’Gezonde samenleving kan niet zonder collectief vangnet’

artikel - 25 april 2017
Thomas Kampen

Thomas Kampen, bijzonder lector Stimulering Gezonde Samenleving aan de Hogeschool InHolland: ‘Een gezonde samenleving houdt er rekening mee dat niet iedereen gezond is. Dat bereiken begint met een realistische kijk op wat mensen voor zichzelf en elkaar kunnen betekenen.’

‘Het idee is steeds meer om beide professionals aan elkaar te verbinden, zodat ze leren kijken op elkaars manier. Welzijnsprofessionals kijken hoe ze de gezondheid van hun cliënt kunnen bevorderen. En medische professionals bekijken de patiënt integraal en reduceren hem niet tot de aandoening, maar kijken naar hoe iemands leven eruit ziet.’

Maar, waarschuwt Kampen, daar moeten we niet in doorslaan. ‘Het is niet verkeerd om kritisch te zijn op de ontwikkeling van positieve gezondheid. Een holistische manier van kijken is niet altijd en voor iedereen nuttig. Voor huisartsen bijvoorbeeld is dit bij de meerderheid van de patiënten geen efficiënte manier van werken. Over het algemeen maken eerstelijnszorgprofessionals een prioritering van wat ze het eerst aanpakken. Bovendien zit niet elke patiënt met een klacht er op te wachten dat de huisarts zijn leven integraal beschouwt.’

Congrestival Sociaal en gezond
Op 30 mei 2017 vond het congrestival Sociaal & Gezond plaats, een uitnodiging aan innovatieve professionals uit de gezondheidszorg en professionals uit het sociaal werk om ideeën uit te wisselen en samen aan de slag te gaan. Bekijk het twitteraccount @sociaalengezond en de hashtag #sociaalengezond2017 voor informatie over het congrestival.

De noodzaak van een sterke overheid

Wat is een gezonde samenleving, in Kampens ogen? ‘Voor mij is een gezonde samenleving een samenleving waar je naar elkaar omkijkt en waarin mensen die niet op een helpende omgeving kunnen terugvallen, gebruik kunnen maken van een collectief vangnet. Je kunt er niet zomaar vanuit gaan dat iedereen een vangnet heeft. Nu worden mensen met een zorgvraag verantwoordelijk gemaakt om zelf zorg uit hun netwerk te organiseren. Maar een deel van die mensen kan of wil die verantwoordelijkheid niet nemen. Professionals staan dan voor het dilemma die verantwoordelijkheid te benadrukken of de autonomie te respecteren.’ Kampen ziet een verschil tussen woord en daad. ‘Zelfredzaamheid vinden professionals een nastrevenswaardig idee, maar in de praktijk handelen zij er vaak niet naar.’ Dat onderstreept de noodzaak van een sterke overheid, vindt Kampen.

'Je kunt er niet zomaar vanuit gaan dat iedereen een vangnet heeft'

Sociale netwerken zijn niet alleen maar bevorderlijk voor de gezondheid, maar kunnen ook een bedreiging zijn, waarschuwt Kampen. ‘Mensen met een beperking moeten meer op hun netwerk kunnen rekenen, om zorg te verlenen. Dat kan betekenen dat voor deze mensen het sociale netwerk meer de functie van zorgverleners krijgt. En dat gaat ten koste van intieme liefde. Relaties van mensen veranderen onder invloed van (mantel)zorg.’
Denkend in oplossingen. ‘Je kunt professionals opleiden om ze daarvan bewust te maken, tijdig de signalen op te pikken en ze te stimuleren tot het veilig stellen van iemands netwerk, bijvoorbeeld door extra hulp in te schakelen. Uiteindelijk moeten mensen zich kunnen verhouden tot anderen zoals zíj dat willen.’

Bijdrage van werkgevers bij mantelzorg

En dan is er nog de mondigheid van de patiënt/cliënt die de nodige uitdagingen met zich meebrengt. ‘Tegenwoordig treden professionals steeds meer in dialoog met de cliënt rond de toekenning van een recht. Voorheen ging dat op een meer anonieme wijze, waarbij bijvoorbeeld het CIZ een indicatie stelde. Nu vinden dit soort processen steeds vaker in dialoog plaats, waardoor het belangrijker wordt dat de cliënt zijn claim op een recht goed kan verwoorden. Professionals moeten daar goed in opgeleid worden, zodat ze bijvoorbeeld herkennen als een cliënt zichzelf of zijn netwerk overschat. Ook moeten we kijken naar de bijdrage van werkgevers als het gaat om mantelzorg. Er is nog geen goed debat op gang gekomen over wat de werkgever voor jou kan betekenen als je mantelzorger wordt.’

'De gezonde samenleving vergt ook van de professional veelzijdige expertise én het fijne handwerk', schetst Kampen. ‘Professionals moeten weten welke kennis en kunde ze van elkaar kunnen benutten. Ze moeten dus zowel over de grenzen van hun vakgebied kijken als weten waar hun grenzen liggen.’

De professional wordt steeds in spagaat gebracht

Wat hebben professionals nodig om sociaal en gezond aan elkaar te verbinden? Kampen: ‘De professional wordt steeds in spagaat gebracht. Aan de ene kant zijn we veel hulpverlening achter de voordeur aan het verplaatsen, met allerlei voordelen van dien. Maar het lijkt alsof de overheid zich niet realiseert dat het voor professionals lastig maakt om met collega’s te overleggen. Die collegiale ontmoeting vindt steeds vaker ver van de daadwerkelijke hulpverlening plaats. Professionals in wijkteams moet het thuis bij de cliënt alleen zien te rooien. Dus we moeten professionals in staat stellen om bij twijfel snel in contact te kunnen staan met collega’s.’

'De professional wordt steeds in spagaat gebracht'

‘Beleidsmakers staan er weer op een andere manier in,’ vervolgt Kampen. ‘De beweging naar een participatiesamenleving is pas net begonnen, zeggen zij vaak. Professionals moeten de tijd krijgen om een netwerk rondom een cliënt te organiseren. Maar het geluid vanuit het veld is steeds meer; de verzorgingsstaatarrangementen waren zo slecht nog niet – waarom het kind met het badwater weggooien?’

Wat verwachten beleidsmakers en professionals van elkaar en hoe schuurt dat?
‘De gezonde samenleving is een speerpunt van de Hogeschool InHolland en draait om empowerment van mensen door middel van interprofessioneel werken, gebruikmakend van technologische ontwikkelingen. Het lectoraat Stimulering Gezonde Samenleving gaat onder meer onderzoeken hoe sociale professionals en gezondheidsprofessionals van elkaar kunnen leren en tegen welke dilemma’s zij aan lopen.
In zijn rede van 15 mei a.s. zet lector Thomas Kampen uiteen wat hij van plan is om te gaan onderzoeken. ‘Het onderzoek zal bestaan uit het meekijken en meeluisteren met de intervisiesessie en multidisciplinaire overleggen van professionals. We willen zien hoe in deze overleggen beslissingen tot stand komen. Welke factoren bepalen de besluiten? Welk type kennis is bepalend? Nu wordt verondersteld dat hoe dichterbij de cliënt, hoe beter het oordeel. Maar is dat werkelijk zo? En hoe vindt die discussie plaats aan zo’n multidisciplinaire tafel?

Reacties

Eindelijk iemand die zegt dat iemand met een beperking misschien zijn of haar netwerk niet wil inzetten omdat dit de relatie kan veranderen. Tegenwoordig wordt je gedoemd tot mantelzorger en als ervaringsdeskundige met een chronisch zieke moeder en man in huis kan ik u zeggen dat dat de relaties onwenselijk doet veranderen. Heeft alles te maken met (on)afhankelijkheid

Beste mevrouw Herders,
Het doet me deugd dat het artikel u een hart onder de riem steunt. Veel mensen worden al zwaar belast met werk, opvoeding en zorg. Er is een einde aan hun mogelijkheden. En dat niet alleen, zoals u zegt. Het is een kunst om een goed evenwicht te vinden tussen alle rollen en de onderlinge relaties gezond te houden. Ik wens u sterkte daarmee.
Hartelijke groet,
Aletta Winsemius

Reageer op dit artikel

1 + 5 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.