Kies jouw manier van netwerkgericht werken

Drie methoden uitgelicht
artikel - 12 maart 2014
Afbeelding bij Kies jouw manier van netwerkgericht werken

Netwerkgericht werken kun je op allerlei manieren doen. De keuze aan instrumenten en methoden is groot. Welke gebruik je en waarom? Sinds begin maart is er de publicatie Aan de slag met sociale netwerken. De 44 meest bekende methoden verzameld. Naar aanleiding daarvan vertellen drie professionals over hun aanpak. Over geluk, relaties en elkaar helpen. ‘We werken aan onze eigen overbodigheid.’

Een van de methoden in publicatie Aan de slag met sociale netwerken is Community Support. Community Support werd al ontwikkeld toen netwerkgericht werken nog helemaal niet hip was. Het is meer dan een methode. Nelly Heijs, directeur, vertelt over haar werkwijze: ‘We begeleiden mensen met langdurige problemen bij hun participatie in de samenleving. Daarbij ligt de nadruk op solidariteit vanuit eigen kring. Als ouders de grip kwijt zijn, vragen wij ons af, wie heeft er nog wel grip op deze kinderen? Een buurman, een wijkagent, een tante? Zij kunnen de ouders bijstaan, en misschien een rolmodel zijn voor het kind.’

‘De nadruk ligt op solidariteit vanuit eigen kring’

De cliënt formuleert het doel

Community Support gaat ervan uit dat cliënten meer zijn dan hun dossier. Heijs: ‘We zien jonge kinderen die rugzakken vol meeslepen. Toen ik zelf nog werkte als hulpverlener, las ik veel dossiers gewoon niet. Ik wilde de persoon tegenover me onbevooroordeeld kunnen zien, zonder al die labels. Ik vroeg een nieuwe cliënt alleen: waar wil je naartoe? Wat is je doel?’ Community Support werkt oplossingsgericht. ‘Een doel kan bijvoorbeeld zijn om te voorkomen dat kinderen uit huis geplaatst worden. Hoewel de cliënt het doel formuleert, kun je als hulpverlener best directief zijn, als je maar refereert aan het grotere doel. Wanneer een volwassene een opleiding wil volgen, zeggen wij niet: je moet naar school. We wijzen wel op de consequenties: als je naar school wilt, dan moet je op tijd opstaan.’

Complimenteren

Het team van Nelly Heijs werkt steeds aan de eigen overbodigheid. Lukt dat ook? Heijs: ‘Veel mensen zeggen in eerste instantie: ik heb niemand. Maar we zien bijna altijd dat er een netwerk is en dat die mensen ook wat willen betekenen. Veel meer dan de cliënt in eerste instantie dacht. Ook vragen we vaak: wat kun je terugdoen? Het is makkelijker om iets te vragen als je ook iets te bieden hebt. Dat kan iets kleins zijn. Je kunt bijvoorbeeld het gras maaien voor de buren, en in ruil gaat de buurman even voor dat formulier zitten.’ Community Support ondersteunt kortom mensen bij het verbeteren van de kwaliteit van hun leven: erbij horen, nuttig zijn, talenten ontwikkelen, iets betekenen en er toe doen. Daarvoor heeft iedere cliënt een steungroep die regelmatig bij elkaar komt. Daar zitten familie, vrienden en buren in, maar misschien ook vrijwilligers en professionals. Soms gaat het alleen over luisteren, aanmoedigen en complimenteren.’

‘Het is makkelijker om iets te vragen als je ook iets te bieden hebt’

Geluksgericht

Een andere benadering in de Aan de slag met sociale netwerken is het geluksgericht werken. Johan Faber is mantelzorgconsulent bij Stichting Informele Zorg (SIZ) Twente in Hengelo en grondlegger van deze geluksgerichte mantelzorgondersteuning. Wat is dat precies? Faber: ‘We richten ons op zwaarbelaste mantelzorgers. Als we voor het eerst met hen in gesprek gaan, vragen we: wat heeft u nodig om gelukkig te zijn? We gebruiken de MantelScan, maar hebben daar vragen aan toegevoegd over geluk. Daarbij benaderen we de mantelzorger als individu, los van de cliënt. Wat is zijn of haar passie? Daar zijn we naar op zoek. We noemen dat geluksgericht werken.’ Na dat eerste gesprek, voert Faber nog vier gesprekken, in totaal vijf. ‘We bespreken dan wie er nog meer betrokken kan worden bij de mantelzorg: voor de emotionele zorg, maar ook voor praktische hulp zoals papierwerk of een schilderijtje ophangen. En ook wie de mantelzorger kan ondersteunen in de vorm van respijtzorg.’

Levenskunst

Faber merkt dat mantelzorgers het lastig vinden om hulp te vragen. Geluksgerichte mantelzorgondersteuning gaat ervan uit dat mensen die intensief zorgen, niet alléén maar zorgen. Het gaat volgens Faber over de psychologie van de levenskunst. ‘Er komen misschien veel zaken op je pad, maar hoe kun je tegelijkertijd gelukkig zijn? Wij kunnen de mensen van wie je houdt niet beter maken, maar we kunnen wel kijken hoe we dit voor jou lichter kunnen maken zodat je gelukkig blijft. Sommige mensen lopen al jaren op hun tenen. Ze zorgen thuis voor iemand met dementie of een psychiatrische aandoening en willen niemand anders binnen laten. Die vijf gesprekken, gericht op hun geluk, zijn dan geen wondermiddel. Maar meestal blijkt de situatie toch minder uitzichtloos dan ze dachten.’ Tijdens de vijf gesprekken maakt Faber een plan voor een ‘geluksroute’: daarin staat wat de mantelzorger gaat ondernemen om zijn of haar passie te volgen.

‘Meestal blijkt de situatie minder uitzichtloos’

Inzoomen op relaties

Ook de methode van Familiezorg staat in Aan de slag met sociale netwerken. Klaartje van Montfort is directeur van het Expertisecentrum Familiezorg in Tilburg. Zij legt uit: ‘Familiezorg is een relationele benadering van intensieve, langdurige zorg. We zoomen in op de relaties, dus niet apart op mantelzorgers. Iedereen in het hele systeem betrekken we, ook de hulpverlening. Als een mantelzorger om hulp vraagt, vragen wij hem of haar dus: wie zijn er in uw omgeving aanwezig en wie zijn er al met u aan de slag? Het kan zijn dat de thuiszorg bijvoorbeeld een goede vertrouwensrelatie met de familie heeft. We willen alle partijen om tafel, en uiteindelijk zorgen voor de juiste coördinatie.’

Een nieuwe dynamiek

Aandacht voor het netwerk dient vanzelfsprekend te zijn, meent Van Montfort. ‘Als iemand binnen een familie ziek wordt, dan is die hele familie een beetje ziek. Iedereen heeft er last van en iedereen vervult andere rollen. De zorg brengt een nieuwe dynamiek met zich mee. Daarom is het belangrijk om dat als systeem aan te pakken.’ Vanuit de methodiek van Familiezorg gaat een hulpverlener met iedereen tegelijk in gesprek. Van Montfort: ‘Veel mensen leven langs elkaar en weten niet van elkaar wat ze meemaken. In een zorgsituatie is het belangrijk om dat wel te uiten. Onze hulpverleners hebben kennis van de systeemtheorie, en weten dat het altijd over de schuldvraag gaat. Het is in eerste instantie dus essentieel om mensen te ont-schuldigen, zodat ze leren om waardevrij naar zichzelf en naar elkaar te kijken. Daarbij is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat iedereen de eigen positie weer inneemt in het gezin. Kinderen die zorgtaken op zich hebben genomen, kunnen daardoor weer in een kindrol komen en ouders komen weer in de positie van ouders.’

‘Als iemand ziek wordt, treft dat de hele familie’

Vanuit het perspectief van de ander

Het Expertisecentrum Familiezorg leidt professionals op in deze systeembenadering. Van Montfort: ‘We begeleiden mensen zo dat ze de zorg niet overnemen. Medewerkers van zorginstellingen vinden familie soms alleen maar lastig. Maar zorgen voor elkaar is niets nieuws. Als professionals iets van hun vak kunnen overdragen aan mantelzorgers, profiteren ze daar zelf ook van, omdat het daardoor beter gaat met de cliënten. Het vergt goed luisteren en meer faciliteren dan overnemen. Consequent vanuit het perspectief van de ander werken.’
De ondersteuning van mantelzorgers was voorheen altijd gericht op grenzen aangeven, leren nee zeggen, zo vertelt Van Montfort. ‘Nu is het veel meer op liefde gericht, op het ont-schuldigen van mensen. Waardevrij leren kijken geldt dus ook voor de hulpverleners die onze training volgen. Zij laten hun oordelen los en vullen niet langer voor hun cliënten in.’

In Aan de slag met sociale netwerken zijn methoden en benaderingen verzameld rond zeven actuele thema’s:

  • Netwerk in kaart brengen: zes manieren om eenvoudig te beginnen
  • Netwerk in kaart brengen én versterken: een stap verder voor wie meer wil
  • Informele zorg: betrekken en ondersteunen van mantelzorgers
  • Eenzaamheid: het netwerk versterken en uitbreiden, met speciale aandacht voor ouderen
  • Wijkgericht: stimuleren van sociale netwerken in wijk, buurt of straat
  • Eigen kracht: wat mensen zelf kunnen doen om hun netwerk te versterken
  • Samenredzaamheid: wat mensen samen met hun netwerk kunnen doen
  • Sociale media en websites: online activiteiten om aan het netwerk te werken

Meer informatie: Wilco Kruijswijk, w.kruijswijk@movisie.nl

Kruijswijk, W., M. van der Veer, C. Brink, W. Calis, J.W. van de Maat en I. Redeker (2014). Aan de slag met sociale netwerken. De 44 meest bekende methoden verzameld. Utrecht: Movisie/Vilans/ActiZ.

 

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 10 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.