Hoe maken we de vrijwilligerscentrale toekomstbestendig?

artikel - 20 december 2016

De samenleving verandert. Dat heeft ook consequenties voor de vrijwilligerscentrales en steunpunten. Was het vroeger een kwestie van eenvoudig bemiddelen tussen vraag en aanbod aan vrijwilligers op lokaal niveau, tegenwoordig spelen andere factoren mee. Wat zijn de uitdagingen, problemen en kansen? En met welke creatieve oplossingen kun je hierop inspelen? Een vraaggesprek met Willem-Jan de Gast, adviseur Vrijwillige inzet bij Movisie.

Wat zijn de belangrijkste problemen waarmee vrijwilligerscentrales kampen?

Vrijwilligerscentrales moeten zich opnieuw positioneren in een veranderend werkveld, bijvoorbeeld ten opzichte van de sociale wijkteams. Deze wijkteams willen ook burgers als vrijwilliger inschakelen. Hoe stem je als centrale deze inzet af met de wijkteams?  Beperk je je tot een tweedelijns informatievoorziening, of ga je eerstelijns fysiek de wijk in door de eigen medewerkers spreekuren voor burgers in de wijken te laten houden? Voor deze laatste optie moet je natuurlijk wel de ruimte in je formatie hebben.

En hoe ga je om met nieuwe spelers die zich aandienen? Partijen die vaak vergelijkbare diensten aanbieden als het matchen van vraag en aanbod, zoals stichting Present die vrijwilligers aan projecten helpt. En vele online platforms als www.nlvoorelkaar.nl  en www.handjehelpen.nl. Of sociale initiatieven als www.starters4communities.nl. Gemeenten en andere opdrachtgevers vinden dergelijke nieuwe initiatieven vaak aantrekkelijk, de centrales daarentegen worden soms als ouderwets gezien.

Hoe ga je om met dit imagoprobleem?

Zet je in elk geval niet af tegen deze nieuwe initiatieven. Samenwerking kan alle partijen veel opleveren en is goed voor de burger. Denk ook goed na over de toegevoegde waarde die je als centrale kan bieden aan zowel gemeenten als aan andere opdrachtgevers.

Een fractie van de burgers die zich als vrijwilliger willen inzetten, schrijft zich bij de centrale in. Hoe ga je daarmee om?

Met de vaak beperkte budgetten is het lastig om grote aantallen burgers te bedienen. Richt je daarom als centrale niet zozeer op het bedienen van alle burgers maar op organisaties. Via (vrijwilligers)organisaties bereik je wel veel vrijwilligers. Richt je dus op het organiseren van kennis en ervaring in bijvoorbeeld een leeromgeving als de vrijwilligersacademie en ondersteun daarmee je lokale (vrijwilligers)organisaties.

Waarop kunnen vrijwilligerscentrales blijven scoren?

  • Matchen. Vooral van groepen die een extra inspanning vergen en waarvoor veel vrijwilligersorganisaties niet bij voorbaat staan te trappelen om ze op te nemen. Vluchtelingen of mensen die een tegenprestatie voor hun uitkering moeten doen. Voor vrijwilligerscentrales pleit daarbij dat zij een unieke positie innemen. Zij promoten het vrijwilligerswerk breed en bemiddelen niet vanuit een direct eigen belang vrijwilligers.
  • Als kennismakelaar. Door het ophalen van landelijk beschikbare kennis en deze vervolgens te vertalen naar de lokale situatie. Komt er een grote vluchtelingenopvang in de gemeente, dan scoor je als centrale door kennis aan te bieden over de inzet van vluchtelingen als vrijwilliger en mee te werken aan projecten. 
  • Als ondersteuner van lokale organisaties door middel van coaching, training en advies. Managen van vrijwilligers is steeds complexer geworden. Lang niet alle organisaties weten hoe ze daarmee kunnen omgaan.
  • Door het promoten van het perspectief van vrijwilligerswerk als doel op zich. Gemeenten en welzijnsorganisaties zien vrijwilligerswerk vaak als een instrument om bijvoorbeeld ondersteuning te bieden in de zorg. Een dergelijke instrumentele benadering doet vrijwillige inzet veel te kort en werkt contraproductief. Het promoten van het brede perspectief, bij voorkeur met partners in een gemeentelijk netwerk, blijft daarom broodnodig.

Je hebt ervaring met het adviseren van centrales en steunpunten. Kun je iets vertellen over een van deze trajecten?

Ik heb groepen centrales uit het oosten en het zuiden geadviseerd. Zij kwamen bij mij met drie vragen:

  1. Welke positie moeten we innemen in een sterk veranderend sociaal veld?
  2. Hoe profileren we ons? Wat is ons merk? Hoe laat je zien waar je goed in bent?
  3. Hoe maken we onze financieringsbasis breder, zodat we niet meer zo afhankelijk zijn van één subsidiegever als bijvoorbeeld de gemeente?

Voor het verbreden van de financieringsbasis hebben we twee oplossingsrichtingen onderzocht:

  • Gezamenlijk met partners projecten opzetten rondom actuele thema’s zoals asielzoekers of de participatiewet.
  • Betaling vragen voor de dienstverlening aan organisaties.

In feite praten we over ondernemerschap. Daarbij moet je als organisatie goed weten wat de werkelijke kosten zijn van de dienstverlening die je aanbiedt (bijvoorbeeld een training) en welke prijs je kunt vragen. Een dergelijk inzicht ontbreekt nogal eens. Vervolgens moet je natuurlijk ook waar voor je geld kunnen bieden. Dit vereist investering in de competenties van je medewerkers. Iemand die goed is in het 1-op-1 bemiddelen van een burger naar vrijwilligerswerk, hoeft nog niet goed te zijn in het adviseren van een grote zorginstelling over het vrijwilligersbeleid. Tenslotte moet je aan verwachtingsmanagement doen. Wie tot nu toe gratis of goedkoop iets kreeg, is niet genegen om gelijk de werkelijke prijs te betalen.

Dit ondernemerschap gaat hand in hand met profileren. In plaats van een betaalde uitvoerder van de gemeente, moet je de centrale gaan neerzetten als een expertisecentrum vrijwillige inzet, waar je zaken als training en advies kunt halen. Door je imago te veranderen, kun je jezelf op de kaart zetten bij potentiële opdrachtgevers. Zoals al eerder gezegd: dat vereist investeringen, bijvoorbeeld in de competenties van je medewerkers.

Helaas is er vaak sprake van een vicieuze cirkel. Veel vrijwilligerscentrales zijn zich bewust van de noodzaak tot verandering, maar hebben niet de middelen voor de benodigde investeringen. De investeringen gaan daarbij voor de baat uit. Door gebrek aan middelen blijven dus veranderingen uit.

De belangrijkste aanbeveling is dus?

Maak duidelijk dat extra investeringen nodig zijn om als vrijwilligerscentrale een veranderende rol te pakken en maak vooral duidelijk wat deze veranderde rol de lokale samenleving als geheel oplevert.

Heeft u als vrijwilligerscentrale of steunpunt behoefte aan advies? Neem dan contact op met Willem-Jan de Gast: wj.degast@movisie.nl:

Reacties

Reageer op dit artikel

7 + 5 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.