Hoe nemen sociaal werkers besluiten?

Een nieuw onderzoek naar professionele besluitvorming
artikel - 16 maart 2017

Voor miljoenen cliënten en burgers is het belangrijk dat sociaal werkers de goede keuzes maken bij hun ondersteuning en dienstverlening. Tot nu toe was echter weinig bekend over hoe professionele besluitvorming verloopt. In een nieuw onderzoek van Movisie en onderzoeker Marcel Spierts blijkt dat sociaal werkers weliswaar veel besluiten nemen, maar nauwelijks stilstaan bij de overwegingen die daaraan ten grondslag liggen. Organisaties faciliteren geen gemeenschappelijke besluitvorming bij hun professionals en dat neemt alleen maar toe nu veel teams (moeten) overschakelen op zelfsturing.

Vier teams gevolgd

De publicatie ‘Visie en vakbekwaamheid maken het verschil’ biedt inzicht in het handelen van sociale professionals en hoe de kwaliteit van professionele besluitvorming beter kan. Vier verschillende sociale teams én de individuele sociale professionals in die teams zijn onderzocht:

  • Een sociaal wijkteam: Samen DOEN, Amsterdam-Zuid
  • Een team dat zich richt op activering en participatie: Talentcentrum, Oss
  • Een team dat vooral werkt aan zware problematiek, in dit geval schuldenproblematiek: Team Stadsgeldbeheer De Tussenvoorziening, Utrecht
  • Een team dat werkt met een strak protocol of richtlijnen: FACT Yulius, Hendrik Ido Ambacht

Pittige conclusies

Sociale professionals ervaren besluitvorming als een ‘zoektocht’ die vooral op gevoel en intuïtie plaatsvindt. Kennis, argumentatie en afweging blijken wel degelijk een grote rol te spelen, maar vaak impliciet. Om de kwaliteit van het interpreteren en afwegen – de kern van het vakmanschap –te verbeteren en breed gedragen besluitvorming te bevorderen, moet de zoektocht nadrukkelijker onderwerp van professioneel beraad zijn. Welke factoren beïnvloeden de vele dagelijkse beslissingen op de werkvloer? Professionals werken met methoden, instrumenten en technieken, voor zover deze in hun werk zijn geïntegreerd. Daarnaast houden zij zich weinig bezig met kennis over wat werkt, over werkzame mechanismen of effectieve interventies. Volgens de auteurs valt hier winst te behalen. De publicatie eindigt met een overzichtelijk model voor besluitvorming.

Met hart en ziel werken aan oplossingen

De verhalen uit de praktijk in ‘Visie en vakbekwaamheid maken het verschil’ geven ook het beeld van professionals die met hart en ziel werken aan het oplossen van ingewikkelde sociale problematiek. Projectleider Peter Rensen van Movisie: 'Vaak gebeurt dit onder buitengewoon ingewikkelde omstandigheden. Zij doen dat met veel aandacht voor de specifieke wensen van de cliënt of burger en leggen daar de nodige creativiteit bij aan de dag. Het is mooi om te zien dat de vier onderzochte teams zich tijdens het onderzoek bewust werden van hoe bij hen besluitvorming tot stand komt. Voor het onderzoek hielden zij een dagboek bij over belangrijke beslissingen. Verschillende professionals gaven te kennen hier mee door te willen gaan. En op basis van de dagboeken ook graag het gesprek met collega’s, teamleiders en opdrachtgevers aan te gaan. Zo blijkt professionele besluitvorming volgens hen een belangrijk onderdeel te kunnen zijn van verantwoording intern en extern.'

Download en/of bestel de publicatie Visie en vakbekwaamheid maken het verschil.

Wil jij meer verdieping over dit onderwerp?

Doe mee aan de workshop: ''Versterk de professionele besluitvorming in jouw team'' of neem contact op voor een uitgebreider leertraject.

 

 

Reacties

Jammer dat zo'n rijk onderzoek eindigt met (weer) een nieuw model. In plaats van met praktijkvoorbeelden en voorstellen hoe je reflectie op de praktijk structureel kunt inbouwen in je dagelijkse werk als sociaal werker. Zoals het voorbeeld van de dagboeken en het gesprek daarover met collega's.
Bijv. met de aanbeveling om meer routine op te bouwen met learning conversations. Samen met bewoners, 'clienten', collega's en opdrachtgevers. Daar zit volgens mij de meeste winst, ook wat het oefenen met horizontale verantwoording betreft en het oefenen met samen- en zelfsturing van sociaal professionals.
Dan gooi je ook niet het kind met het badwater weg, als het om intuitieve besluiten gaat. Want de waarde daarvan blijft dan overeind.

Ik vrees dat het toepassen van een model tot nog meer afstandelijkheid leidt in een gesprek en de relatie sociaal professional en bewoner. Als bewoner zit ik daar in ieder geval niet op te wachten.

Een andere zorg die ik heb is dat probleemgerichtheid in het model - beginnend bij de analyse - de boventoon voert. Een mens is meer dan zijn/haar probleem.

Plus dat alle besluitvormingsvragen in het model om de professional draaien. Daardoor lijkt het alsof hij/zij heerser is over het probleem en het leven van degene met wie hij/zij te maken heeft. Hoe zit het met het nemen van gezamenlijke besluiten?
En vindt de evaluatie van hoe het liep, ook samen met de betreffende bewoner plaats?

In ieder geval genoeg vragen om door te praten over nieuwe leerpraktijken die verder gaan dan nieuwe modellen.

Beste Birgit,

Hartelijk dank voor uw bericht, fijn om zulke inhoudelijke reacties te lezen.
Uw laatste zin geeft volgens mij ook uw eerdere opmerkingen weer: we zijn er nog niet met alleen dit onderzoek en een visualisatie daarvan. Daar zijn wij het helemaal mee eens. Volgens ons is het een goed onderzoek dat een goed vervolg gaat krijgen. Dit vervolg is al in gang gezet, maar nog niet volledig bepaald. En ik vind het interessant wat u daarover zegt, zowel qua vorm als inhoudelijke speerpunten.

U noemt de learning conversations, interessant om inderdaad het gesprek aan te gaan met de verschillende betrokkenen. Nu merken we namelijk vereist wordt dat de professional de taal van deze betrokkenen spreekt, maar hoe meer mensen elkaars taal spreken, hoe beter.
Daarbij sluit uw opmerking over het gezamenlijk besluiten ook op aan. De sociaal werkers die wij zagen hebben zeer veel oog voor de cliënt, ze noemen het zelf: 'meelopen in het leven van de cliënt'. En daarbij zijn ze gelukkig gericht op gezamenlijk besluiten. Echter zij zijn wel vaak degenen die ook de andere belangen zien en die taal spreken. De professional lijkt centraal te staan in de afweging in die belangen.

U noemt ook horizontale verantwoording en zelfsturing. Dat speelt zeker een rol, dit kwam naar boven tijdens het onderzoek en hadden wij (en de professionals zelf) niet direct zien aankomen bij deze teams. Maar dit heeft zeker invloed op besluitvorming en verantwoording en wij zijn voornemens hier ook aandacht aan te besteden.

Ten slotte stelt u ook vragen over de evaluatie. Zoals gezegd proberen de professionals zoveel mogelijk met de cliënten te bespreken, ook de evaluatie. Daarnaast zien we ook wel dat professional onderling elkaar nodig hebben om even de relatie vanuit een ander perspectief te belichten.

Wij zijn al bezig met het maken van plannen voor het vervolg. Natuurlijk kunt u contact opnemen als u interesse heeft.

Groeten,
Evert van Rest
Movisie
(één van de auteurs van 'Visie en vakbekwaamheid maken het verschil')

Nou... gaat u er maar even voor zitten! Pff! Dit is veruit het heftigste artikel dat ik heb gelezen in mijn movie-mail! Want ik vond dit tegelijk het beangstigendst en hoopgevendst! Dit raak namelijk direct twee heel belangrijke dingen. Het eerste is de intuïteive basis van het menselijke contact. Dat deel waarmee iedereen dagelijks de mensen die hij of zij ontmoet "filtert". Daar zijn geen regels voor en.. het is vrijwel nóóit voorspelbaar wanneer dit mechanisme de overhand heeft, of zou moeten hebben, of niet. Het andere waaraan gerefereerd wordt is.. idd. de professionalisering en formalisering van het menselijke contact. Deze twee zaken hebben een duidelijke overlapping, maar... ergens... is er een donker, onbekend "terrein" dat niet valt te negeren, maar... waar eigenlijk heel moeilijk iets zinnigs over te zeggen valt, zonder afbreuk te doen aan de kracht en de waarde ervan! Beide "terreinen" zowel het intuïtieve als het "formele" zijn van belang!! Het probleem is... m.b.v. het "formele" het "intuïtieve" regelen of verklaren... dat lukt dus nooit! En dan ook dit: het formele... leidt idd. tot betrouwbaarheid in afspraken en in "checks". Maar... het niet altijd voorspelbare "intuïtieve"? Ja, als het klikt... dan is het fantastisch! Echt wat je wilt! Alleen.. als het niet klikt... dan is het klote! En... dit valt nooit goed uit te leggen! Probleem is... krijg maar eens een beeld van wie er "intuïtief" goed werken en wie niet. Nu zijn er mensen, die a la "Theo Kamp" (uit de TV-serie "Smeris", een prachtige rol van Jeroen van Koningsbrugge) idd. sterk en succecvol op dit vlak werken! Zij krijgen, zowel in overeenstemming alsook in strijd met de regels de gewenste resultaten. Sommige hulpverleners denken dat ze het zijn.. en zijn het niet. Sommigen hebben geen idee en.. zijn het soms, soms niet. Probleem is, als je het allemaal gaat formaliseren? Dan mis je een hoop goeds ne krijg je een hoop gezeik. Maar... al die "cowboys" die om wat reden ook hun "intuïtieve" gang gaan en er vaak naast schijten? Oh man, hou óp! En wie houdt ze tegen? Kortom... weet iemand in deze wat echt wijsheid is? Ik houdt m'n hart vast!

Nou... gaat u er maar even voor zitten! Pff! Dit is veruit het heftigste artikel dat ik heb gelezen in mijn movie-mail! Want ik vond dit tegelijk het beangstigendst en hoopgevendst! Dit raak namelijk direct twee heel belangrijke dingen. Het eerste is de intuïteive basis van het menselijke contact. Dat deel waarmee iedereen dagelijks de mensen die hij of zij ontmoet "filtert". Daar zijn geen regels voor en.. het is vrijwel nóóit voorspelbaar wanneer dit mechanisme de overhand heeft, of zou moeten hebben, of niet. Het andere waaraan gerefereerd wordt is.. idd. de professionalisering en formalisering van het menselijke contact. Deze twee zaken hebben een duidelijke overlapping, maar... ergens... is er een donker, onbekend "terrein" dat niet valt te negeren, maar... waar eigenlijk heel moeilijk iets zinnigs over te zeggen valt, zonder afbreuk te doen aan de kracht en de waarde ervan! Beide "terreinen" zowel het intuïtieve als het "formele" zijn van belang!! Het probleem is... m.b.v. het "formele" het "intuïtieve" regelen of verklaren... dat lukt dus nooit! En dan ook dit: het formele... leidt idd. tot betrouwbaarheid in afspraken en in "checks". Maar... het niet altijd voorspelbare "intuïtieve"? Ja, als het klikt... dan is het fantastisch! Echt wat je wilt! Alleen.. als het niet klikt... dan is het klote! En... dit valt nooit goed uit te leggen! Probleem is... krijg maar eens een beeld van wie er "intuïtief" goed werken en wie niet. Nu zijn er mensen, die a la "Theo Kamp" (uit de TV-serie "Smeris", een prachtige rol van Jeroen van Koningsbrugge) idd. sterk en succecvol op dit vlak werken! Zij krijgen, zowel in overeenstemming alsook in strijd met de regels de gewenste resultaten. Sommige hulpverleners denken dat ze het zijn.. en zijn het niet. Sommigen hebben geen idee en.. zijn het soms, soms niet. Probleem is, als je het allemaal gaat formaliseren? Dan mis je een hoop goeds ne krijg je een hoop gezeik. Maar... al die "cowboys" die om wat reden ook hun "intuïtieve" gang gaan en er vaak naast schijten? Oh man, hou óp! En wie houdt ze tegen? Kortom... weet iemand in deze wat echt wijsheid is? Ik houdt m'n hart vast!

Beste Theo,

Bedankt voor uw reactie op het artikel en op het onderzoek. Heel boeiend hoe u het gelezen heeft en complimenten voor de analyse. Die komt deels overeen met onze analyse. Wij vinden, wat u noemt het donkere (onbelichte), onbekende gebied tussen intuïtie en de formalisering daarvan, ook zeer interessant.
Het klopt dat dit een lastig te duiden gebied is. Ook uit uw reactie lijk ik te begrijpen dat u wel nieuwsgierig bent naar dat gebied, al is het maar om ‘het wilde westen’ te voorkomen waarin ‘cow-boys’ als sociaal werkers willekeurig handelen. Wij deelden die nieuwsgierigheid. Wij zagen gelukkig geen onbetrouwbare cowboys, maar kundige sociaal werkers.

Met het onderzoek hebben wij geprobeerd inzichtelijk te maken hoe de besluitvorming verloopt bij Sociaal Werkers in vier teams. We wilde het onduidelijke gebied belichten. Dat deden wij onder ande-re door sociaal werkers een dagboek te laten bijhouden. Dat gaf interessante inzichten. En sociaal werkers gaven zelf aan dat er, bij bestudering van de intuïtieve beslissingen, zeker ook rationele af-wegingen kwamen kijken. Dus intuïtie bleek niet alleen ‘gevoel’ te zijn, maar eigenlijk een onbewust rationeel proces.

Dit onbewuste is natuurlijk interessant, dat lees ik ook in uw reactie terug. Want wanneer is iemand onbewust bekwaam (wellicht Theo Kamp) en wanneer is iemand onbewust onbekwaam? Dat is lastig te zeggen als het allemaal onbewust is.
In het onderzoek merkten we ten eerste dat aandacht voor besluitvorming zorgt voor bewustwording, dus men gaat bekijken of zij onbewust bekwaam of onbekwaam zijn. Dat lijkt mij mooi!
Ten tweede merkten we ook dat als sociaal werkers hier in hun team met elkaar over praten, dat zij dan ook elkaar aanspreken op de redenen achter hun besluit en elkaar meer snappen. Daardoor ont-staat er in een team meer eenzelfde richting qua handelen, en zal er naar verwachting minder snel sprake zijn van willekeur (of cowboy gedrag zoals u het noemde). Sociaal werkers gaven aan dat ze zich gesteund voelen in hun handelen door het team.

Oftewel, helemaal eens dat het lastig is voor sociaal werkers om te balanceren tussen intuïtie en ratio en het bijkomende formaliseren. Echter zien we dat sociaal werkers aan beide behoefte hebben en dat zij gelukkig wel manieren zien om een stapje verder te komen in een effectieve en prettig combinatie van vrijheid van handelen, op een te verantwoorden en passende manier.

Ik ben benieuwd hoe u naar dit onbewuste en bewuste gedrag kijkt en hoe sociaal werkers dat kunnen versterken.

Met vriendelijke groet,

Evert van Rest
Movisie
(één van de auteurs van Visie en vakbekwaamheid maken het verschil)

Hoi Evert (lekker Hollands, toch?),'
Nou, onze neuzen staan iig. wat dit aangaat dezelfde kant op, da's heel mooi. Toch nog een paar dingetjes: waar ik zelf altijd bang voor ben: als je het intuïtieve, onbewuste gaat onderzoeken met het doel er van te leren door het beter te begrijpen... dan gaat de magie ervan, de magie die het z'n kracht en aantrekkelijkheid (naast de mogelijke gevaren, je weet maar nooit) verloren. M.a.w. eigenlijk is het niet te doen, zonder de kracht ervan aan te tasten. Als iemand me zegt, "Theo, dat valt wel mee", wíl ik hem graag geloven. Maar toch. Verder, de insteek van dit onderzoek, verduidelijking over wat er gebeurd op de werkvloer en daar nog meer uit mee te nemen om er verantwoordelijk mee om te gaan... prachtig! Zelf heb ik helaas wel zo'n ongericht cowboy-kanon meegemaakt. Was niet leuk en naar ik later begrepen heb, de man ligt vanwege deze karakteristiek niet goed bij de rest.. Maar ja, de aard van het beroep heeft misschien wat cowboys betreft wel een soort van zelfreinigend vermogen? Zoiets? Toch... als dit eens zou kunnen de kracht van intuïtie op afroep en dan volkomen inpasbaar in een geformaliseerde werkwijze. Mán, dat zou me toch even tof zijn! Niet dan? Succes verder met de uitwerking van dit boeiende onderzoek.

Beste Theo,
Het zou zeker geweldig zijn als intuïtie volledig benut kan worden in het geformaliseerde kader (organisatiebelang en gebruik van kennis). Want intuïtie (of vakbekwaamheid) is inderdaad zeer belangrijk en krachtig!

Vervelend trouwens dat u een mindere ervaring heeft met een zogenaamde cowboy. Gelukkig zegt u daarnaast ook dat de sociaal werker over het algemeen juist een vakbekwame professional is.

Fijn dat je het onderzoek ook zo waardeert, ik denk dat we inderdaad met dit onderzoek een stapje dichterbij dat toffe en effectieve doel komen. Wij gaan er zeker mee verder, ik kijk er erg naar uit!

Groeten,
Evert van Rest
Movisie
(één van de auteurs van 'Visie en vakbekwaamheid maken het verschil'

Reageer op dit artikel

2 + 12 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.