In gesprek met gender non-conforme jongeren

Over ervaringen en ondersteuning
artikel - 26 juni 2015
ervaringen en ondersteuning van gender non-conforme jongeren

Jongens houden van voetbal en meisjes zijn dol op shoppen en mooie kleding. Dat is de algemene heersende gedachte van veel jongeren. Maar niet alle jongeren kunnen óf willen aan dit plaatje voldoen. Deze jongeren zijn gender non-conform: Meisjes die zichzelf zien of door anderen worden gezien als mannelijk en jongens die zichzelf zien of door anderen worden gezien als vrouwelijk. In opdracht van Movisie is er voor het eerst in Nederland met jongeren zélf gesproken over hun ervaringen met gender non-conform zijn. Bijna al deze jongeren zijn op jonge leeftijd gepest vanwege hun anders zijn.

Wat is gender non-conform?

De wetenschappelijke definitie van gender non-conforme jongeren luidt: jongeren die een genderexpressie hebben die verschilt van wat er door de maatschappij aan jongens en meisjes verwacht wordt op basis van hun bij geboorte toegewezen sekse. Wie en wat gender non-conform is, is niet in cement gegoten maar hangt af van de maatschappij. Zowel heteroseksuele als homo- en biseksuele jongeren kunnen gender non-conform zijn. Al noemen homo- en bi-jongens hun gedrag eerder vrouwelijk en lesbische- en bi-meisjes hun gedrag eerder mannelijk dan de heteroseksuele jongeren.

Negatieve reacties van leeftijdgenootjes

Het grootste knelpunt waar gender non-conforme jongeren tegen aanlopen zijn de negatieve reacties van hun leeftijdgenoten. Dit blijkt uit de interviews met een aantal van deze jongeren. Deze negatieve reacties beginnen vaak al op jonge leeftijd. Het kan op veel afkeuring rekenen van leeftijdsgenootjes als jongens armbandjes naar school dragen of als meisjes kort haar hebben. Deze kinderen mogen bijvoorbeeld niet meedoen met de andere kinderen, worden uitgescholden of opgesloten in de wc. In eerder grootschalig onderzoek van de Universiteit van Amsterdam onder grote groepen jongeren wordt dit beeld bevestigd: gender non-conform zijn gaat gepaard met meer negatieve bejegening van leeftijdgenoten.

Gevolgen van pesten

Uit de interviews blijkt dat negatieve reacties de jongeren niet in de koude kleren gaan zitten. Meerdere jongeren geven aan dat het pesten op de middelbare school hen te veel werd en ze een periode niet naar school gingen. Ook voor de jongeren die nog wél naar school gaan heeft het pesten een behoorlijke impact. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze jongeren geen uitzondering zijn. Gepest worden door leeftijdsgenoten vanwege je genderexpressie, hangt samen met het hebben van meer school gerelateerde problemen en verminderde psychische gezondheid.

Aanpassen of negeren?

Proberen gender non-conforme jongeren zich aan te passen? Of willen ze juist niet meer voldoen aan de normen van anderen? De jongeren hebben verschillende strategieën. Een meisje vertelde dat zij niet meer bij de andere meisjes in de klas wilde horen. Het meisje besloot zichzelf uit te sluiten. Maar er zijn ook jongeren die proberen om minder zichzelf te zijn: een geïnterviewde besloot zich zo veel mogelijk aan te passen aan de heersende norm.

Behoefte aan contact

Uit de interviews blijkt dat de jongeren graag andere gender non-conforme jongeren ontmoeten. Van ouders vragen zij niet direct steun; een aantal jongeren heeft ook afwijzing ervaren van ouders. Aan school hebben de jongeren wel een vraag. Een aantal jongeren zou graag zien dat er op school voorlichting wordt gegeven over gender en ‘anders’ zijn. Zij hopen dat op die manier hun leeftijdgenootjes meer kennis krijgen over gender non-conform zijn en dat mensen minder denken in de standaard hokjes man/vrouw.

Uitdagingen voor ondersteuning

Gender non-conforme jongeren komen meer problemen tegen dan jongeren die voldoen aan de maatschappelijke verwachtingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Er moet daarom binnen de acceptatie van homo-en biseksualiteit aandacht komen voor gender non-conformiteit. Uit onderzoeken weten we immers dat jongeren die homo’s afkeuren ook vrouwelijke mannen afkeuren en omgekeerd.
Waar hebben gender non-conforme jongeren behoefte aan? Zij willen dat hulpverleners hen zien, serieus nemen en de ondersteuning geven die zij nodig hebben. Daarnaast kunnen hulpverleners deze jongeren ondersteunen om lotgenoten te ontmoeten. Op die manier krijgen gender non-conforme jongeren de kans om even niet alleen anders te zijn.

Hanneke Felten en Maurits Boote werken bij Movisie en Ante Scholten bij de UvA. Voor Movisie hielden zij voor het eerst in Nederland interviews met jongeren zélf over hun ervaringen met gender non-conform zijn. Er is ook een uitgebreider artikel over dit onderzoek beschikbaar.

Het onderzoek werd gepresenteerd tijdens de debatavond '50 tinten roze en blauw'. Dit debat werd door Movisie georganiseerd tijdens het Midzomergracht Festival. Op de Facebookpagina van het kennisdossier LHBT bij Movisie staat een leuk fotoverslag. Asha ten Broeke, columnist voor de Volkskrant, sprak een spoken column uit. Wil je dit teruglezen? Dat kan op haar website.
 
 

Reacties

Reageer op dit artikel

7 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.