‘Ervaringsdeskundigheid is geen hype’

artikel - 11 maart 2016
participatieprijs

Op 15 april wordt bekend welk initiatief op het terrein van ervaringsdeskundigheid de Vierde Participatieprijs van Movisie wint. Eén van de juryleden is psycholoog Harrie van Haaster, directeur van het IGPB, een onderzoeksbureau gericht op ervaringskennis. ‘Het is een ontwikkeling in de samenleving die breed gedragen wordt. Ik zie dat mensen ‘hun’ maatschappij  terugpakken.’

Waarom ben je lid geworden van de jury van de Participatieprijs?

Het onderwerp, deskundig door ervaring, is de kernactiviteit van het IGPB. Daarnaast vind ik prijsvragen leuk en ben ik heel nieuwsgierig naar de inzendingen van dit jaar. Zijn er nieuwe voorbeelden? Wat voor kennis is er aanwezig?. Als jurylid beoordeel ik de shortlist, maar daarna wil ik alle inzendingen bekijken. Interessant om te zien hoeveel diversiteit er op het terrein van ervaringsdeskundigheid is.

Wat versta jij onder ervaringsdeskundigheid?

Iedereen, jij en ik ook, doet deskundigheid op in het leven. Mijn vader en mijn oom Piet bijvoorbeeld waren bollenkwekers. De Landbouwhogeschool uit Wageningen nodigde mijn oom soms uit omdat hij over andere kennis beschikte dan de wetenschappers in de laboratoria daar. Mijn vader had specialistische kennis over de grond. Hij wist precies waarom naast een sloot hyacinten het beter deden dan tulpen. Jaar in, jaar uit zat hij met zijn handen in de grond en dan weet je dat. Zo is het ook met het opvoeden van kinderen. Natuurlijk heb je als cliënt soms de kennis van een psychiater of dokter nodig, maar essentieel is dat die cliënt zelf kan beoordelen wat het beste voor hem of haar werkt.

Wat is de toegevoegde waarde van ervaringsdeskundigheid?

Ervaringsdeskundigen hebben vrije regelruimte nodig. Ze werken op straat of bij mensen thuis, en kunnen daar goed opereren. Zij passen zich aan de privéruimte van een bewoner aan en stappen niet zomaar, ongevraagd, bij iemand binnen. Ervaringsdeskundigen gaan vaak anders te werk dan professionals. Klanten kunnen professionals, soms onterecht, als bedreigend ervaren. Daardoor worden ze wantrouwend. Dat wantrouwen is veel minder bij een ervaringsdeskundige. Deze is beter in staat ‘open’ te luisteren, zonder te controleren of te dreigen met sancties.

Wat doen jullie bij het IGPB met ervaringsdeskundigheid?

Het IGPB is in 1996 ontstaan en richt haar onderzoeken op ervaringskennis. Na het schrijven van mijn proefschrift wilde ik meer voor cliënten doen. Hoe beleven zij de zorg? Wat vinden zij belangrijk? Dat gingen we onderzoeken en systematiseren. Dat viel samen met de herstelbeweging: er ontstonden toen overal zelfhulpgroepen en cliënteninitiatieven. In deze groepen en initiatieven zit veel praktische kennis. Ik noem het ook wel ‘gestolde kennis’. Net als dat de geschiedenis van dit grachtenpand in feite gestolde kennis is.

De cursus draagt bij aan zelfstudie en leidt tot herkenning bij studenten.

De kennis die het IGPB ophaalt geven we ook weer terug. We gebruiken daarvoor vormen, zoals de Training Opleiding Ervarings Deskundigheid (TOED) en de opleiding voor GGz ervaringsagoog (GEO). Ook werken we hard om ervaringsdeskundigheid onderdeel te laten uitmaken van het lespakket voor Mbo- en Hbo-studenten op sociale opleidingen. Op dit moment hebben we, buiten het vaste lesrooster om, een cursus van vijftien weken voor studenten. Met lessen over stigmatisering, open luisteren, verliesverwerking, de crisiskaart, feedback en de systeem- versus leefwereld. Studenten leren over onderwerpen waar ze in het dagelijks leven niet mee bezig zijn, zoals verslaving. De cursus draagt bij aan zelfstudie en leidt tot herkenning bij studenten.

We richten ons naast de leefwereld ook op de systeemwereld, om die meer open te laten staan voor ervaringsdeskundigheid. Werkgevers moeten in mijn ogen betaalde ervaringsdeskundigen aannemen en daarvoor de voorwaarden creëren. Daar moet het beleid op worden afgestemd. Het project LIVE (Landelijk steunpunt Inzet Van Ervaringsdeskundigheid) van HEE (Trimbos Instituut en Stichting Rehabilitatie '92) heeft daar een goede voorzet voor gegeven.

Waar lopen ervaringsdeskundigen tegenaan in het werk?

Een heikel punt is de betaling en erkenning van ervaringsdeskundigen. Organisaties en gemeenten doen gemakkelijk een beroep op ervaringsdeskundigen en soms gaan zij daarbij over een grens, bijvoorbeeld qua omvang of het soort werk. Dan moeten zij gewoon voor dat werk betalen. De vakbonden vinden dat op terreinen van betaald werk geen vrijwilligerswerk gedaan mag worden. Terecht, want dat is oneerlijke concurrentie. Het gebeurt te vaak dat ervaringsdeskundigen met een fooi worden afgescheept. Daar moeten we tegen vechten.

Het gebeurt te vaak dat ervaringsdeskundigen met een fooi worden afgescheept

Een ander dilemma op de werkvloer is dat de kracht van de ervaringsdeskundigen het best tot uiting komt in de leefwereld, in de nabijheid van cliënten. Dat is anders dan bij professionals van wie het werk meer in de systeemwereld plaatsvindt.  Als ervaringsdeskundigen in die systeemwereld gaan werken krijgen ze meer te maken met regelgeving. Dan zie je vaak dat die regels de afstand van de ervaringsdeskundigen tot de cliënten vergroten. Het hoeft niet per se die kant op te gaan, maar ik zie de druk soms groot worden.

Waar staat ervaringsdeskundigheid over vijf jaar?

Sommige mensen zeggen dat het om een hype gaat, maar daar ben ik het niet mee eens. Het is een ontwikkeling in de samenleving die breed gedragen wordt. Ik zie dat mensen ‘hun’ maatschappij  terugpakken. Ik denk dat er een gestage groei komt van betaalde ervaringsdeskundigheid en ik hoop dat er civielrechtelijke certificaten worden toegekend. Ik hoop ook dat er in de sociale opleidingen ruimte komt voor ervaringsdeskundigheid. Een kabinet dat er voor zorgt dat er een sociaal betalingssysteem komt, dat zou geweldig zijn. Verder ben ik  groot voorstander van het basisinkomen waarmee we een heleboel problemen waar we nu tegenaan lopen, mee oplossen. (lachend:) Dat zou ik nog wel eens mee willen maken!

Voor meer informatie over ervaringsdeskundigheid en de Participatieprijs, kijk op www.movisie.nl/ervaringsdeskundigheid en www.facebook.com/participatieprijs

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.