Inzicht in wat wel en niet werkt bij de bestrijding van schijntolerantie

artikel - 19 december 2016

Op 10 januari 2017 geeft Hanneke Felten, projectleider en onderzoeker bij Movisie, samen met Laurens Buys, sociaalwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, de Schorer lezing. Onderwerp van deze jaarlijkse lezing is dit keer de bestrijding van schijntolerantie. 5 vragen over het thema van de lezing aan Hanneke Felten.

Wat versta je onder schijntolerantie?

Onder schijntolerantie zou je het fenomeen kunnen verstaan dat mensen expliciet discriminatie afkeuren van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders (LHBT’s), maar tegelijkertijd impliciet, meer onbewust, vooroordelen hebben ten aanzien van LHBT’s. In de wetenschappelijke literatuur noemen we dit de discrepantie tussen expliciete houding en impliciete houding. Met de expliciete houding wordt een weloverwogen en bewuste houding bedoeld; dat waar je even over nagedacht hebt en vaak in lijn is met wat normaal wordt gevonden door de mensen om jou heen. Met de impliciete houding worden de onbewuste associaties bedoeld, het ‘onderbuikgevoel’. In een samenleving waar de norm heerst dat LHBT-acceptatie erbij hoort en dat afwijzing van LHBT’s niet door de beugel kan, heb je meer kans op zo’n discrepantie tussen de impliciete en expliciete houding. Meer mensen hebben in zo’n samenleving waarin de norm tolerantie is, expliciet een positieve houding; ze willen zich netjes houden aan de heersende normen, aan ‘hoe het hoort’.

Waarom is schijntolerantie een maatschappelijk probleem?

Nederland is zo’n land waarvan het aannemelijk is dat er veel schijntolerantie is, want het is hier maatschappelijk enigszins ‘not done’ om homofoob te zijn. Dat heeft een hoop voordelen: veel mensen doen hun best om hun biseksuele collega normaal te behandelen, ze maken geen stampij als de leraar van hun kind homo is en ze zeggen hun transgender buurvrouw vriendelijk gedag. Maar als er impliciet wel een negatieve houding is, dan zullen dezelfde mensen op een onbewaakt moment hun ‘onderbuik’ laten spreken. In een dronken bui maken ze anti-homo grappen, midden in de nacht sturen ze een nare tweet over een bekende transgender of als ze vermoeid zijn waarschuwen ze toch hun zoon om op te passen voor de homo-docent. Mensen gedragen zich namelijk niet altijd zoals ze denken ‘dat het hoort’. En als de norm verandert, veranderen ze automatisch mee. Dat betekent dat we naast een positieve norm ten aanzien van LHBT's ook moeten werken aan het verbeteren van de impliciete houding van mensen ten aanzien van LHBT’s. Er zijn verschillende lesmethoden op scholen die daar aan kunnen bijdragen. Tijdens mijn lezing ga ik in op welke methoden dat zijn.

Wat voor onderzoek doe je namens Movisie op dit gebied?

Ik heb eerder onderzoek gedaan naar vier type werkwijzen die vaak gebruikt worden om tolerantie of acceptatie te vergroten. Dit onderzoek staat gebundeld in de publicatie Do The Right Thing. Dit jaar heb ik nog meer werkwijzen onder de loep genomen in het kader van een onderzoek over LHBT-acceptatie onder vluchtelingen, Rainbows & refugees. Hierin komen ook werkwijzen naar voren die bruikbaar zijn voor andere doelgroepen dan vluchtelingen.

Waarom is meer onderbouwde kennis op dit gebied zo belangrijk?

Omdat bekend is dat werken aan vergroten van tolerantie of acceptatie ook niet kan werken of zelfs averechts kan werken. ‘Baadt het niet dan schaadt het niet’ gaat dus niet op. Daarom is inzicht in wat wel en wat niet werkt cruciaal voor de LHBT-emancipatie.

Welke tips heb je voor professionals, vrijwilligers en ambtenaren die dit probleem willen aanpakken?

  • Zet doordachte methoden in die niet alleen de expliciete houding maar ook de impliciete houding veranderen; methoden waarvan indicaties zijn dat ze echt effectief zijn. Bijvoorbeeld methoden die goed geëvalueerd zijn of die onderbouwd zijn met wetenschappelijke kennis.
  • Maak gebruik van alle kennis die er is! Niet iedereen hoeft alles te weten, maar zorg ervoor dat in ieder geval 1 persoon in een team van professionals of vrijwilligers weet hoe de vork in de steel zit, zodat deze het proces van verandering kan coördineren.
  • Voor ambtenaren: wordt als gemeente Regenboogstad en leg uw oor te luisteren bij een van de Movisie-adviseurs (contactpersoon Juul van Hoof).
  • Doe als LHBT-jongerenorganisatie mee aan de masterclass over effectiviteit die in 2017 wordt georganiseerd.
  • Mail mij als je er niet uitkomt.

Schorer lezing 2017

De Schorer Lezing van Hanneke Felten en Laurens Buys vindt plaats op 10 januari bij de Universiteit van Leiden. Deze lezing is een voorzetting van de Riek Stienstralezing, die in 2014 door Judith Schuyf namens Movisie werd gegeven. Lees hier het verslag van die lezing. De Schorer lezing wordt georganiseerd door EduDivers en Schorer, voortzetting van de Jonkheer mr. J.A. Schorerstichting dat vanaf 1968 bestond als 'het consultatiebureau voor homofilie'. U kunt zich aanmelden voor het bijwonen via EduDivers.

Reacties

Reageer op dit artikel

3 + 13 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.