Janny Bakker-Klein: ‘Veel politici in Den Haag weten niet eens wat sociaal werkers zijn’
Het op 12 mei gelanceerde Actieplan Digitaal sociaal werk(t) is al honderden keren ondertekend. Een van de eerste ondertekenaars was Movisie’s voorzitter van de Raad van Bestuur Janny Bakker-Klein. Zij vindt dat de overheid bij het lanceren van nieuwe wetten sociaal werkers veel beter kan inzetten maar ook dat het sociaal werk een grote rol kan spelen bij de digitale weerbaarheid van Nederlanders. ‘Dan denk ik: Er worden straks miljarden geïnvesteerd in defensie. Zorg daarbij eerst voor de weerbaarheid van je bevolking’.
Wat is je advies aan de overheid?
Janny Bakker-Klein: ‘De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heeft een mooi advies geschreven over al het beleid dat bedacht wordt in Den Haag. Dat beleid moet wel voor mensen te doen zijn! Hoeveel wetten worden er niet bedacht waarin mensen geacht worden iets te doen. En dat moet dan bijna allemaal digitaal. Belastingwetten of wetten op het gebied van sociale voorzieningen vragen om veel digitale basisvaardigheden, maar in de praktijk zie ik dat mensen die vaak niet hebben. Veel mensen voor wie het te ingewikkeld wordt schakelen hun netwerk in, maar er is ook een grote groep mensen die zegt: ‘we doen het niet meer’. En die zo in de problemen komen. Eigenlijk hebben we een samenleving gecreëerd die zo ingewikkeld is geworden dat de mensen voor wie we regelingen hebben gemaakt die niet kunnen bevatten en juist daardoor niet mee kunnen doen.
Onderteken ook het actieplan Digitaal Sociaal Werk(t)
De digitale wereld is een feit en technologische ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op. De vraag is niet óf, maar wanneer het sociaal werk hier iets mee moet. Het antwoord is: nu. Daarom was op 12 mei in Utrecht de lancering van het actieplan Digitaal Sociaal Werk(t)!. Ondertekenen kan nog tot en met 31 juli. Bekijk het plan hier.
Waarom ondertekenen?
Met het ondertekenen laat je als persoon of als organisatie weten achter het actieplan te staan. Hiermee laat jij de stem horen van het sociaal werk in de digitale samenleving. Het actieplan is een manier om in gesprek te gaan in jouw organisatie of met jouw samenwerkingspartners om bij te dragen aan de gezamenlijke missie van het actieplan. Ook kan je laten weten of jij of jouw organisatie wil(t) deelnemen aan het netwerk Digitaal Sociaal Werk(t)!. Goed om te weten: het ondertekenen van het actieplan heeft als doel om de positieve beweging van het digitaal sociaal werk te versterken, maar is verder vrijblijvend.
Dat advies van de WRR moet de overheid onder ogen zien en we moeten de uitvoering van onze wetten minder ingewikkeld maken voor de mensen om wie het gaat. Daar heeft de overheid echt iets op te doen. Natuurlijk kunnen we de problemen door de technologische ontwikkelingen niet helemaal weghalen, maar de overheid moet beter zijn best doen en sociaal werkers in de gelegenheid stellen om mensen die daarbij hulp nodig hebben te ondersteunen. Daar moet bij iedere beleidskeuze over nagedacht worden: wat betekent dit voor mensen voor wie deze wet bestemd is en wat vraagt dit van hun digitale vaardigheid. Daarnaast zijn er mensen (vooral ook jongeren) die digitaal juist heel vaardig zijn, maar daar niet de consequenties voor hun leven van kunnen overzien. Dus er moeten ook jongerenwerkers zijn die digitaal heel vaardig zijn en jongeren in de problemen kunnen ondersteunen. Dus er zijn in onze maatschappij zowel mensen die niet digivaardig als mensen die dat juist wel zijn, die allebei ondersteuning nodig hebben. Dat wordt te vaak door de overheid niet gezien.’
Wat zie je gebeuren in Den Haag?
‘We maken wetten en gaan er vanuit dat iedereen er wel mee om kan gaan en pas als het helemaal ontspoort gaan we misschien iets repareren. Bij jongeren gaan we pas repareren als er te veel suïcide pogingen worden gedaan. Ook bij de toeslagenaffaire dacht ik ‘Waar was het sociaal werk?’. Bij nieuwe wetten moeten we vooraf zorgen voor sociaal werkers die de digitale wereld kennen én snappen en die mensen daar passend op ondersteunen. Dat zie ik nu helemaal nog niet gebeuren. Als Eerste Kamerlid zit ik veel in Den Haag en mensen daar weten niet eens wat sociaal werkers zijn. In geen enkele commissie in Den Haag waar wetten worden besproken wordt erover nagedacht hoe we daarbij sociaal werkers kunnen inzetten. Echt niet. Terwijl sociaal werkers ouderen zouden kunnen ondersteunen of juist jongeren kunnen begeleiden. Maar daarom worden de sociaal werkers daar dus niet voor geoutilleerd. Een gemiste kans. Neem als overheid daar je verantwoordelijkheid voor.
Je ziet op heel veel plekken waar het misgaat, de Toeslagenaffaire, het UWV, dat de mensen om wie het gaat, het digitaal niet meer bij kunnen benen. Ik maak me niet zo’n zorgen over de grote beleggers die hun Box 3 formulieren niet in kunnen vullen, maar wel over de kleintjes en de mensen die heel veel van hun rechten gewoon mislopen. Probeer maar eens een zorgindicatie voor iemand aan te vragen. Zelfs als je theoretisch opgeleid bent is het bijna niet meer te overzien. Maar je hebt gespecialiseerde sociaal werkers die kunnen aangeven wat voor integraal pakket mensen aan zorg en ondersteuning nodig hebben en welke financiële regelingen er zijn, maar daar zijn er veel te weinig van. Vaak zijn het vrijwilligers.’
Wat gaat Movisie de komende jaren aan deze problematiek doen?
‘We zijn nu bezig met onze Meerjarenstrategie. Daarin hebben we het over basisvaardigheden in relatie met bestaanszekerheid. Het gaat over het hebben van werk, inkomen, huisvesting en toegang tot zorg. Dat was in de afgelopen kabinetsperiode een belangrijk thema, en ik hoop dat dat zo blijft. Ook voor de VNG is dat een belangrijk thema. En daar horen basisvaardigheden bij. Daarnaast hebben we een Movisiebreed kennisfundament. Vandaaruit ondersteunen wij ook het vakmanschap van de sociaal werker en hun digitale vaardigheden.’
Movisie maakt plannen met het Ministerie van VWS voor een nieuw kennisplatform voor het sociaal werk waarop alle kennis over digitaal sociaal werk te vinden is en ook nieuwe ontwikkelingen als AI en ChatGPT aan bod komen.
‘Ik vind het heel mooi dat VWS dit oppakt. Dit ministerie moet het sociaal werk versterken, maar dit thema is natuurlijk breder dan zorg en welzijn. De andere ministeries mogen niet achterover leunen. Deze problematiek gaat óók over de arbeidsmarkt. Dit gaat óók over veiligheid. Er moet daarom een interdepartementaal programma komen om burgers bij alle digitale ontwikkelingen te ondersteunen. Dit thema is zo groot. Hebben we wel zicht op alle lagen van de bevolkingen waar dit probleem speelt? Bij nieuwe wetgeving hebben we uitvoeringstoetsen. Daarbij zouden we ook altijd oog moeten hebben voor de vraag: is het wel doenbaar voor álle mensen?’
Het gaat je ook om de weerbaarheid van Nederlanders.
‘Er wordt nu veel geld gestoken in defensie en dat vind ik heel begrijpelijk gezien de dreiging, maar een van de dingen die je als land ook moet hebben is een weerbare samenleving. We moeten onze samenleving weerbaarder maken tegen cyberaanvallen vanuit landen die ons niet welgezind zijn. Dan moet je als burger weten hoe je dat ontdekt en wat je dan moet doen. Maar de communicatie van de overheid daarover werkt niet in alle lagen van de bevolking. Sociaal werkers weten wel hoe je groepen mensen het beste kunt bereiken.
Er worden straks miljarden geïnvesteerd in de defensie; zorg eerst voor de weerbaarheid van je eigen bevolking
Ik zou daarom graag een verbinding willen zien tussen het sociaal werk en het weerbaarder maken van onze samenleving tegen de digitale bedreigingen. Dat geldt ook voor jongeren die in foute digitale groepen terecht komen. Het gaat me dus niet alleen om toegang tot bepaalde voorzieningen en mee kunnen doen, maar het gaat me ook om weerbaar zijn tegen mensen die op allerlei manieren ons bestaan bedreigen. Daarbij moet de overheid het sociaal werk veel beter positioneren. Onder sociaal werkers zit veel potentieel. Geef die mensen opleidingen, school ze bij. Betrek de politie en andere partijen erbij. Dan denk ik: er worden straks miljarden geïnvesteerd in de defensie; zorg eerst voor de weerbaarheid van je eigen bevolking.’
Interview: Julia Ketel en Paul van Yperen
Foto’s: MacSiers Imaging
