Ervaringsdeskundigheid en LHBT: Méér dan het inbrengen van je eigen ervaringen

artikel - 6 december 2016

Ervaringsdeskundigheid krijgt steeds meer erkenning bij professionals in de zorg en welzijn. Maar wat is ervaringsdeskundigheid eigenlijk? Wat is de meerwaarde van ervaringsdeskundigheid voor LHBT’s en wat betekent dan ervaringsdeskundig zijn? We vragen het Maurits Boote, één van de sprekers bij de masterclass. Hij zet zich op het gebied van ervaringsdeskundigheid in op de jeugdhulp en geeft vanuit ExpEx trainingen.

Wat is eigenlijk ervaringsdeskundigheid? Wat maakt dat iemand ervaringsdeskundige is?

Maurits Boote: ‘Iedereen heeft ervaringen, maar pas als je die ‘praktische kennis’ op een goede manier weet in te zetten ten behoeve van de ander ben je ervaringsdeskundig. Er is daarbij wel een verschil tussen het inzetten van je eigen ervaring, ervaringskennis op basis van een gedeeld verhaal en ervaringsdeskundigheid. Ik gebruik vaak het beeld van een rugzak. Ik heb mijn eigen rugzak, waar al mijn ervaringen in zitten. Die bagage neem ik mee en vul ik aan door de ervaringen van anderen in de zijvakjes erbij te stoppen. Ik voeg dus ervaringskennis van anderen toe aan mijn rugzak. Als ervaringsdeskundige leer je om al die verhalen uit je rugzak ook op een gerichte manier in te zetten: bijvoorbeeld niet je hele rugzak leek kieperen in een gesprek, maar goed weten wanneer je welke rits of welk vakje van die rugzak open maakt omdat dit meerwaarde heeft voor het gesprek. Ervaringsdeskundigheid gaat dus om meer dan het inbrengen van je eigen ervaringen. Het is echt een proces om die vaardigheden te ontwikkelen, bijvoorbeeld met een training’.

Het verhaal van Phillia

Phillia is verbonden aan Respect2Love Utrecht, een community voor LHBT-jongeren met een bi-culturele achtergrond. Zij ziet juist veel kansen voor bi-culturele LHBT’s om beter getraind te worden hoe zij hun ervaringen en die van andere bi-culturele jongeren in willen zetten. Phillia vertelt: ‘Ik zelf had niks liever gewild om getraind te worden toen ik als jonkie de wereld van bi-culturele LHBT’s binnen stapte. In het begin voelde ik vooral de behoefte om binding te zoeken met andere bi-culturele LHBT-lotgenoten en ik hoopte om een aantal thema’s bespreekbaar te maken. Later werd mijn doel om te werken aan binding tussen bi-culturele LHBT’s en bi-culturele groepen, maar ook de mensen die heel weinig hierover weten, de Nederlandse LHBTI’s en de Nederlandse maatschappij.’

Een training had Phillia kunnen helpen om deze doelen te bereiken. Phillia : ‘Ik was naar mijn idee veel te onervaren om in mijn eentje een verandering te brengen. Wat mij wel geholpen heeft is dat ik hierbij samenwerkte met anderen jongeren van Respect2Love Utrecht. Ik wilde niks liever dan met anderen ervaringsdeskundigen en professionele deskundigen hier wat aan veranderen’. Tot slot: ‘Ik heb in de afgelopen jaren maar heel weinig betaalde bi-culturele LHBT’s ontmoet die hun kennis ook echt als professional in een betaalde baan kunnen inzetten. En dat is echt heel zonde, want ervaringsdeskundigheid wordt steeds belangrijker en het waarderen van deze kennis in betaald werk, geeft ook het belang en de erkenning ervan aan voor diegene die zich inzetten’.

Hoe zet jij je eigen LHBT-ervaringsdeskundigheid in?

‘Ik vertel meestal in algemene zin over wat ik heb meegemaakt als enige homo-jongen in een klein dorp, vóór en na mijn coming out. Ik ga niet uitgebreid in op de details van mijn eigen ervaringen. Maar ik deel wel bewust het gevoel, de herkenning van het gevoel ‘anders’ te zijn. Dat zijn algemene thema’s waarmee iedereen te maken heeft, vooral wanneer je behoort tot een minderheidsgroep als de LHBT’s. Vanuit dat gevoel benader ik de ander. Ik sluit aan bij het gemeenschappelijke element in het verhaal van de ander en zet daar soms mijn eigen ervaring naast, om bewustwording te creëren. Zoals in gesprekken met ouders van een homoseksuele jongen, die ik begeleid. Hij had gezegd dat hij geen roze shirt naar school aan wilde doen en zijn ouders begrepen dat niet. Ik kan vanuit mijn eigen ervaring inbrengen dat ik als homoseksuele jongen ook écht geen roze aan durfde te doen. Dan zet ik dus mijn eigen ervaringen bewust in om een ander perspectief te schetsen en de situatie dichterbij de ander te brengen’.

Het verhaal van Isjed Hussain

Isjed Hussain werkt al meer dan zes jaar met bi-culturele LHBT’s bij de Prisma Groep in Utrecht. Hij kan zijn ervaringen inzetten vanuit zijn intersectionaliteit, hij is namelijk bi-cultureel, gelovig en queer. Mede door zijn vele identiteiten en alle verhalen die hij heeft gehoord, kan hij putten uit een rijke bron van deskundigheid en ervaringsdeskundigheid. Ervaringsdeskundigheid is voor veel bi-culturele LHBT’s erg belangrijk als ze met een professional spreken, zij willen met iemand praten die ook zijn eigen ervaringen kan delen en zich kan verplaatsen in hun situatie, zonder dat je alles uitgebreid hoeft uit te leggen. Isjed: ‘De kunst is vooral blijven zien dat iedereen in verbinding staat met elkaar en dat je hierdoor de cliënt gewoon als mens ziet en niet alleen als iemand die jouw 'hulp' nodig heeft’. Kijk ook op Veilige Haven Utrecht.

‘Persoonlijk vind ik het heel mooi dat ik als ervaringsdeskundige ook connectie kan maken met een LHBT-jongere die van mij verschilt in levensovertuiging of achtergrond, doordat ik de gemene deler weet te vinden om bij de ander aan te sluiten. Zo begeleid ik nu een transjongen, die ook te maken heeft met bijvoorbeeld een coming out, gepest worden op school, enz. Maar op wie je valt is echt iets anders dan wie je bent en het lichamelijke stuk waar hij mee te maken heeft zit niet in het vakje van mijn rugzak met eigen ervaringen. Doordat ik ervaringen heb uitgewisseld met verschillende mensen uit de LHBT-groep, kan ik nu handelen niet alleen vanuit mijn eigen homohokje maar vanuit alle letters die de afkorting LHBT+ rijk is. Zoals één van de ExpEx jongeren ooit zei: ’alleen kom je er wel, samen komen we verder!’

’Alleen kom je er wel, samen komen we verder!'

Hoe maak je de afweging of je je ervaringskennis inzet?

‘Soms is het wel lastig om te bedenken wanneer de inzet van je ervaringskennis echt functioneel is. Dat gaat niet vanzelf, ik ben ook best een aantal keer op mijn bek gegaan. Dat ik achteraf besefte dat ik misschien meer had verteld dan ik had gewild of dat ik niet alles kon bijdragen voor de ander. Maar je leert veel door steeds terug te kijken op gesprekken en te reflecteren met de vraag: had het inbrengen van eigen of gedeelde ervaringen ook meerwaarde voor de ander? Wat kan ik de volgende keer anders doen? Dit doe ik vooral ook in gesprek met anderen. Daardoor ontwikkel je steeds meer vaardigheden om echt als ‘ervaringsdeskundige’ te handelen. Het is eigenlijk een combinatie van kennis, vaardigheden en bewust inzetten van je eigen ervaringen en die van anderen. Ik heb zelf veel gehad aan het volgende model’.

klik op afbeelding voor volledige weergave

Wat is volgens jou de echte meerwaarde van ervaringsdeskundigheid voor de LHBT-doelgroep?

‘Als uitvoerder van een LHBT-activiteit kun je veel beter de belangen van de hele groep vertegenwoordigen en je gemeenschappelijke boodschap krachtiger overbrengen. Je hebt een toegevoegde waarde voor hoe het gesprek verloopt. Daarbij kun je aantonen dat je namens een hele groep praat. Gemeenten pakken dit, denk ik, sneller op dan de tips die ze nu nog vaak ophalen in gesprekken met allerlei individuen. Het zou goed zijn om als uitvoerder van LHBT-beleid die taak wat meer op te pakken en dat uit handen van de gemeenten te nemen. Door op die manier de gedeelde ervaringen te laten zien en helder de belangen te presenteren sta je als uitvoerder volgens mij sterker’.

Masterclas ervaringsdeskundigheid

Dit artikel is verschenen ter gelegenheid van de LHBT-Masterclass over ervaringsdeskundigheid die Movisie op 2 december 2016 in Utrecht heeft gehouden. Hierbij waren lokale uitvoerders van LHBT-beleid bij regenbooggemeenten bijeen om zich verder te verdiepen in de waarde van ervaringsdeskundigheid binnen hun werk.

Als uitvoerder van LHBT-beleid zijn ervaringsdeskundigen een belangrijke schakel tussen de LHBT-doelgroep en gemeentelijk beleid. Ervaringsdeskundigheid kan daarbij echte meerwaarde bieden. In dit artikel lichten enkele ervaringsdeskundigen toe wat dit kan bijdragen in het werk voor de LHBT-doelgroep.

Downloads
schema-ervaringsdeskundigheid
Kennisdossier

Reacties

Reageer op dit artikel

10 + 8 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.