Gezondheid vraagt aandacht in decentralisaties

Preventie en participatie onlosmakelijk verbonden
artikel - 13 januari 2014
Afbeelding bij Gezondheid vraagt aandacht in decentralisaties

Gemeenten leggen steeds vaker verbindingen tussen de beleidsterreinen van maatschappelijke ondersteuning, zorg, wonen, arbeid en inkomen. Aandacht voor de relatie met gezondheid is er vaak nog niet. Gemeenten en organisaties in welzijn en zorg bereiden zich voor op de transitie van de AWBZ naar de Wmo en op de komst van de Participatiewet en de Jeugdwet. Daarom is dit hét moment om ook gezondheid te verbinden aan het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie. In dit artikel een aantal voorbeelden uit de praktijk.

Bovenstaande constatering vormde de aanleiding voor het starten van het project De Omslag. Dit heeft als doel in beeld te brengen hoe de verbinding tussen gezondheid, zowel fysiek als mentaal, en de andere ontwikkelingen in het sociale domein op dit moment wordt gelegd.

Veel reacties op onze oproep

In een oproep via de kanalen van projectpartners GGD Nederland, Vilans, CBO en de eigen nieuwsbrief van Movisie is gevraagd projecten, initiatieven of beleidsnotities aan te leveren waarin de verbinding zichtbaar wordt. Een breed scala aan reacties kwam binnen. Voorbeelden kwamen binnen van zorgorganisaties en huisartsen tot zzp’ers in welzijn in zorg en ambtenaren. Inhoudelijk is er in de reactie een onderscheid te maken tussen beleidsvisies en concrete samenwerkingsafspraken en projecten in de praktijk.

Een brede visie op gezondheid, welzijn en zorg

We ontvingen beleidsnota’s van gemeenten waarin Wmo-beleid en gezondheidsbeleid integraal zijn beschreven. In de gemeente Borger-Odoorn is er bijvoorbeeld bewust voor gekozen om gezondheid te verbinden met de transities in het sociale domein door het mee te nemen in de kadernota Meedoen naar vermogen. Ook kwamen in de voorbeelden die we aangereikt kregen gemeenten naar voren die aangeven steeds intensiever met huisartsen en gezondheidscentra samen te werken en hen te verbinden aan welzijnsactiviteiten om zo preventief aan gezondheid te werken.

GGD Nederland heeft 190 gezondheidsnota’s van gemeenten gescand en geeft in haar resultaten aan dat in 50 tot 70% van de nota’s aandacht wordt besteed aan de ontwikkelingen in het sociale domein. Daarnaast is er veel aandacht voor mantelzorg, OGGZ en verslavingsbeleid. Een derde van de gemeenten zorgt actief voor een verbinding tussen de decentralisaties en gezondheid, aldus GGD Nederland.

Organisaties en professionals denken na over gezondheid

Op het niveau van samenwerking zien we dat zorg- en welzijnsorganisaties gezamenlijk activiteiten organiseren die onder andere tot doel hebben de gezondheid van deelnemers te bevorderen. Opvallend is dat in veel van de voorbeelden die wij aangereikt kregen er geen betrokkenheid was van preventiemedewerkers of gezondheidsbevorderaars van GGD’en. Het zijn de verzorgende uit de zorgorganisatie en de activeringsmedewerker van de welzijnsorganisaties die de handen ineen slaan. Een voorbeeld hiervan is het project Betrokkenheid en verbinding van Welzijn Lansingerland en zorgorganisatie Laurens. Door een intensieve samenwerking tussen welzijn en zorg is de bestaande dagbesteding verbreed en toegankelijk voor ouderen die ondersteuning en zorg nodig hebben. Kwetsbare ouderen worden geactiveerd, zijn langer vitaal en minder eenzaam.

Een andere manier om te werken aan gezondheid is door bewustwording van professionals die veel bij mensen thuis komen. In de werkmethodiek die Icare samen met partners heeft ontwikkeld krijgen thuiszorgmedewerkers handvatten aangereikt om een gezonde leefstijl bij hun cliënten te bevorderen.

Concrete projecten

De concrete projecten die wij aangeleverd kregen waren erg divers. Gezondheid was in deze projecten niet altijd het eerste doel waar aan gewerkt wordt, maar een nevendoel dat tijdens de activeringsactiviteiten meegenomen wordt. Bijvoorbeeld door bij activiteiten gezamenlijk gezond te koken en te eten. We zagen kleine wijkgerichte initiatieven waarbij vrouwen door fysiotherapeuten en diëtisten zijn getraind om andere vrouwen te trainen in een gezonde leefstijl. Een ander voorbeeld is Welzijn op recept, een al langer bekende manier om mensen met psychosociale problemen door te verwijzen naar welzijnsactiviteiten als bewegen, koken of creatieve activiteiten. Ook in activeringsactiviteiten zien we de aandacht voor gezondheid terugkomen, zoals in Almere waar in een buurthuis maaltijden verzorgd worden door mensen met een psychische beperking. Zij leren op deze manier gezond koken, en serveren tegelijk gezonde maaltijden aan buurtbewoners die in het buurthuis komen eten.

Gezonde Wijk Overvecht

In de aangeleverde voorbeelden kwam ook het project Gezonde Wijk Overvecht naar voren. Hier is een brede samenwerking tussen organisaties neergezet, met uitdrukkelijk doel het bevorderen van de gezondheid. De bewoners in de wijk Overvecht zijn vooral meer gaan bewegen en sporten in hun vrije tijd. Dit is het gevolg van diverse stimulerende maatregelen binnen de Gezonde Wijk aanpak. Zo biedt de fysiotherapeut in de wijk een speciaal beweegconsult, biedt de eerste lijn het beweegprogramma Big!Move aan en is er een beweegmakelaar van de wijkwelzijnsorganisatie die bewoners stimuleert om te gaan.

Boeiend in dit licht is het onderzoek van prof. Karien Stronks, waaruit blijkt dat het krachtwijkenbeleid dat de afgelopen jaren in de achterstandswijken is uitgevoerd, positieve effecten heeft op bepaalde aspecten van de gezondheid van wijkbewoners. Lees hierover mee in het artikel Wijkaanpak maakt gezonder.

En nu verder

De zoektocht naar verbindingen tussen gezondheid, welzijn en zorg is voor Movisie, Vilans, TNO-CBO en GGD Nederland een experiment, geboren uit nieuwsgierigheid naar de stand van zaken op dit terrein. We zien de groeiende aandacht voor het samen brengen van deze werelden. We zien ook de kracht van de verbinding, daarover is veel geschreven in het themanummer van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken (nummer 4, december 2013). We zien de waarde van kleinschalige initiatieven waar aandacht voor sociale contacten gepaard gaat met aandacht voor gezondheid. En we zien dat het zaak is te verbinden: kennis, ervaringen en contacten. Waardoor niet meerdere organisaties in een gemeente min of meer dezelfde activiteiten ontplooien, maar juist de expertise en kracht van elkaar benut wordt.

En tegelijk is er nog veel te ontdekken. Hoe kunnen beleidsmakers meer levensbreed kijken en zo hun beleid ook maken? Hoe krijgen alle professionals in het sociale domein gezondheid op hun netvlies? En welke plek heeft gezondheid in de wijkteams die in het hele land ontstaan? Movisie werkt ook in 2014 aan het samen met de praktijk zoeken naar antwoorden op deze vragen. Dat doen we samen met Vilans, GGD Nederland, TNO-CBO, Centrum Gezond Leven (RIVM) en Actiz. Wilt u meer weten? Neem contact op met één van onze adviseurs!

DownloadsTypeGrootte
De Omslag - notitie voor samenwerkingspartners pdf121.17 KB

Reacties

Reageer op dit artikel

2 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.