Kijk anders, doe anders: ‘Laten zien wat menselijkheid kan doen’
De kracht van onderop centraal tijdens nieuwjaarsbijeenkomst Movisie
Anders kijken, anders doen. Initiatieven door heel het land dragen zo bij aan de bestaanszekerheid van mensen voor wie dat niet vanzelfsprekend is. Maar soms weten deze initiatieven in december niet of ze in januari nog bestaan. Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van Movisie lieten ze aan de hand van korte films zien wat ze bereiken. Bezoekers vonden het een bijzondere bijeenkomst. ‘Dit soort organisaties laten zien wat menselijkheid kan doen. Dat moeten we vasthouden.’
Overal in het land zitten jongeren doelloos thuis. Een kolossaal probleem voor ouders maar ook voor de maatschappij. Bottom-up initiatieven maken alternatieve routes naar werk en onderwijs voor hen mogelijk. Stichting Stronk, een jeugdwerkplaats in Dongen bijvoorbeeld van wie een film te zien was tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst op 19 januari 2026. Jongeren die zijn vastgelopen in het zorgsysteem, uitgevallen op school of net wat extra ondersteuning nodig hebben, gaan bij Stronk aan de slag en bouwen weer zelfvertrouwen op. Een ander voorbeeld is het initiatief Praktijk Leren Plus, een aangepaste vorm van praktijkleren voor mensen in een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Onder andere door psychische kwetsbaarheden samen met meerdere levensproblemen.
'Een initiatief oprichten en draaiende houden is niet altijd makkelijk'
Het Initiatieven Collectief
Ruim 80 initiatieven voor thuiszitters werken nu samen in het Initiatieven Collectief. Daar wisselen ze ervaringen uit, doen inspiratie op en zetten zich gezamenlijk in voor maatschappelijke verandering. Naast Stronk is ook Maak-Lab Arnhem onderdeel van het Initiatieven Collectief. Initiatiefneemster Mariska de Vries: ‘Ik zocht naar een plek waar handen, hoofd en hart samenkomen.’ Ze vertelt dat ze blij is met de steun die ze krijgt vanuit het Initiatieven Collectief, waar ook partners als Gedragswerk en Movisie aan verbonden zijn. ‘In het collectief bundelen we de krachten van al die verschillende organisaties. Je kunt elkaar bellen als je er doorheen zit. Een initiatief oprichten, draaiende houden en alles wat daarbij komt kijken is niet altijd makkelijk.’
Waardevol werken voor iedereen
Basisbanen in Groningen, Buurtbaan in Amsterdam en Natuurzorg Veluwe-Vallei vergroten de mogelijkheden voor mensen om te participeren. Movisie bracht in beeld hoe deze drie initiatieven in de praktijk werken én impact maken. Ik ben trots op dat we het gewoon gedaan hebben’, vertelt Phlip Korthals Altes, van Buurtbanen. ‘Je kan zo lang blijven nadenken.’ Een Buurtbaan is een tijdelijke baan van twee jaar. De bedoeling is dat Buurtbaners uitstromen naar een reguliere baan. Mensen krijgen weer perspectief, zodat zij weer veerkracht krijgen en samen buurten en zichzelf sterker maken. Sheila Landveld had één van de eerste Buurtbanen. ‘Ik ben participatiecoach bij Combiwel. Vanuit de gemeente krijgen we opdrachten om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te coachen. Die mensen mag ik een beetje kneden en enthousiasmeren in de hoop dat zij uitstromen naar vrijwilligerswerk, een opleiding of een betaalde baan.’ Destijds had zij als actieve buurtbewoner al contact met Combiwel.
Korthals Altes benadrukt het belang om naar de behoeftes en wensen van mensen te kijken. ‘In de Participatiewet voelen mensen zich vaak gevangen. Het doel is de snelste weg naar werk vinden. Dingen daaromheen zijn dan minder belangrijk.’ Maar in de praktijk is dat natuurlijk niet. Wensen, kwaliteiten en de omgeving spelen mee. De Buurtbaan is inmiddels van experiment uitgegroeid naar reguliere regeling. Hoe dat is gelukt? Onder andere door rustig te beginnen. Ook het maken van routekaarten, organiseren van groepsbijeenkomsten en het uitnodigen van werkgevers en ambtenaren hielpen.
Een zelfregiecentrum ontwikkeld door en voor gasten zelf
Conny Ariens van Eagle Shelter: ‘Wij zijn er voor iedereen. Of je nou storm hebt gehad in je leven of niet. Toen ik begon verklaarde iedereen mij voor gek. Ik wilde laten zien dat het wel kan.’ Nu, 11 jaar later weet Ariens dat ze voor de komende 5 jaar financiering krijgt: ‘De afgelopen jaren is de vraag aan ons veranderd van ‘wat is het waard?’ naar ‘wat hebben jullie nodig?’ De verhalen van onze gasten zijn altijd onze ruggengraat geweest. De Eagle Shelter kun je niet zomaar ergens anders neerplanten. Maar je kunt elkaar wel inspireren. Het helpt ook als Movisie zegt dat het werkt’, voegt Ariens toe. Eagle Shelter is opgezet vanuit een ambitie om plek te creëren waar ruimte is voor eigenheid.
'Het zelfstigma is vaak nog groter dan stigma vanuit de maatschappij'
Het Bruisnest vindt het ook ontzettend belangrijk dat mensen zichzelf kunnen zijn. Maar volgens initiatiefnemer Yvonne Visser lopen mensen nog teveel rond met een zelfstigma. ‘Dit moet echt anders. Het zelfstigma is vaak nog groter dan stigma vanuit de maatschappij. Bij het Bruisnest willen we graag laten ervaren dat ze een talent hebben en ondersteunen we ze om hier op hun eigen tempo stappen in te zetten.’ De ervaring leert dat ook werkgevers hier graag in willen groeien. Ze moeten soms over wat hobbels heen, maar zijn vaak toch erg tevreden. Wel merken veel werkgevers dat er kennis ontbreekt intern over bepaalde begeleidingsbehoeften. Het Bruisnest faciliteert daarom werkgeversborrels, vaak mét een inhoudelijk thema, zoals omgaan met autisme.
Enkele reacties op LinkedIn
‘Ik mocht aansluiten bij een bijzondere bijeenkomst van Movisie waarbij er een aantal prachtige initiatieven door middel van hun shortfilms lieten zien hoe we als samenleving anders kunnen kijken en anders kunnen denken. Dat inderdaad de kracht ligt in dit soort initiatieven die ontzettend veel lef tonen om tegen de stroom in te zwemmen en te kijken naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden, mensen in de maatschappij weer samenbrengen. Als we buiten de hokjes gaan denken en al die muren wegslaan, is er ontzettend veel mogelijk, ook binnen de huidige wet- en regelgeving. Ieder mens doet er toe. En naar elkaar omkijken en met elkaar blijven verbinden is een kracht die de maatschappij alleen maar ten goede komt.’
'Ik hoop dat mensen anders gaan kijken naar dak- en thuisloosheid en naar kwetsbaarheid in het algemeen. En dat ze ontdekken hoe waardevol het is om ervaringskennis serieus te nemen. Niet als toevoeging, maar als fundament. Dat is wat Ervaring die Staat ons leert. Dit soort organisaties laten zien wat menselijkheid kan doen. Dat moeten we vasthouden.’
‘Dank voor de organisatie - het was mooi en inspirerend om deze initiatieven te ontdekken en de initiatiefnemers zelf te horen vertellen. Het laat zien hoe krachtig oplossingen van onderop zijn en hoe belangrijk het is om daar ruimte voor te maken. Complimenten aan Marjet van Houten voor de presentatie en de mooie gesprekken op het podium.’
‘Wauw, treffend verwoord, treffend verbeeld, allemaal spot on! Wat een heerlijke menselijkheid hier’
Samen oplossingen vinden waar systemen tekortschieten
Movisie ondersteunt initiatieven bij het versterken van hun bestaanszekerheid. Zo vertelt ervaringsdeskundige Marc Mulder over hoe Movisie met Presikhaaf University in de beginfase meedacht over de inzet van ervaringsdeskundigheid en over hoe je als initiatief het beste samenwerkt met gemeenten en fondsen. Volgens ervaringsdeskundige Marc Mulder werken dit soort initiatieven vooral op lokaal niveau: je kunt ze niet zomaar kopiëren naar een andere gemeente, maar wél van elkaar leren. Het begint met het vinden van de mensen in de wijk die zien wat er ontbreekt en die zelf initiatief nemen. In de filmronde Ervaringsdeskundigheid aan zet werden ook films van Mara OPstap en Ervaring die Staat getoond.
Lukas Held van kennisplatform Collectieve Kracht maakte de Burgercollectieven-monitor gebaseerd op gegevens van 431 initiatieven: ‘Burgercollectieven laten zien dat mensen samen oplossingen vinden waar systemen tekortschieten. De monitor helpt ons begrijpen hoe deze beweging groeit en wat nodig is om haar veerkracht te versterken.’ Het onderzoek laat zien dat financiële onafhankelijkheid een relatief grote uitdaging is voor deze initiatieven. De interne sociale cohesie zit daarentegen vaak goed bij deze initiatieven. Ondanks dat vaak lovend wordt gesproken over initiatieven, lukt het veel initiatieven niet om tot een bestaanszekere basis te komen. Hun werkwijze past bijvoorbeeld niet in de manier waarop gemeenten hun opdrachtverlening doen en de manier van financieren.
'Die 1600 individuen die in de Stadskamer komen, wat levert dat ons op?’
De effectmeting van Stadkamer
Janneke Rijks, directeur van Stadskamer is het gelukt de gemeente te overtuigen dat het anders kan. De Stadskamer bestaat 10 jaar en is uitgegroeid van een idee voor 100 mensen op één locatie naar 13 locaties in de Achterhoek. Het is een plek waar mensen gewoon mogen zijn en op hun eigen tempo kunnen meedoen en herstellen. Om dit waar te kunnen maken, liet zij een effectmeting doen. Rijks: ‘Zelf ben ik van de verhalen, maar iedereen denkt anders. Sommige mensen willen het vast kunnen pakken. Die 1600 individuen die in de Stadskamer komen, wat levert dat ons op?’ De cijfers in de effectmeting geven aan hoeveel euro elke euro die wordt uitgegeven weer oplevert.
Het gaat om de juiste plek
Marjet van Houten, programmaleider bestaanszekerheid en waardevol werken bij Movisie: ‘Movisie maakt verbinding met het gemeentelijke perspectief. We laten ze zien dat initiatieven verder en breder werken dan binnen de huidige schotten in het sociaal domein en daarbuiten.’ Als wethouder diversiteit, zorg, jeugd en maatschappelijke ondersteuning in gemeente Eindhoven is Samir Toub zich bewust van de kracht van deze initiatieven van onderop. Samir Toub is te zien in de film over Ervaring die Staat. ‘Het gaat erom dat de juiste mensen op de juiste plek zijn. Het gaat niet over welke financiële vorm.’ De wens voor het in kaart brengen van kosten en baten begrijpt hij wel. ‘Je wilt de impact van initiatieven concreter en meetbaarder maken, onder andere om willekeur te voorkomen en ervoor te zorgen dat geld niet terechtkomt bij initiatieven die vooral een goed verhaal kunnen vertellen.’
Een radicalere aanpak is nodig
Janny Bakker-Klein, voorzitter Raad van Bestuur Movisie, reageerde met een enthousiasmerend pleidooi op de discussie: ‘In plaats van denken dat de overheid dit moet steunen en wethouders vragen wat zij eraan gaan doen, wil ik het radicaler. We kijken en praten in beleid veel over de problemen. Terwijl de oplossingen al in de samenleving aanwezig zijn. Kijk naar alle dingen die al in de praktijk worden georganiseerd en opgelost door initiatieven van onderop. Zij weten wat werkt. Stimuleer en vergroot dat in plaats van weer nieuwe onderzoeken laten doen en nieuwe oplossingen laten bedenken. De overheid maakt pas echt stappen als zij netwerken als het Initiatieven Collectief gaat ondersteunen.’
Tekst: Laila Konijn, Pien van der Sanden en Paul van Yperen.
Foto’s: Lotte Engberts.
