Het Kwaliteitskompas helpt prioriteren

7 november 2019

Het Kwaliteitskompas is bezig aan een gestage opmars in het sociaal domein. Gemeenten en uitvoerders werken er gezamenlijk mee. Het werken met het kompas helpt grip te krijgen op outcome gericht werken: wat wil je precies, hoe bereik je dat én hoe meet je dat? Aflevering 2 van een serie van drie praktijkvoorbeelden: Kampen.

Sinds jaar en dag heeft de gemeente Kampen een subsidierelatie met De Kern, voor maatschappelijk werk, en met Welzijn Kampen. Daarbinnen gelden stilzwijgend langlopende afspraken, die erg op output gericht zijn en nauwelijks voor verandering vatbaar. Zowel bij de gemeente als bij de beide organisaties leeft de wens om zich meer op de maatschappelijke resultaten te richten en intensiever en flexibeler met elkaar samen te werken.

Meer nadruk op outcome

Dat is een ingewikkeld vraagstuk, waar de drie partijen op een open manier naar kijken en waarbij onafhankelijk en gefundeerd advies welkom blijkt. Reden om eind 2018 eens met Movisie van gedachten te wisselen, waarop adviseur Karin Sok voorstelt om een traject met het Kwaliteitskompas te starten. ‘Door te werken met het Kwaliteitskompas komt er in de samenwerkingsrelatie meer nadruk op de gewenste outcome, zeg maar het wát’, legt Sok uit. Het Kwaliteitskompas behelst zes cyclische stappen. ‘Bij het doorlopen daarvan is er echter ook voldoende ruimte voor het hóe, dus voor het bepalen welke activiteiten er nodig zijn om de ambities waar te maken. Die ruimte verschuift meer naar de professionals.’

Kwaliteitskompas

 

Gezamenlijke ambitie

In Kampen is het sociaal domein georganiseerd volgens vier thema’s: jong, werk, meedoen en vitaal. ‘Voor elk thema hebben we dezelfde aanpak aangehouden in het traject met het Kwaliteitskompas’, vertelt Evita Keulen, beleidsmedewerker bij de gemeente en projectleider van het gehele traject. ‘Aan het begin van dit jaar hebben we voor elk van de vier thema’s een sessie georganiseerd, onder begeleiding van een Movisie-adviseur. De deelnemers waren vertegenwoordigers van De Kern, Welzijn Kampen en de gemeente. Tijdens deze bijeenkomsten hebben de deelnemers voor elk thema een gezamenlijke ambitie geformuleerd.’

'Het Kwaliteitskompas stelt steeds de goede vragen om scherp te krijgen en houden wat ook alweer het hoofddoel was’

Terugval voorkomen

Keulen: ‘Voor het thema werk luidt de ambitie dat de beroepsbevolking van Kampen kan participeren naar eigen vermogen en duurzaam in eigen inkomen kan voorzien.’ Dit lijkt op het eerste gezicht misschien een voor de hand liggende formulering. Het werken met het Kwaliteitskompas was hierin toch heel verhelderend. ‘Vooral omdat het duidelijk maakte dat we tot dan toe hetzelfde doel anders benaderden’, legt Keulen uit. ‘Als gemeente werken we vooral vanuit de financiële en wettelijke kaders. Re-integratiemedewerkers hebben een andere aanpak dan sociaal werkers gericht op participatie. Zeker als het gaat over preventie van terugval, kan intensievere samenwerking tussen beide werksoorten veel opleveren. Een vrijwilliger of maatje van De Kern kan bijvoorbeeld met de persoon die weer aan het werk gaat, de thuissituatie helpen organiseren. Kinderopvang regelen, een schema maken met ruimte voor boodschappen doen en administratie. Als dat soort zaken op orde is, vergroot dat de kans dat iemand duurzaam uit de uitkering komt enorm.’

Eenheid van taal

Dat gemeente en maatschappelijk werk elkaar meer en beter inzetten om terugval in de uitkering te voorkomen, is wat Jan Toonen betreft een voorbeeld van een concreet resultaat van het traject met het kwaliteitskompas. Minstens zo waardevol noemt de regiomanager van De Kern en van Welzijn Kampen ‘de eenheid van taal die is ontstaan.’ Hij legt dat uit aan de hand van het begrip preventie. ‘Zwart-wit gesteld ziet een ambtenaar preventie als het voorkomen van een dure voorziening, dus een besparing. Voor een sociaal werker betekent preventie het voorkomen van bijvoorbeeld eenzaamheid. Een activiteit als een bingomiddag kan in beide gevallen een bijdrage leveren. Maar vervolgens kan er makkelijk ruis ontstaan over of die bingomiddag nu een doel of een middel is. Dan komt het kwaliteitskompas om de hoek: het stelt steeds de goede vragen om scherp te krijgen en houden wat ook alweer het hoofddoel was.’

Congres Sociaal domein: Leren en verbeteren

Het meten van outcome staat centraal bij het congres dat Binnenlands Bestuur en Movisie samen met andere partners organiseren op 21 november 2019.  Movisie verzorgt twee workshops: Hilde van Xanten leert je samen met de gemeente Utrecht hoe je ervaringen én tips van inwoners goed in beeld krijgt en laat je verder kijken dan het landelijke verplichte cliëntervaringsonderzoek. Karin Sok gaat samen met de gemeente Nijmegen in op de vraag hoe gemeenten bij de inzet van middelen en de keuze voor activiteiten in het sociaal domein kunnen sturen op een beter maatschappelijk resultaat.

Op sleeptouw nemen

Aan de tweede sessie van elke themagroep neemt een bredere groep deel, waaronder ook de betrokken professionals. De deelnemers vertalen de ambitie naar maatschappelijke resultaten en brengen daar prioriteit in aan. Deze sessies vinden eveneens plaats onder leiding van Movisie-adviseurs. Toonen vindt hun bijdrage zeer waardevol. ‘Als je iemand voor de groep hebt die het instrument helemaal in de vingers heeft, dan kan die de groep echt op sleeptouw nemen.’

De volgende stap is dat er aan de beoogde resultaten concrete activiteiten gekoppeld worden. Najaar 2019 zijn de betrokken partijen daarover volop afspraken aan het maken, als ze in feite worden ingehaald door de realiteit.

Helpen prioriteren

Net als veel andere gemeenten ziet Kampen zich geconfronteerd met tekorten in het sociaal domein. Bezuinigen is het devies. ‘Terwijl dat helemaal niet de insteek was bij aanvang van het traject’, benadrukt beleidsmedewerker Keulen. ‘Maar in deze omstandigheden is het natuurlijk ingewikkeld om de nieuwe samenwerkingsafspraken ook financieel in te vullen.’ Dat deze onvoorziene situatie ook positieve kanten heeft, staat voor Keulen echter vast. ‘Doordat we onze ambities en de gewenste outcome zo goed doordacht hebben, helpt dat nu bij het prioriteren. Het helpt om te bepalen aan welke zaken we zeker aandacht moeten besteden, of waar we ondanks de bezuinigingen misschien zelfs meer op moeten inzetten.’

Lees ook aflevering 1 van deze serie over hoe de gemeente Huizen met het Kwaliteitskompas aan de slag is gegaan.

Tekst: Tea Keijl