Van individueel naar collectief: waarom de omslag nu nodig is
‘Jarenlang liep ik als zebra tussen een kudde olifanten. Gisteren kwam ik voor het eerst in een kudde zebra’s terecht.’ ‘Ik ben even geen patiënt, zorgbehoevende of cliënt. En bovenal: ik ben niet de enige.’ ‘Ik kwam hier als niemand binnen, en werd al snel gevraagd als gastvrouw.’
Drie uitspraken van drie verschillende mensen, in uiteenlopende situaties en met verschillende kwetsbaarheden. Ze illustreren iets fundamenteels: het belang van erbij horen. Van gezien worden. Van samen zijn. Én: ze laten zien wat collectief werken kan betekenen.
De huidige dominante aanpak in het sociaal domein is individueel: voor iedere inwoner met een hulpvraag een professional. Die aanpak is kostbaar, intensief, niet altijd effectief en leidt tot het medicaliseren of problematiseren van sociale vraagstukken. Het is helpend als inwoners ook collectieve mogelijkheden leren kennen, voordat ze individuele hulp inschakelen. Ook voor wijkteams biedt collectief werken grote voordelen. Het kan de werkdruk verminderen, waardoor zij meer tijd overhouden voor diegenen die het het hardst nodig hebben. Toch lukt het veel wijkteams nog onvoldoende om de omslag te maken. En dat terwijl collectief werken niet alleen efficiënter is, maar ook effectiever kan zijn. Onderzoek laat zien dat inwoners zich minder gestigmatiseerd voelen, hun eigen kracht ontdekken en sociale netwerken opbouwen. Dit vergroot hun zelfredzaamheid en welzijn. Bovendien maakt collectief werken het mogelijk om problemen eerder te signaleren en samen met partners in de wijk aan te pakken - of zelfs te voorkomen. In een samenleving waarin sociale verbanden onder druk staan, is het versterken van gemeenschappen geen luxe maar noodzaak.
De transitie vraagt om lef, visie en investering: professionals moeten worden toegerust, organisaties moeten ruimte en infrastructuur (zoals buurthuizen) bieden, en beleidsmakers moeten collectieve voorzieningen serieus meenemen in beleid en financiering.
Collectief werken vervangt individuele ondersteuning en zorg niet, maar vult haar aan. Want die zebra’s? Die verdienen een kudde.
Collectief werken
Movisie heeft alle kennisproducten over collectief werken verzameld op deze overzichtspagina. Waaronder:
- Magazine Collectief 1, over het resultaat van een tweejarig project waarin de waarde van bewonersinitiatieven is onderzocht. Daarnaast experimenteerden acht gemeenten in een leerkring om het collectief en preventief werken vanuit de wijkteams te versterken.
- Magazine Collectief 2, over passende ondersteuning voor mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb), een autismespectrumstoornis en niet-aangeboren hersenletselc(NAH) die een levenslange en levensbrede ondersteuningsbehoefte hebben
- Podcast Collectief, over de waarde en randvoorwaarden van collectief werken en het toe leiden naar groepsactiviteiten. In elke aflevering staan specifieke thema's centraal zoals werkvormen voor collectief werken of collectieve activiteiten voor specifieke doelgroepen als NAH, autisme of lvb.
