De Ideeënmakelaar als succesvolle stimulator van burgerparticipatie

artikel - 29 augustus 2013

Vanuit haar functie als Kennismakelaar Ruimte voor Initiatief spreekt MOVISIE koplopers van bewonersinitiatieven. Annemiek de Wolf werkte vanaf 2008 tot eind 2012 als Ideeënmakelaar in Zwolle. Vanuit het programma ‘Samen maken wij de stad’ ondersteunde zij bij het realiseren van ruim 300 initiatieven van bewoners. Dit leverde de gemeente Zwolle behoorlijk wat op: Enthousiaste en initiatiefrijke bewoners, creatieve oplossingen voor problemen in de stad en een sterk netwerk van maatschappelijke partners, zoals Greenwish, Kunst&Co, de Kamer van Koophandel en de Vrijwilligerscentrale Zwolle.

Annemiek: ‘De Ideeënmakelaar was een initiatief van Nelleke Vedelaar. Zij was destijds PvdA raadslid, nu wethouder met participatie in haar portefeuille. Nelleke zag dat mensen op geen enkele manier met hun ideeën in de gemeente terecht konden. Creatieve ideeën, die de stad en de bewoners ten goede komen, werden daardoor vaak niet uitgevoerd. Op basis van haar initiatiefvoorstel heeft de gemeente Zwolle in 2008 voor vier jaar geld vrijgemaakt om zo burgerinitiatieven een reële kans te geven. Met de Ideeënmakelaar laat de gemeente zien dat ze het belangrijk vindt dat inwoners initiatief nemen. Daarnaast is de gemeente door de Ideeënmakelaar veel toegankelijker geworden voor bewoners.’

Wat doet de Ideeënmakelaar?

Bewoners met een idee maken een afspraak met de Ideeënmakelaar. De Ideeënmakelaar stelt vragen, luistert en denkt mee. Zo wordt een plan concreter en komt boven tafel wat er nodig is om het plan tot uitvoer te brengen. Voorwaarde is dat een idee een maatschappelijke meerwaarde heeft voor de stad, bijvoorbeeld door een bijdrage te leveren op cultureel of sociaal vlak of aandacht besteedt aan duurzaamheid. Mensen die 'gewoon' een bedrijf willen starten worden doorverwezen naar de Kamer van Koophandel.

'Van sommigen hoorde ik niets meer, van anderen kreeg ik uitgebreide uitwerkingen terug'

Het is belangrijk dat iemand ook echt zelf aan de slag wil. Daarom werkt de Ideeënmakelaar in de beginfase met een format dat bewoners gebruiken om hun idee concreet te maken. Op die manier ontstaat een eerste selectie van ideeën, waarbij duidelijk wordt of mensen voldoende betrokken zijn en eigenaarschap voelen. Annemiek: ‘Van sommigen hoorde ik na zo’n eerste gesprek niets meer, van anderen kreeg ik uitgebreide uitwerkingen terug. Daarmee ging ik aan de slag. Bijvoorbeeld door het organiseren van een overleg met betrokkenen en interessante partijen of door de initiatiefnemers in contact te brengen met de juiste personen. Als ideeënmakelaar stond ik met één been binnen de gemeente en met één been in de stad. Die verschillende rollen waren vaak heel handig.’

Wat was de rol van de gemeente bij deze initiatieven?

Het is de taak van de Ideeënmakelaar om te bekijken wat een initiatief van de gemeente nodig heeft om uitgevoerd te worden. Van de ruim 300 initiatieven waar Annemiek de afgelopen jaren bij betrokken is geweest, werd de helft gerealiseerd zonder steun van de gemeente. Wanneer de gemeente wel een bijdrage leverde, gebeurde dit op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door een bijdrage aan de financiering of een wethouder te laten spreken op een bijeenkomst. Soms dacht een ambtenaar mee over de uitvoering of werd een ruimte ter beschikking gesteld.

Wat heeft de Ideeënmakelaar de afgelopen vier jaar opgeleverd?

In de eerste plaats natuurlijk 300 waardevolle initiatieven van bewoners. Een deel daarvan was zonder de Ideeënmakelaar niet uitgevoerd. De Ideeënmakelaar heeft laten zien dat een financiële bijdrage van de gemeente niet altijd nodig is om een idee tot uitvoering te brengen. Het effect van deze veranderende houding? De rol als financier is afgenomen, terwijl het aantal ideeën dat uitgevoerd is hetzelfde is gebleven.

Wat maakt de Ideeënmakelaar succesvol?

Een voorwaarde voor succes is dat de Ideeënmakelaar niet hoeft te kijken of een idee aansluit bij het gemeentelijk beleid. Annemiek: ‘Ik kon los van de gemeente opereren, zonder na te gaan wie verantwoordelijk was, of er budget beschikbaar was en uit welk potje dit moest komen. Als Ideeënmakelaar kun je dwars door de bestaande kokers heen lopen. De ene keer benaderde ik een medewerker die het groen in de gemeente in zijn portefeuille had, de andere keer stapte ik op de burgemeester af.’

'Deze manier van werken sluit helemaal aan bij de huidige veranderingen'

In de afgelopen jaren is er een netwerk van partijen ontstaan die burgerinitiatieven faciliteren; het doorverwijzen van burgers naar de juiste partijen is daardoor makkelijker geworden. Annemiek: ‘Deze manier van werken sluit helemaal aan bij de huidige veranderingen. Onder burgers bestaat nog steeds de behoefte om de kwaliteit van de samenleving hoog te houden. Er is minder geld, maar budgetbeperkingen zijn niet de enige reden om meer gebruik te maken van de creativiteit van burgers; de oplossingen die bedacht worden door burgers passen soms zelfs beter bij problemen en knelpunten dan ideeën vanuit de gemeente zelf.’

Wat vraagt het stimuleren van burgerkracht van de gemeente?

Bewoners waarderen het als zij de ruimte krijgen om mee te denken. Deze ruimte moet je dan vanuit de gemeente ook wel echt geven. Dat lukt nog niet op alle overheidsterreinen. Soms wordt er nog teveel in de oude patronen en structuren gedacht. Dan is er nog niet zoveel ruimte voor flexibiliteit en maatwerk. Hierdoor wordt dan automatisch naar de bestaande geprofessionaliseerde organisaties gekeken, zonder kleinschalige initiatieven en eigen kracht van burgers te betrekken. Annemiek: ‘Dat is een gemiste kans, maar gelukkig is mijn ervaring dat gemeente breed steeds meer de weg naar burgers wordt gevonden. Het programma Samen maken we de stad wordt  nu voortgezet in het programma Iedereen doet mee.’ De rol van Ideeënmakelaar wordt vanaf heden ingevuld door Marijke Sterkenburg. Dat de functie nu echt onderdeel is van het gemeentelijk apparaat, maakt duidelijk hoe belangrijk de gemeente de Ideeënmakelaar vindt. Zo vertelt Marijke Sterkenburg: ‘De functie stimuleert een andere rol van de ambtenaar. Het gaat niet alleen om het ontwikkelen en uitvoeren van beleid, maar ook om het signaleren van burgerinitiatieven en het betrekken van burgers bij de uitvoering. Dit straal ik uit in mijn functie naar andere collega’s. De gemeente Zwolle beseft ondertussen dat gebruik maken van de krachten die er in de samenleving zijn een belangrijke meerwaarde heeft.’

Lees meer over het succes van de Zwolse makelaar in het VNG tijdschrift Gemeente en Gemeenschap.

Meer weten over de rol van MOVISIE als Kennismakelaar Ruimte voor Initiatief ? Bekijk het artikel Kennismakelaars zelfsturing verbinden kennis wetenschap en praktijk.

Reacties

Beste Arie Verbaan,

Dank voor uw reactie op het artikel van de Ideeënmakelaar.

Uw initiatief lijkt mij een interessante digitale aanvulling op concepten als de Beursvloer, zoals wij die vanuit Movisie al jaren ondersteunen. De Beursvloer wordt al jaren door intermediairs Maatschappelijk Betrokken Ondernemen georganiseerd. Het gaat hier om een fysieke plek waar bedrijven en vrijwilligersorganisaties elkaar ontmoeten en vormgeven aan een ruil van mensen en middelen. Hier kunt u meer lezen: http://www.movisie.nl/artikel/maatschappelijke-beursvloer. Wellicht zijn er kansen voor verbinding op lokaal niveau. Ik wens u veel succes met het verder uitwerken van uw concept.

Kijk eens naar het idee www.uitdeel.nl Daar is gelijkwaardige participatie met Burgers en Markt.
Vrijwilligers organisaties niet tot de bedelstraf veroordeeld maar gelijkwaardig door vraag en aanbod.

Reageer op dit artikel

4 + 6 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.