Integraal werken: een ‘must’

Congresverslag Integraal Werken
artikel - 24 mei 2017
Overleg tijdens congres

Maak gebruik van beschikbare interventies. Leer van ervaringen en deel die met andere gemeenten. En maak weloverwogen onorthodoxe keuzes! Zomaar enkele aanbevelingen op het congres ‘Sturen op integraal werken’. Dit congres werd op 18 mei georganiseerd voor gemeenten en spelers die op lokaal niveau actief zijn op het sociaal domein.

Voor de 150 deelnemers is het een informatief en afwisselend congres. Na enkele inhoudelijke bijdragen gaan zij tweemaal (inter)actief aan de slag in verdiepende workshops. Daarnaast ontdekken zij hoe je met het Participatiewiel Samenspel XXL snel het gesprek op gang kunt brengen over de benodigde samenwerking rondom burgers met meervoudige hulpvragen.
Verder vindt tijdens het congres de feestelijke lancering plaats van het nieuwe E-magazine over hoe je onderbouwd integraal kunt werken. En tot slot wordt het onderwerp van de dag op scherp gezet met een even kritische als inspirerende reflectie. Want hoeveel ruimte is er eigenlijk voor sturing op integraal werken met de huidige verkokerde wetgeving en financiering?!

Integraal werken: een ‘must’

Inmiddels zijn gemeenten doordrongen van het belang van een integrale aanpak van meervoudige problemen. Dat is een ‘must’. Niet alleen om te voorkomen dat multiproblem-burgers en –gezinnen een overkill aan hulp krijgen. Maar ook omdat steeds inzichtelijker wordt dat al die hulp en zorg gemeenten handenvol geld kost, terwijl er vaak slimmere en goedkopere alternatieven zijn. Bovendien delen gewone mensen – op het congres soms aangeduid als ‘ontschot levende burgers’ – hun problemen niet op in hokjes. Integendeel, vaak zitten ze gevangen in onontwarbare kluwen, waarbij alles op elkaar inwerkt. Armoede, schulden en werkloosheid leiden tot chronische stress, die vervolgens de oorzaak is voor allerlei mentale en somatische klachten. En daardoor ontstaan dan weer gedragsproblemen bij de kinderen, (v)echtscheidingen, etc.

'Gewone mensen delen hun problemen niet op in hokjes'

Steeds vaker worden huisartsen en andere eerstelijns zorgverleners hierdoor geconfronteerd met gezondheidsklachten die direct zijn terug te voeren op sociaal economische problemen. In Almere is dit zelfs bij de helft van de huisartsconsulten het geval, meldt wethouder Froukje de Jonge. Met haar Amersfoortse collega Fleur Imming vertelt zij hoe het integraal werken in hun gemeenten vorm krijgt – bijvoorbeeld door de lijnen tussen de sociale wijkteam en huisartsengroepen te verkorten.

Burger nog steeds sceptisch

Bij het zoeken naar manieren om doel- en resultaatgerichte samenwerking te stimuleren, botsen Almere en Amersfoort tegen allerlei vragen en problemen op. ‘Logisch’, vindt De Jonge, ‘want we hadden daar geen enkele ervaring in. Dat was en is dus nog altijd ploeteren!’ Dat meer integraal samenwerken niet eenvoudig is, blijkt ook uit de waardering van burgers. Uit onderzoek van I&O, blijkt dat zij maar matig te spreken zijn over de manier waarop gemeenten hulp organiseren. Zeker als mensen kampen met problemen op meerdere levensgebieden zijn zij kritisch op de geboden kwaliteit van zorg, aldus Rachel Beerepoot. ‘Het vertrouwen in decentralisaties neemt licht toe, maar de meerderheid nog steeds sceptisch’ stelt de I&O-onderzoeker. ‘Met name jeugdzorg wordt voor het tweede jaar op rij lager gewaardeerd.’ Eén van haar conclusies: hoe integraler de aanpak, hoe hoger de waardering voor de geboden hulp. Al was het maar omdat burgers zo niet keer op keer hun hulpvraag moeten toelichten - én omdat ze zo worden gecoacht door een casemanager die het overzicht heeft en weet wat er moet gebeuren.

'Hoe integraler de aanpak, hoe hoger de waardering voor de geboden hulp'

Stuur op ‘doen wat werkt’

Een van de voorwaarden voor integraal werken is het werken met één plan en één regisseur die zorgt voor afstemming tussen alle betrokken partijen om het afgesproken doel te halen. Maar in de dagelijkse praktijk blijkt dit nog altijd geen standaard recept te zijn bij het werken aan oplossingen. Dat komt omdat veel gemeenten nog niet goed weten hoe zij alle betrokken partijen goed kunnen aansturen op ‘doen wat werkt’.
Om hen hiervoor handvaten te bieden, schetst hoogleraar Tom van Yperen tijdens zijn inleiding een model, waarmee gemeenten de kansen en beloftes van de transities – laagdrempelige en passende hulp, dichtbij huis, met korte lijnen, en gericht op meer zelfstandigheid en participatie – beter kunnen gaan waarmaken.

Van verwijzen en hulp afstemmen, tot het intensief samenwerken in geïntegreerde teams met gedeelde voorzieningen en systemen: integraal samenwerken kan op verschillende manieren en in verschillende gradaties worden vormgegeven, afhankelijk van de hulpvraag en de complexiteit van de problematiek. Om die samenwerking echt te laten ‘werken’, moet je weten waarvoor je die samenwerking nodig hebt - en welke verschillende behoeften aan ondersteuning er zijn’, benadrukt de hoogleraar. ‘Dat is altijd maatwerk.’

Monitor, evalueer, leer en verbeter…

Het is van belang dat gemeenten allereerst heldere en meetbare maatschappelijk doelen formuleren – en hierbij passende samenwerkingsvormen zoeken om die doelen te realiseren met burgers, aanbieders en andere maatschappelijke partners. ‘Laat je hierbij vooral voeden en inspireren met interventies en kennis over effectieve vormen van samenwerken die in de databanken van kennisinstituten zijn verzameld’, benadrukt Van Yperen.
‘Evalueer vervolgens structureel of je de burgers om wie het gaat bereikt. Zijn zij tevreden over het aanbod en de samenwerking die ze daarbij ervaren? Bereiken zij inderdaad de afgesproken doelen? En leer hiervan om waar nodig verbeteracties in gang te zetten die bij verschillende cliëntgroepen de beste resultaten opleveren’, onderstreept te hoogleraar. ‘Misschien lijken dit ‘open deuren’. Maar het is de kunst om dit echt te gaan doen – en dat vooral samen met de mensen om wie het gaat!’

Spannende en fundamentele vragen

Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden sluit het congres af met enkele fundamentele vragen over de zin en onzin van integraal werken. Daarbij illustreert hij met tal van bizarre voorbeelden hoe ons bureaucratisch systeem onnodig veel geld kost, terwijl het niets oplost aan de problematische situaties van burgers die bezwijken onder huurschulden, huisuitzetting, werkloosheid etc. ‘
In Nederland bestaan zo’n 100.000 gezinnen die vanwege meervoudige problemen hulp krijgen van 25 instanties. Kosten per gezin: gemiddeld zo’n €100.000 per jaar. In totaal kost dat dus 10 miljard, terwijl iedereen meteen snapt dat zoveel hulp per gezin nooit effectief kan zijn. Gekscherend zeg ik wel eens: als je deze gezinnen met een ton niet helpt, kun je ze beter voor €20.000, niet effectief helpen. Dan houd je tenminste €80.000 over om dat wel te doen!’ 

Maak keuzes en prioriteer!

Alleen integraal werken is niet de oplossing, stelt Kruiter; daarvoor is de multi-problematiek van burgers vaak veel te complex. In plaats van ellenlang te overleggen met partners over de beste oplossing, is het veel slimmer om keuzes te maken en prioriteiten te stellen. ‘Integraal werken is vooral nodig aan de analytische kant. Welke partijen komen er over de vloer bij dit multiproblem-gezin en wat doen die? Maar vervolgens komt het aan de oplossingskant aan op prioriteren. Wat is hier nu vooral nodig?’ Om dan werkelijk passende oplossingen te realiseren, zouden sociale wijkteams moeten kunnen beschikken over niet geoormerkt, vrij geld dat zij naar eigen inzicht per geval snel kunnen inzetten waar dat nodig is, oppert Kruiter.

'Alleen integraal werken is niet de oplossing'

Daarbij is het – met Maslow in het achterhoofd – slim om in eerste instantie in te zetten op de bestaanszekerheid van kwetsbare burgers. Daar zijn zij namelijk het meest mee geholpen. Bovendien scheelt dat enorm veel andere maatschappelijke kosten en zorgkosten. ‘Kortom’, concludeert Kruiter, ‘als je echt wilt dat wijkteams integraal gaan werken, ga dan als gemeente allereerst zelf integraal werken en voorkom verkokerde verantwoording en financiering. En geef de wijkteams maatwerkbudget en discretionaire macht over bureaucratie-vrij geld. Daar hebben ze veel meer aan dan het geroep om lef en vooral samenwerken!’

Bekijk de presentaties op de website van Binnenlands Bestuur. Meer informatie over het programma Integraal werken in de wijk: www.integraalwerkenindewijk.nl.

Verslag, foto’s en video’s: Wybo Vons Tekst & Video, Hilversum

Het congres ‘Sturen op integraal werken’ werd gehouden op initiatief van het Samenwerkingsverband erkenning van interventies (Kenniscentrum Sport, Movisie, Nederlands Jeugdinstituut (NJi), Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), RIVM-Centrum Gezond Leven (CGL), Trimbos-Instituut en Vilans), het programma Integraal Werken in de Wijk van Movisie, Nederlands Jeugdinstituut (NJi), Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, Vilans en de Werkplaatsen Sociaal Domein, en Binnenlands Bestuur. Het werk van de kennisdatabanken en Integraal Werken in de Wijk wordt mede mogelijk gemaakt door het Ministerie van VWS.

Reacties

Reageer op dit artikel

7 + 5 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.