in de media uitgroeit tot een revolte van boze en ontevreden burgers.’

‘De oplossing ligt in een dialoog tussen witte en zwarte scholen over onder meer opvoeding en beeldvorming, om vriendschappen te creëren die er anders niet zouden komen'

Tahboun ziet er, evenals de meerderheid van zaal overigens, weinig heil in om burgers te verplichten om mensen buiten de eigen bubbel te ontmoeten. De oplossing ligt eerder in een dialoog tussen witte en zwarte scholen over onder meer opvoeding en beeldvorming . ‘Om vriendschappen te creëren die er anders niet zouden komen.’ Dat laatste is, ondanks zijn hoge idealistische gehalte, praktisch mogelijk, weet Cor Jansen vanuit zijn ervaringen met Sportvereniging Zwaluwen Utrecht 1911. Tenminste als je  ‘alles doet behalve verschillen cultiveert.’

Sport verbroedert

Jansen, in het dagelijkse leven directeur regionale samenwerking aan de Universiteit Utrecht, vertelt dat bij Zwaluwen Utrecht 1911 iedereen meewerkt aan een veilig sportklimaat: bestuurders, ouders, kinderen, buurtbewoners en gemeente. ‘Sporten is botsen, en dat is mooi, zolang het sportief gebeurt, want de essentie van botsing is dat je elkaar wil ontmoeten.’  Jansen geeft toe dat hij klinkt als een blije eikel, maar het werkt wel.'

‘Sporten is botsen, en dat is mooi, zolang het sportief gebeurt, want de essentie van botsing is dat je elkaar wil ontmoeten'

Sjoerd Hania, voormalig CDA-lid, roept vanuit de zaal dat hij niet zo overtuigd is van het bindende karakter van de sport. Hij vraagt zich af hoe lang het nog duurt voordat bijvoorbeeld de supporters van Ajax en FC Utrecht met elkaar gaan eten. De vraag van Hania gaat weliswaar voorbij aan het feit dat topsport geen amateursport is en dat sport beoefenen iets anders is dan sport bekijken, maar Jansen reageert sportief.

Hij vertelt dat het veiligheidsgevoel in het stadion van FC Utrecht de laatste jaren weliswaar aanzienlijk is toegenomen, maar dat er buiten het stadion nog wel enige ruimte is voor verbetering. ‘En dan heb ik het niet alleen over de verhoudingen tussen voetbalsupporters, maar meer in het algemeen over de relaties tussen mensen, sport, kennis en cultuur.’

Terwijl de muzikanten van Catching Cultures Orchestra staan te trappelen om het debat op gepaste, eclectische wijze af te sluiten, zegt Jansen:  ‘Een van de dilemma’s van de stad Utrecht, als ik me daartoe beperk, is dat het een dominante witte cultuur heeft . En die moet, net als menig bubbel worden doorbroken, om iedere Utrechter het gevoel van een thuis te geven.’

Reacties

Reageer op dit artikel

9 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.