Het grootste misverstand over de nieuwe Wet seksuele misdrijven

Wat moeten sociaal professionals weten over de nieuwe wet?

Vanaf 1 juli geldt de nieuwe Wet seksuele misdrijven en dat gaat niet ongemerkt voorbij. Er wordt veel gesproken over de impact van de nieuwe wet. In die discussies worden termen als consent en toestemming nogal eens door elkaar gebruikt en dat werkt onduidelijkheid in de hand. Want consent gaat over meer dan toestemming alleen. Saskia Daru, senior-projectleider sociale veiligheid van Movisie: ‘Als dat zo was, dan hadden we de term toestemming wel gebruikt.’

Zorgen over de nieuwe wet

Uit het opiniepanel van het nieuwsprogramma EenVandaag (Meeste mensen voor nieuwe zedenwet, maar ook veel zorgen: ‘Bang voor onterechte beschuldigingen’ – EenVandaag) blijkt dat twee derde van de respondenten de invoering van de wet een goede zaak vindt, maar dat bijna de helft van de deelnemers bang is voor negatieve gevolgen. Vooral mannen lijken hier bang voor te zijn. Van hen is 22 procent bang dat de nieuwe zedenwet hun seksleven zal bemoeilijken. Meer vrouwen dan mannen verwachten een positieve invloed. Vier van de tien respondenten denkt dat de nieuwe wet niet toereikend is, onder andere door de achterblijvende capaciteit van de politie om erop te kunnen handhaven.

‘Moeten we aan een sekscontract?’

Mensen die zich zorgen maken om hun seksleven spreken vaak over toestemming. ‘Moet je dan echt hardop vragen om iemand te omhelzen, te zoenen, aan te raken? Of moet dat dan zelfs op papier?’ Het antwoord op beide vragen is duidelijk: nee. De wet gaat namelijk over strafbaarstelling als iemand ‘ernstige reden heeft om te vermoeden dat bij de ander de wil tot seksuele handelingen ontbreekt’. Het gaat dus niet alleen om toestemming. In een rapport dat de Tweede Kamer heeft laten opstellen over wat wel en niet strafbaar is, staat helder omschreven over welk soort gedrag het dan gaat: Onderzoeksrapport Wet seksuele misdrijven – Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Toestemming, vrijwilligheid, gelijkwaardigheid

Toestemming is belangrijk, maar toestemming heeft enkel waarde als het handelen op vrijwilligheid gebaseerd is. En vrijwilligheid bestaat alleen maar als er gelijkwaardigheid is. Andersom: als er geen gelijkwaardigheid is, dan kan degene met meer macht dwingen, dreigen en manipuleren of op subtielere manieren druk zetten. In die gevallen is er geen sprake van vrijwilligheid. En dus kan iemand eigenlijk niet in vrijheid kiezen om al dan niet toestemming te geven.

Consent gaat ook over afstemming en is daarmee een positief begrip

Van toestemming naar afstemming

Wat betekent toestemming als het gaat om seks? Wie vraagt dan aan wie toestemming? Veel mensen denken dan een jongen of man die toestemming vraagt aan een vrouw of een meisje. De één neemt initiatief en duwt tegen grenzen, de ander stelt en bewaakt grenzen. Wie zo naar toestemming kijkt, benadert seksualiteit vanuit grensoverschrijding en vanuit een hetero-perspectief. Maar seks omvat meer dan grenzen, het gaat immers ook over de wensen van alle betrokkenen. Consent gaat ook over afstemming en is daarmee een positief begrip.

Mannelijkheid, vrouwelijkheid en preventie

Afstemming vindt plaats in een relatie. Er zijn twee of meer personen voor nodig die zich vrij voelen om te zeggen wat ze wel en niet willen. Meiden en vrouwen denken vaak dat zij vooral ‘nee’ moeten zeggen, en jongens en mannen denken vaak dat ‘nee’ zeggen juist niet hoort. Op maatschappelijk niveau zouden deze soms onbewuste gedachtenpatronen moeten doorbreken om consent meer ruimte te geven, bijvoorbeeld onder de noemer van preventie. De nieuwe normen die in de nieuwe wet vervat zijn, vragen om deze aanpak. Daarbij hoort dat professionals in gesprek kunnen gaan en vragen kunnen beantwoorden. Soms vraagt dat van professionals dat zij zich over hun gêne heen zetten. Rutgers gaat hier in de handreiking Seks in de praktijk dieper op in. Om professionals hiertoe in staat te stellen is volgens Rutgers nog nodig: kennisdeling, meer aandacht voor diverse soorten trajecten na seksueel grensoverschrijdend gedrag of geweld (dus niet alleen strafrecht), onderlinge steun ten opzichte van weerstand, positiviteit en nadruk op vrijheid en gelijkheid bij seks en natuurlijk menskracht om meer te kunnen doen om seksueel geweld te voorkómen en om slachtoffers te ondersteunen.

Luistertip

Luister ook naar deze aflevering van Pointer over hun onderzoek naar onveilige plekken voor vrouwen in de openbare ruimte. Movisie onderzoeker Djoeke Ardon is te gast.

Twijfel je? Vraag het. Twijfel je nog steeds? Stop!

Ten slotte is er één adagium rond consent dat Amnesty International poneerde waarmee de mensenrechtenorganisatie een duidelijk houvast biedt rond consent: Twijfel je? Vraag het. Twijfel je nog steeds? Stop! Als iemand slaapt of buiten bewustzijn is, en niet kan reageren, kan iemand geen instemming geven voor seks. Ook niet als die persoon eerder instemde. Hij of zij kan op dat moment namelijk geen instemming geven. Je moet dan stoppen (zie Amnesty’s campagne Let’s talk about Yes: waar gaat het over?).

Meer lezen?