Kwetsbare ouderen in woonservicegebieden een hogere kwaliteit van leven

Het Effect van de maand november
artikel - 1 november 2012

Woonservicegebieden zijn bedoeld om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen door een gecoördineerd aanbod van voorzieningen, diensten en zorg in combinatie met het aanpassen van woningen. Een team van onderzoekers van verschillende universiteiten deed onderzoek naar de effecten van tien woonservicegebieden voor ouderen. Uit dit effectonderzoek blijkt onder andere dat kwetsbare ouderen in woonservicegebieden bij een verslechtering van hun situatie langer een hogere kwaliteit van leven ervaren dan kwetsbare ouderen in referentiegebieden.

Woonservicegebieden zijn bedoeld om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen door een gecoördineerd aanbod van voorzieningen, diensten en zorg in combinatie met het aanpassen van woningen. Een team van onderzoekers van verschillende universiteiten deed onderzoek naar de effecten van tien woonservicegebieden voor ouderen. Uit dit effectonderzoek blijkt onder andere dat kwetsbare ouderen in woonservicegebieden bij een verslechtering van hun situatie langer een hogere kwaliteit van leven ervaren dan kwetsbare ouderen in referentiegebieden.

Methode

Sinds twee decennia is een transformatie zichtbaar van de traditionele, grootschalige intramurale zorginstellingen naar meer vraaggericht aanbod van wonen, welzijn en zorg aan huis en/of in de buurt. Tegen deze achtergrond zijn de afgelopen jaren in Nederland meer dan honderd woonservicegebieden ontwikkeld. Dat zijn gewone wijken of dorpen met een gecoördineerd dienstenaanbod op het gebied van zorg, welzijn en wonen en een aantal aanpassingen in de woonomgeving. Woonservicegebieden zijn lokale initiatieven, de regie ligt vaak bij de gemeente, maar er zijn ook gebieden waar de woningcorporatie of een zorgaanbieder een trekkende rol vervult.

Zelfstandig en actief participeren

Het concept woonservicegebied vereist de aanwezigheid van een gebiedsgericht samenwerkingsverband tussen aanbieders van wonen, zorg en welzijn en vraagsturing van bewoners (Harkes & Singelenberg, 2004). Het doel van woonservicegebieden is om het mogelijk te maken dat kwetsbare ouderen (vaak met meervoudige complexe zorgvragen) zelfstandig kunnen blijven wonen en actief blijven participeren in de samenleving en om het leven van mantelzorgers lichter te maken. Middelen hiervoor zijn een organisatie van zorg aan huis, het stimuleren van ontmoeting, het opsporen van vereenzaming en het aanbieden van activiteiten.

Effect

Het onderzoek richtte zich op de effecten voor ouderen van woonservicegbieden op het gebied van drie thema’s: zelfstandig wonen, welbevinden en gezondheid en informele zorg en professionele diensten.

Zelfstandig wonen
Er zijn twee aanwijzingen gevonden dat ouderen in woonservicegebieden langer en vaker zelfstandig wonen. De eerste is dat in vergelijking met 5 jaar geleden het percentage van het aantal zelfstandig wonende ouderen van 75 jaar en ouder hoger is in de proeftuinen dan in de vergelijkingsgebieden.  De tweede aanwijzing is dat in de woonservicegebieden een hoger aantal ouderen gebruik maakt van extramurale AWBZ-zorg dan in vergelijkingsgebieden. Een hoger aantal ouderen woont dus zelfstandig.

Welbevinden en gezondheid
Kwetsbare ouderen in woonservicegebieden ervaren bij een verslechtering van hun situatie langer een hogere kwaliteit van leven dan kwetsbare ouderen in referentiegebieden, zo blijkt uit het onderzoek. Woonservicegebieden zorgen ervoor dat ouderen beter bestand zijn tegen de problemen die zich voordoen bij het ouder worden, er is meer sprake van ‘coping’ (het goed omgaan met problemen die ouderdom met zich meebrengen). Bovendien blijkt dat op enkele terreinen het welbevinden van ouderen minder hard achteruitgaat als zij te maken krijgen met toenemende beperkingen of kwetsbaarheid.

Informele zorg en professionele diensten
Uit het onderzoek bleek dat er op het niveau van de individuele zelfstandig wonende oudere nauwelijks verschillen zijn tussen de woonservicegebieden en de controlegebieden in het patroon van informele en professionele zorg en ondersteuning. Wel is het aantal ziekenhuisopnames van ouderen in woonservicegebieden lager dan daarbuiten. Een andere opvallende uitkomst is dat de woningaanpassingen in de woningen in woonservicegebieden bijdragen aan de zelfredzaamheid van ouderen, en mogelijk dus ook aan het verminderen van het volume en de kosten voor thuiszorg.

Het onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd door een team van de Radboud Universiteit Nijmegen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en het UMC Groningen. De tien woonservicegebieden waar het effectonderzoek is uitgevoerd zijn gebieden die de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV, nu Platform 31) in 2009 als de koplopers in Nederland selecteerde en die nu een nationaal proeftuinennetwerk vormen. Bij het onderzoek is op verschillende manieren een vergelijking gemaakt met ouderen die niet in woonservicegebieden wonen. De belangrijkste doelstellingen zijn het achterhalen van de effecten voor ouderen van woonservicegebieden op het gebied van zelfstandig wonen, gezondheid, welbevinden (waaronder sociale relaties) en het gebruik van informele en formele zorg, het doen van uitspraken over de doelmatigheid van de arrangementen in woonservicegebieden en het formuleren van aanbevelingen.

Kwantitatief en kwalitatief

Het onderzoek combineert kwantitatief onderzoek (150 enquêtes per proeftuin) met kwalitatief, in het bijzonder narratief onderzoek (36 interviews per proeftuin). De eerste set vragen in de enquête sluit aan bij lopend onderzoek van het UMC Groningen in het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg. Het tweede deel bestaat uit specifieke vragen over het wonen in een woonservicegebied en de veronderstelde effecten daarvan. Het derde deel is aangereikt door de lokale projectleiders, met vragen over de bekendheid en het gebruik van de voorzieningen in het woonservicegebied. Om inzicht te krijgen in de kijk van (kwetsbare) ouderen in de woonservicegebieden op hun eigen kwaliteit van leven is gebruik gemaakt van de systematische analyse van hun verhalen naar aanleiding van de vraaggesprekken.

Meer weten

De resultaten van het onderzoek naar de effecten van woonservicegebieden voor ouderen door een team van de Radboud Universiteit Nijmegen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en het UMC Groningen zijn opgeschreven in het onderzoeksrapport ‘Kwetsbaar en zelfstandig’. U kunt het rapport downloaden op de website van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV, nu Platform 31)


Dit artikel is onderdeel van de reeks 'Effect van de maand'. Wat werkt en wat niet? Om hier meer zicht op te krijgen, wordt steeds vaker onderzoek gedaan naar de effecten van sociale interventies. Om hier aandacht aan te besteden, bespreken we binnen het kennisdossier Effectiviteit iedere maand een recent onderzoek. 

Bekijk alle edities van deze rubriek. 

Reacties

Reageer op dit artikel

20 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.