De internationale wereld van social work

artikel - 30 juli 2013

Sociaal werk is taal- en cultuurspecifiek, het wordt lokaal ingekleurd en gevormd door de context waarbinnen het werk zich afspeelt. Tegelijkertijd is sociaal werk, in ieder geval in theorie, gebaseerd op internationale uitgangspunten als mensenrechten en sociale rechtvaardigheid en zijn internationale organisaties en netwerken in gesprek over uitgangspunten en ambities. In die zin zijn internationaal en lokaal sociaal werk gescheiden werelden. Wat kunnen we winnen als die twee werelden dichter bij elkaar komen?

Sociaal werk is taal- en cultuurspecifiek, het wordt lokaal ingekleurd en gevormd door de context waarbinnen het werk zich afspeelt. Tegelijkertijd is sociaal werk, in ieder geval in theorie, gebaseerd op internationale uitgangspunten als mensenrechten en sociale rechtvaardigheid en zijn internationale organisaties en netwerken in gesprek over uitgangspunten en ambities. In die zin zijn internationaal en lokaal sociaal werk gescheiden werelden. Wat kunnen we winnen als die twee werelden dichter bij elkaar komen?

De vragen en problemen waarmee sociaal werk in Nederland te maken heeft, zijn niet uniek. In veel gevallen buigt ook de rest van Europa zich er over. De thema’s van de meest recente ENSACT (European Network for Social Action) conferentie in Istanboel in april 2013 zijn relevant voor heel Europa en zelfs daarbuiten. De thema’s waar we op doelen zijn: inclusief beleid en praktijk, mensenrechten, ethiek en dilemma’s in sociale actie, migratie en discriminatie, ouderen, handicap en inclusie, professioneel social werk in gezondheidszorg en welzijn, duurzame ontwikkeling en sociale actie. Een meerwaarde van internationale uitwisseling tijdens ENSACT is dat er gezamenlijk gediscussieerd en van elkaar geleerd wordt.

Onderdrukking en ongelijkheid tegengaan

In de Global Agenda verbinden professionals, opleiders en organisaties zich gezamenlijk aan het ondersteunen, beïnvloeden en faciliteren van structuren en systemen die onderdrukking en ongelijkheid tegengaan. De Global Agenda is opgesteld door IFSW (International Federation of Social Workers), IASSW (International Association of Schools of Social Work) en ICSW (International Council on Social Welfare), drie internationale organisaties in het sociale domein. Ze willen samenwerken met gebruikers en met andere betrokkenen om wereldwijd een sociaal rechtvaardiger en eerlijker samenleving te creëren. De universele rechten van de mens zijn leidend.

De definitie van social work

De definitie van social work is volgens IFSW:
‘Social work is a practice-based profession and an academic discipline that promotes social change and development, social cohesion, and the empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human rights, collective responsibility and respect for diversities are central to social work. Underpinned by theories of social work, social sciences, humanities and indigenous knowledge, social work engages people and structures to address life challenges and enhance wellbeing.’

Ook in deze definitie staan de rechten van de mensen en sociale rechtvaardigheid centraal. In zowel de definitie als in de Global Agenda wordt een beroep gedaan op de politieke stellingname van social work. Wat hierbij opvalt, is de grote afstand tussen internationaal social work en de lokale praktijk van het Nederlandse welzijnswerk. In de huidige lokale welzijnswerk praktijk in Nederland is opvallend weinig sprake van een focus op sociale rechtvaardigheid en mensenrechten. Het welzijnswerk baseert zich niet op ideologische doelen, zoals sociale rechtvaardigheid, solidariteit en democratische rechten.

Wat opvalt, is de grote afstand tussen internationaal social work en de lokale praktijk van het Nederlandse welzijnswerk

Het welzijnswerk als een politiek-progressieve beweging

Dat is wel eens anders geweest. In ‘De baan van de slinger: 35 jaar sociaal cultureel werk in Groningen’ beschrijft Paul Stolk (2005) de opkomst en ondergang van het welzijnswerk in de stad Groningen. Hij duidt het welzijnswerk in het begin van de jaren ’70 als een ‘politiek-progressieve beweging’. De acties waren in het belang van de cliënten, maar het had te weinig oog voor de kracht van de belanghebbenden zelf: ‘werkers hadden nogal eens voor de troep uit gelopen’. Die maatschappijkritische houding is bezweken onder druk van de bezuinigingsgolf in de jaren ’80 en de ‘Achterhuis-discussie’ over professionals die cliënten en burgers afhankelijk zouden maken van het welzijnswerk. Ook van invloed was de decentralisatie waardoor gemeenten de financiering van het welzijnswerk volledig overnamen. Zij waren niet gebaat bij kritische welzijnswerkers die burgers opstookten tegen gemeentelijk beleid.

Mondjesmaat aandacht aan rechtvaardigere samenleving

Ook in de huidige decentralisatie- en bezuinigingsoperaties stellen de rijksoverheid en de gemeentes de prioriteiten. De trefwoorden hierbij zijn vooral meetbaarheid en efficiency. Het welzijnswerk in Nederland legitimeert zich niet met grote ideologisch gedreven termen als mensenrechten en bevlogenheid. De verantwoordelijkheid voor burgers en cliënten wordt vooral bij henzelf neergelegd. In Frankrijk daarentegen staan gelijkwaardigheid, solidariteit en democratie nog wel centraal in het beroep. De leden van de Federatie van Centres Sociaux et Socioculturels de France hebben allen een Handvest ondertekend, waarin deze waarden zijn vastgelegd. Nederlandse sociale professionals doen hun werk wel uit gedrevenheid voor een rechtvaardigere samenleving en betrokkenheid bij kwetsbare groepen, maar in beleidsstukken en op het niveau van organisaties vinden we dat zelden terug. Ook landelijk wordt hier maar mondjesmaat aandacht aan besteed.

Het welzijnswerk in Nederland legitimeert zich niet met grote ideologisch gedreven termen als mensenrechten en bevlogenheid

Politieke rechtvaardiging terug in het vaandel

Hoe kunnen we politieke rechtvaardiging weer terug in het vaandel van de sociale professional krijgen? In de Handreiking Maatschappelijke Ondersteuning is Signaleren en Agenderen een van de vijf kwaliteitskenmerken, waarbij ook politieke agendering een rol speelt. In de nieuwe Competenties Maatschappelijke Ondersteuning wordt nadrukkelijk gesproken over het agenderen van tekorten en kansen bij de juiste partijen. Maar hoe vaak gebeurt dat in de praktijk? Zijn er voorbeelden van sociaal werk in Nederland waarbij sociaal werkers de mensenrechten en sociale rechtvaardigheid als uitgangspunt nemen om met en voor kwetsbare burgers ten strijde te trekken?

Goede voorbeelden importeren naar Nederland

Misschien komt de inspiratie hiervoor uit onverwachte hoek. Er zijn interessante voorbeelden uit de omgekeerde ontwikkelingssamenwerking. Movisie werkt samen met E-motive om goede voorbeelden van het zuidelijk halfrond naar Nederland te importeren en zo nieuwe inspiratie op te doen voor onze eigen praktijk. Daar zitten opvallende projecten bij, die de nadruk leggen op de zelfredzaamheid en het eigen initiatief van burgers, met hun rechten als uitgangspunt. Onder andere de OASIS games en budget monitoring uit Brazilië en het Burgermanifest uit Oeganda worden nu in de praktijk in Nederland getoetst. Zo leren de sociale professionals in de praktijk hoe ze mensen zelf voor hun rechten kunnen laten opkomen.

Reacties

Reageer op dit artikel

3 + 4 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.