Gemeenten werken aan effectieve respijtzorg: vijf stappen

artikel - 21 oktober 2016

Hoe kunt u vanuit de gemeente zorgen dat mantelzorgers de zorg voor een naaste volhouden? Op die vraag is geen eenduidig antwoord te geven. Respijtzorg – de tijdelijke overname van de mantelzorg – kan op veel verschillende manieren worden geboden, vanuit verschillende wetten en financiering. Bovendien heeft respijtzorg pas effect als de mantelzorger echt even los is van de zorg. Zelf aan de slag? Met het stappenplan Effectieve respijtzorg komt u in vijf stappen tot effectief beleid.

Nederland telt 4 miljoen mantelzorgers. In veel gevallen zorgen zij naar tevredenheid voor hun naaste. Ongeveer een op de tien mantelzorgers voelt zich overbelast. Mantelzorgers geven aan dat respijtzorg hen kan helpen om de zorg vol te houden. Hoe kan de gemeente eraan bijdragen dat zij de zorg voor hun naaste op eigen wijze kunnen blijven doen? Hoe kunt u hun taak verlichten?

Definitie respijtzorg

Respijtzorg is de tijdelijke en volledige overname van de mantelzorg zodat de mantelzorger een adempauze krijgt: om te werken, aandacht te geven aan (andere) gezinsleden, even alleen te zijn, of juist op een ontspannen manier samen te zijn met degene die zorg nodig heeft.

Hoe zit het met respijtzorg in uw gemeente?

Vanuit de gemeente kan het lastig zijn om zicht te krijgen op het diverse aanbod aan respijtzorg. Het gaat immers om verschillende vormen van zorg en ondersteuning thuis of buitenshuis, geleverd door grote zorginstellingen of kleine vrijwillige organisaties, het heeft verschillende namen en valt onder verschillende financieringsstromen. Sommige organisaties krijgen van u subsidie, bij andere koopt de gemeente zorg in. Maar er zijn ook instellingen die hun werk doen vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) of voor de Zorgverzekeringswet (Zvw). Hoe krijgt u vanuit de gemeente zicht op al die verschillende vormen? En hoe weet u of de aangeboden respijtzorg ook daadwerkelijk een respijteffect heeft? Heeft uw gemeente daarvoor wel de juiste zorg ingekocht of gesubsidieerd?

Wetten en regelingen op een rij

Verschillende soorten respijtzorg worden uit verschillende bronnen gefinancierd. Zo is de gemeente verantwoordelijk voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Het rijk regelt de Wet langdurige zorg (Wlz) en de zorgverzekeraar financiert respijtzorg die vergoed wordt volgens de Zorgverzekeringswet (Zvw). Een handig overzicht vindt u hier. Lees hierover meer in Effectieve respijtzorg, in het deel ‘Wetten & regelingen’.

Samen het stappenplan doorlopen

Movisie ontwikkelde in samenspraak met gemeenten het stappenplan Effectieve respijtzorg voor gemeenten. In vijf stappen staat daarin beschreven hoe u samen met cliënten, mantelzorgers en aanbieders effectief respijtbeleid kunt vormgeven.

  • Stap 1: Verzamel vraag en aanbod

In deze eerste stap gaat u samen met aanbieders en gebruikers na welke groepen mantelzorgers in uw gemeente gebruik kunnen maken van respijtzorg. Voor wie zorgen zij en wat betekent dat in hun leven? En welke ondersteuning is er al die een respijteffect kan geven? Hiervoor benut u onder andere de landelijke kennis, de kennis die al in de regio aanwezig is en de kennis van de mensen zelf.

  • Stap 2: Analyseer wat er nodig is

In deze stap gaat u na of behoefte en aanbod op elkaar aansluiten, ook hier het liefst samen met mantelzorgers en aanbieders. Wat werkt en voor welke groepen? En is er nog iets extra’s nodig?

  • Stap 3: Formuleer beleid in samenspel

In deze stap schrijft u een beleidsplan voor respijtzorg op basis van het beoogde effect. Lees eerst dus meer over de werkzame elementen bij respijtzorg. De visie die erachter ligt, bepaalt ook de keuzes voor het aanbod. Ook hierbij trekt u het liefst samen op met gebruikers en aanbieders.

  • Stap 4: Voer uit en regisseer

Wat spreekt u af met aanbieders, hoe kunt u sturen op het gewenste resultaat? En hoe informeert u inwoners over het aanbod van respijtzorg in de gemeente?

  • Stap 5: Evalueer en monitor

In deze laatste stap gaat u na of het beleid daadwerkelijk effectief is. Het kan zijn dat u daardoor nieuwe input krijgt over het aanbod, en weer terug gaat naar stap 2 of 3, omdat deze vijfde stap informatie geeft die kan leiden tot aanpassingen in het beleid.

Wat werkt: piramide respijtzorg

Natuurlijk wilt u een respijtaanbod neerzetten dat werkt voor mantelzorgers. De piramide respijtzorg kan u daarbij helpen. Dit is een model dat laat zien welke fasen mantelzorgers en cliënten doorlopen om echt respijteffect te kunnen ervaren. In de eerste fase gaat het om erkennen en accepteren van de respijtbehoefte, in de tweede fase om het gebruik van het respijtaanbod en in de derde fase om het daadwerkelijk ervaren van respijteffect. Elke fase kent zijn eigen werkzame elementen. Lees hierover meer in Effectieve respijtzorg, in het deel ‘Wat werkt?’.

Tools en praktijkvoorbeelden

In het stappenplan Effectieve respijtzorg vindt u handige tools om de vijf stappen daadwerkelijk uit te voeren. Bijvoorbeeld tools om mantelzorgers in de gemeente te vinden én tools om het huidige aanbod te inventariseren. Ook staan er in het stappenplan links naar inspirerende praktijkvoorbeelden uit kleine, middelgrote en grote gemeenten waarbij respijtzorg op uiteenlopende wijze is vormgegeven.

Aan de slag!

Wilt u aan de slag met het stappenplan? Movisie heeft ervaring met het begeleiden van gemeenten, aanbieders en mantelzorgers bij het versterken van de lokale respijtzorg. Bel of mail voor meer informatie met Roos Scherpenzeel: r.scherpenzeel@movisie.nl, 030 789 20 65.

Reacties

Reageer op dit artikel

4 + 3 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.