De grenzen en kansen van Tegenprestatie naar Vermogen

artikel - 8 mei 2013
Afbeelding bij De grenzen en kansen van Tegenprestatie naar Vermogen

Maatschappelijk actief zijn als tegenprestatie voor een uitkering. Dat wordt een wettelijke verplichting, verankerd in de voor 2015 aangekondigde Participatiewet. Aan gemeenten de taak om deze wet in de praktijk vorm te geven. Orionis Walcheren ging voortvarend aan de slag met mensen die al jaren een bijstandsuitkering ontvangen. Wat kunnen we van Walcheren leren?

De ervaring van Orionis Walcheren is tweeledig. Aansluiten bij de motivatie en talenten van mensen zelf zorgt voor rendement. Werken op basis van verplichting zonder rekening te houden met wensen en mogelijkheden van de betrokkenen werkt niet.

Opdracht: laat mensen een maatschappelijk nuttige activiteit doen

In 2011 kreeg Orionis Walcheren van de gemeenten Vlissingen, Middelburg en Veere de opdracht om mensen met een bijstandsuitkering naar vermogen maatschappelijk nuttige activiteiten te laten doen. Voor de groep mensen met een relatief kleine afstand tot de arbeidsmarkt, die tijdelijk van een bijstandsuitkering leeft (het grootste deel van de  groep mensen in de bijstand) stelden de gemeenten het verplicht om werkzaamheden te doen met behoud van de uitkering. Ruim driehonderd mensen tekenden een contract hiervoor, sommigen zelfs voor 32 uur per week. De rechter oordeelde onlangs dat dit de normen voor een tegenprestatie voor een uitkering overschrijdt.

Samen vormgeven aan de Tegenprestatie

Voor de groep mensen die al jaren een bijstandsuitkering ontvangt en waarvan momenteel de kans klein is dat ze een betaalde baan vinden, koos Orionis Walcheren echter een totaal andere aanpak. Het gaat hierbij om het zogenaamde ‘granieten bestand’ van mensen waarbij is vastgesteld dat zij geen mogelijkheden hebben tot betaalde arbeid omdat zij bijvoorbeeld lichamelijke of psychische problemen hebben. Nel Van Welsum, projectontwikkelaar bij Bureau Maatschappelijke Activiteiten (BuMa) van Orionis Walcheren ontwikkelde hiervoor een workshop. Hierin discussiëren mensen samen over de vraag: hoe wilt u uw tegenprestatie vormgeven?

Met plezier werken aan activiteiten van eigen keuze

Ambassadeurs die al ervaring hebben met een maatschappelijke activiteit als tegenprestatie vertellen hier hun verhaal. ‘Zelfs de mensen die aan het begin van de workshop de grootste argwaan hadden, doen na de workshop met plezier een activiteit die ze zelf uitkiezen, ook al is het maar een paar uur per week.’

Door reparatieklussen te doen in de speeltuin heeft één van onze deelnemers helemaal zijn draai gevonden.

Na de workshop houdt een consulent van Orionis contact om mensen te begeleiden en te zien of de activiteit daadwerkelijk wordt uitgevoerd zoals afgesproken. ‘De workshop is verplicht, maar als mensen écht niets willen of kunnen doen dan steken we daar geen energie in. De kracht ligt niet in het moeten, maar in de positieve benadering vanuit mensen zelf.’

Vraag naar de mogelijkheden van mensen

‘Door reparatieklussen te doen in de speeltuin heeft één van onze deelnemers helemaal zijn draai gevonden. Zijn weerstand om een tegenprestatie te leveren voor zijn bijstandsuitkering is veranderd in enthousiasme. Hij doet nu iets dat aansluit bij zijn oude beroep als automonteur.’ Van Welsum ziet de meerwaarde van het vragen naar de mogelijkheden in plaats van naar de onmogelijkheden van mensen met een bijstandsuitkering.  ‘Het gaat erom niet op te leggen wat iemand moet doen in de eigen buurt, maar te zoeken naar wat zijn of haar passie is. Mensen serieus nemen en samen kijken wat iemand nog kan en hoe dit eruit kan zien.’

Eigen aanpak Orionis laat zien dat het anders kan

Deze aanpak, die Orionis zelf ontwikkelde, laat zien dat het ook anders kan. Niet door mensen te verplichten tot vooraf bepaalde werkzaamheden, maar door aan te sluiten bij hun talenten en mogelijkheden, bereik je meer. Door te kiezen voor een zelfde soort benadering bij de grote groep tijdelijke bijstandsgerechtigden, valt er nog een wereld te winnen.

Bijstandsgerechtigden ervaren zingeving

Met de nieuwe Participatiewet in het vooruitzicht staat u als gemeente dit jaar voor de vraag hoe de tegenprestatie in de praktijk in te vullen. Het voorbeeld van Orionis maakt duidelijk dat het belangrijk is heldere keuzes te maken. Door mensen serieus te nemen levert de activiteit hen ook echt iets op en dat werkt positief op hun motivatie. Deelnemers aan het BuMa project geven aan dat de opbrengsten vooral liggen op zingevingaspecten: ze krijgen structuur in hun leven, worden zich bewust van hun eigen mogelijkheden en vinden daardoor soms zelfs een betaalde baan. Co-creatie in de invulling van de tegenprestatie te lijkt een sleutel voor een succesvolle invulling.

Tip: sluit aan bij motivaties en talenten

Motivatie van mensen om maatschappelijk actief te zijn kan zorgen voor hogere opbrengsten van de tegenprestatieactiviteiten. Zowel voor u als gemeente, voor de maatschappij en mensen zelf. Uit de vele onderzoeken die zijn gedaan naar motivaties voor vrijwilligerswerk weten we dat mensen meer en langer actief blijven als hun motivaties worden erkend en gevoed. Wie een activiteit kan doen die aansluit bij de eigen motivatie zal eerder geneigd zijn deel te nemen. Bovendien zijn de opbrengsten veel groter. Stel, u wilt graag ervaring opdoen in de ICT-branche om uw CV op te bouwen, dan heeft u er niet zoveel aan om zich in te zetten in de groenvoorziening, maar wel als ICT-ondersteuner op een school. Wilt u een activiteit doen waarbij u mensen leert kennen en een netwerk opbouwt, dan kunt u beter niet alleen in een archief aan de slag. U heeft dan meer aan het helpen achter de bar bij een sportvereniging.  Aansluiting bij motivatie en talenten vergt echter wel uw aandacht voor mensen voordat de keuze wordt gemaakt voor een maatschappelijke activiteit.

Doe aan co-creatie

Om nog beter aan te kunnen sluiten op de behoeften van mensen met een bijstandsuitkering kunnen gemeentes nog een stap verder gaan. Door in dialoog met burgers  het beleid of de uitwerking daarvan te bepalen komt u samen tot co-creatie. Dit zorgt voor draagvlak bij de doelgroep en betere resultaten bij de uitvoering van uw beleid voor tegenprestatie naar vermogen. Co-creatie is ook in andere contexten succesvol gebleken, zoals bij cliëntenparticipatie in zorginstellingen of bij het opstellen van Wmo-beleid. Belangrijk hierbij is om uw beleid samen met de doelgroep te creëren van begin af aan. Window-dressing werkt niet. Alleen oprechte co-creatie leidt het tot een effectieve en efficiënte manier om beleid in te vullen.

Trainingen inrichten Tegenprestatie naar Vermogen

MOVISIE heeft drie trainingen ontwikkeld die u helpen om tegenprestatie naar vermogen in te zetten vanuit een win-win perspectief. De trainingen bouwen voort op de eerder opgedane kennis en ervaringen met vrijwillige inzet in vele varianten. De trainingen houden rekening met de belangen van de gemeente en de samenleving/maatschappelijke organisaties en hebben de talenten en motivatie van de uitkeringsgerechtigde als uitgangspunt.

  • Bijeenkomst ‘Tegenprestatie in de praktijk’ - Voor gemeenteambtenaren die zich bezig houden met WMO, participatie, vrijwilligerswerkbeleid en/of sociale zaken en stimulering van arbeidsparticipatie: donderdag 26 september 2013.
  • Bijeenkomst 'Tegenprestatie naar vermogen' - Voor maatschappelijk makelaars, medewerkers van vrijwilligerscentrales en andere bemiddelaars die betrokken zijn bij het inrichten van de tegenprestatie naar vermogen. Vanwege een grote interesse wordt deze bijeenkomst drie keer georganiseerd. De laatste bijeenkomst vindt plaats op donderdag 29 augustus 2013.
  • Training ‘Is er plek voor een tegenprestatie in uw organisatie?’ - Voor vrijwilligersorganisaties die overwegen een plaats te bieden voor een tegenprestatie: maandag 23 september 2013.

Dit artikel is een gewijzigde vorm van het artikel dat deze maand is verschenen in Sociaal Bestek (mei 2013).

Reacties

Het verplichtende karakter dat de tegenprestatie naar vermogen met de invoering van de participatiewet hoogstwaarschijnlijk zal hebben, blijft een dilemma. Voor uitkeringsgerechtigden zelf, voor maatschappelijke organisaties en instellingen die benaderd worden voor plekken en voor gemeenten zelf, die aan deze wet uitvoering moeten geven. Afwegingen en nuances daarbij komen goed naar voren in het artikel Kansen in Zeist dat in juni verscheen in WMO-magazine http://www.movisie.nl/nieuwsbericht/kansen-zeist-aandacht-minst-kansrijken.

Het gaat niet om vrijwilligers zodra er sprake is van tegenprestatie.
Probeer het niet mooier te maken dan het is nl een verplichting op straffe van korting op de uitkering.
Vrijwilligerswerk is werk dat je vrijwillig doet en niet omdat het moet.
Het wordt weer allemaal prachtig gebracht maar voor de meeste mensen betekent het weer dat ze gedwongen worden. Werken ze niet mee dan wordt hun uitkering gekort of stopgezet. , net zoals bij het werken met behoud van uitkering.
Vergeet niet dat de meeste uitkeringsgerechtigden inmiddels al diverse zinloze trajekten hebben doorlopen, zonder dat ze er ooit beter van zijn geworden. Integendeel, ze werden en worden soms jarenlang gebruikt als goedkope arbeidskracht.Dat nog onder het mom van werkervaring opdoen en staat goed op je CV dus alsjeblieft bespaar ons wat de motivatie van deze zgn vrijwilligers zou kunnen zijn.
De meeste uitkeringsgerechtigden wordt op het moment verboden om ECHT vrijwilligerswerk te doen omdat gemeentes voor het werken met behoud van uitkering vaak een inleenvergoeding ontvangen of besparen op hun eigen diensten zoals groenonderhoud .
Als dat weer de motivatie van gemeentes wordt, nl dat er verdiend wordt op tegenprestatie, kun je er gif op innemen dat ook de tegenprestatie leidt tot verdringing van reguliere banen.

waar haalt u het vandaan: win/winsituatie??

Beste Evelien,

Voorbeelden van onderzoeken die gedaan zijn naar de motivatie van vrijwilligers zijn:
Meijs L.C.P.M. en Karr, L.B. (2004). Managing volunteers in different settings
Vaart, van der, I., Motivaties voor vrijwilligerswerk. Wat maakt het verschil? MOVISIE, juni 2010.
Geven in Nederland 2013, Th.N.M. Schuyt
Bekkers (2002), 'Secularisering en veranderende motieven voor vrijwilligerswerk'
Clary, Snyder en Stukas (1998), 'Volunteers' motivations: findings from a national survey'

En daarnaast heeft MOVISIE verschillende publicaties over motivaties van vrijwilligers, zoals:
Levensloop en vrijwilligerswerk: http://www.movisie.nl/publicaties/levensloop-vrijwilligerswerk
Motiveren is maatwerk: http://www.movisie.nl/tools/motiveren-maatwerk-beloning-motivatie-jonge-...
Ze zijn geweldig! Maar waarom eigenlijk? http://www.movisie.nl/publicaties/ze-zijn-geweldig-waarom-eigenlijk

Groeten,

Charlotte Hanzon
MOVISIE

In bovenstaand artikel wordt gesproken over onderzoeken: 'Uit de vele onderzoeken die zijn gedaan naar motivaties voor vrijwilligerswerk weten we dat mensen meer en langer actief blijven als hun motivaties worden erkend en gevoed.' Enig idee welke onderzoeken hier precies mee bedoeld worden?

Beste Jan,

Met het voorbeeld in het artikel over het opbouwen van het CV hebben we met dit artikel niet de intentie om te laten zien dat mensen uit deze groep door vrijwilligerswerk ineens een geweldig CV krijgen waarmee ze betaald werk kunnen vinden. Dat is niet de achterliggende gedachte van de tegenprestatie. Het gaat erom, dat mensen iets terug doen voor hun uitkering. Door vrijwilligerswerk te doen, kun je jezelf echter wel ontwikkelen in vaardigheden, werken in een structuur etc. Dat hoort ook in een CV. Dit kan een motivatie zijn voor het doen van vrijwilligerswerk. Iemand die deze motivatie heeft, kan het beste een activiteit doen waar hij hiervoor ook de kans krijgt. Iemand die vooral vrijwilligerswerk wil doen om sociale contacten te krijgen, zal meer baat hebben bij een activiteit waar mensen leren kennen een belangrijk onderdeel is. Onze boodschap is: sluit aan bij de motivatie en achtergrond van iemand, dan is er meer kans op een succesvolle ervaring.

Beste redactie;

Ik onderschrijf de strekking van uw betoog echter ik kwam daarin ook een opvatting/aanname tegen waarvan ik denk dat deze niet correct is en zeker ook niet door ervaringen van gemeenten en werkzoekenden wordt ondersteund. Daarnaast ontbreekt ook de wetenschappelijk bewezen effectiviteit van een dergelijk effect. Het gaat daarbij om de volgende zinssnedes:

"Stel; Het gaat hierbij om het zogenaamde ‘granieten bestand’ van mensen waarbij is vastgesteld dat zij geen mogelijkheden hebben tot betaalde arbeid omdat zij bijvoorbeeld lichamelijke of psychische problemen hebben." (einde citaat),.

Volgende citaat:" U wilt graag ervaring opdoen in de ICT-branche om uw CV op te bouwen, dan heeft u er niet zoveel aan om zich in te zetten in de groenvoorziening, maar wel als ICT-ondersteuner op een school."

Door de citaten met elkaar in verband te brengen lijkt het erop alsof je als deelnemer van het granieten bestand je CV aardig kunt opplussen door het doen relevant vrijwillgerswerk. Dat is geenzins het geval bij deze doelgroep. De kans dat mensen met een forse achterstand dmv vrijwilligerswerk als instrument hun arbeidsmarkt kansen vergroten is een relatie die er niet is. Inzet van wetenschappelijke bewezen bemthoden als Individual Placement and Support is darin tegen wel een bewezen efffectieve inteverventie. Als de overheid niet investeert in reintegratiemiddelen dan is het doen van relevant vrijwilligerswerk daarvoor geen alternatief! Deze suggestie ligt wat besloten in uw artikel en dit moet m.i. worden vermeden omdat die relatie er niet ligt.

Met vriendelijke groeten,

Jan de Boer
Senior consulent arbeidsintegratie
Novadic-Kentron

nogmaals: het IS geen vrijwilligerswerk. Vrijwilligerswerk doe je vrijwillig en niet omdat je op straffe van korting op de uitkering of zelfs het stopzetten ervan moet meewerken. Inmiddels hebben uitkeringsgerechtigden hiermee al voldoende ervaring opgedaan bij het Werken met behoud van uitkering. De worst van kans op regulier werk en het staat zo mooi op je CV is inmiddels rottend vlees geworden dus bespaar bijstandsgerechtigden het motivatieverhaal in de propaganda over de tegenprestatie en maak het niet mooier dan het is.

Reageer op dit artikel

13 + 3 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.