Laat moderne zelfhulpgroep meewerken aan positieve gezondheid

De opbrengst van het project eerstelijnszorg en zelfhulp in Noord-Brabant
artikel - 26 juni 2014
Zelfhulp in de professionele gezondheidszorg

Zelfhulp is van alle tijden en heeft een positief effect op welzijn en gezondheid, zo blijkt uit internationale onderzoeken. In België, Duitsland en Engeland is zelfhulp in de professionele gezondheidszorg veel meer ingeburgerd dan in Nederland. Wellicht door een structurele ondersteuning van en een grotere kennis over zelfhulp. Reden om in Nederland zelfhulp onder de aandacht te brengen van de zorgverleners in de eerste lijn.

Wat levert een zelfhulpgroep de deelnemers op? Een zelfhulpgroep is bij uitstek een plek waar mensen leren positief om te gaan met hun eigen ziekte en gezondheid. Daarmee sluit de zelfhulpgroep naadloos aan bij het begrip ‘positieve gezondheid’. Dit begrip is de uitwerking richting praktijk van een nieuwe definitie van gezondheid door Machteld Huber*. Zij gaat hierbij uit van het vermogen van mensen om zich aan te passen en eigen regie te voeren ten aanzien van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Het gaat om de menselijke veerkracht waarmee je ondanks een ziekte toch positief in het leven kunt staan.

Een goede aanvulling

De gezondheidsbeleving zoals onderzocht bij positieve gezondheid gaat slechts voor één zesde over de fysieke gezondheid terwijl de rest wordt bepaald door allerlei andere gebieden van het leven zoals werk, gezin, relatie, kinderen, familie, idealen, hobby’s en sociale omgeving. Allemaal zaken die in een zelfhulpgroep aan de orde komen. Het is dan ook begrijpelijk dat zelfhulp een goede aanvulling blijkt te zijn op de professionele gezondheidszorg.

Brabant en ervaring met zelfhulp

In Brabant wordt veel gedaan aan zelfhulp, met een brede range aan gezondheidsproblemen: van langdurige psychiatrie en verslaving tot Q-koorts, kanker en opgroeiproblemen. Er zijn vijf steunpunten zelfhulp in Brabant, die verschillende regio’s bedienen. Inwoners kunnen via één telefoonnummer direct contact leggen met ruim honderd verschillende onderwerpen en groepen in de regio. Zorgverzekeraars en in toenemende mate de gemeenten zijn hier erg over te spreken. Zij zien de waarde van dit aanbod voor preventie en herstel.

Het project ‘eerstelijnszorg en zelfhulp’

In 2012 startte het project ‘eerstelijnszorg en zelfhulp’**, dat een werkwijze opleverde om vier beroepsgroepen - de huisarts, praktijkondersteuner, maatschappelijk werker en eerstelijns psycholoog - in de eerste lijn bekend te maken met het nut van zelfhulpgroepen. Het nut voor de deelnemer èn de toegevoegde waarde voor het hele zorgaanbod. De boodschap: zelfhulp vormt een goede aanvulling op andere vormen van zorg en ondersteuning. Stimuleer uw cliënten/patiënten om er gebruik van te maken. Praten met lotgenoten en het delen van ervaringen levert veel op: herkenning, erkenning, zelfinzicht en ‘omgaan met’. De zorggebruiker wordt kritisch, zelfbewust en neemt de regie over zijn probleem, ziekte en gezondheid weer in eigen hand.

Aanpak

Het projectteam legde contact met deze beroepsgroepen door van bestaande overlegstructuren zoals teamvergaderingen gebruik te maken. Het toonde een korte film met het persoonlijke verhaal van een deelnemer aan een zelfhulpgroep. Vaak een aangrijpend verhaal, waarin iedereen ook de kwetsbaarheid van zichzelf herkent. Dit leverde veel interactie met de aanwezigen op. De aanwezigen kregen een concreet beeld wat deelname aan zelfhulp voor hun cliënten/patiënten kan betekenen. Na het eerste contact worden waar mogelijk structurele contactafspraken gemaakt. Naast de kennismaking met deze beroepsgroepen zijn ook alle regionale zorgopleidingen in de voorlichtingsronde benaderd (Fontys, ROC en universiteit Maastricht) en is er in het kader van het project veel gedaan aan publieksvoorlichting.

Samenwerkingsinitiatieven

Deze aanpak leverde veel nieuwe contacten op met de verschillende zorggroepen in de regio en hier kwamen al enkele serieuze samenwerkingsinitiatieven uit voort. Naast de deskundigheidsbevordering van de vier beroepsgroepen ontstonden ook nieuwe zelfhulpgroepen: een diabetes-groep, een groep rondom schuldhulp, voor ouders van pubers en een groep mantelzorgers rondom dementie.

Resultaat

Het doel was om 70% van de eerstelijns professionals in de regio Zuidoost-Brabant bekend te maken met zelfhulp. Uiteindelijk is het resultaat bijna 100%. In totaal bereikte het team 320 huisartsenpraktijken, een evenredig aantal praktijkondersteuners en ruim 1600 professionals binnen het maatschappelijk werk. De bekendheid van het zelfhulpaanbod is dus zeker toegenomen. Belangrijk om te vermelden is dat het aanbod van zelfhulpgroepen vooral goed aansluit bij de praktijkondersteuners en de maatschappelijk werkers. De telefonische informatievragen en aanmeldingen van deelnemers via deze verwijzersgroepen zijn verdrievoudigd ten opzichte van de periode voor het project.

Materiaal beschikbaar voor uitrol

Op basis van de ervaringen van afgelopen twee jaar ligt er nu een draaiboek klaar om deze organisatie en aanpak om zelfhulp onder de aandacht te brengen van hulpverleners ook elders in het land te implementeren. Dit vereist wel een goed functionerend lokaal/regionaal steunpunt en de medewerking van zorgorganisaties en gemeenten. Meer informatie en een korte informatieve film over het project zijn te vinden op: www.zelfhulpbrabant.nl.   

Auteur van dit artikel is Wim Venhuis, projectleider van het project eerstelijns Zorg en Zelfhulp

*Machteld Huber, Louis Bolk Instituut, onderzoek naar een nieuwe definitie van gezondheid
** Het project ‘eerstelijnszorg en zelfhulp’ is uitgevoerd door het KZE, Kenniscentrum Zelfhulp en Ervaringsdeskundigheid, ondersteund door ROS Robuust en mogelijk gemaakt met gelden van de zorgverzekeraars CZ en VGZ.

Testimonials

'Hulpverleners laat los; patiënt neem het heft in handen; de zelfhulpgroep helpt jullie daarbij!'
Robert Vening, secretaris van de Raad van Bestuur, SGE, stichting Gezondheidscentra Eindhoven

'Met onze professionele kennis kunnen wij onze cliënt heel ver op weg helpen. In een groep lotgenoten vindt iemand alle tijd en aandacht voor zijn héle verhaal.'   
Miek Manders, maatschappelijk werker, LEV-groep Helmond     

Soms voel je dat mensen nog met vragen zitten die wij zelf niet kunnen beantwoorden. Het is een toevoeging aan de formele zorg, aanvullend en complementair. Beslist niet bijtend of concurrerend'
Berdie Berkers, praktijkondersteuner GGZ, Pozob Veldhoven

 

Reacties

Mooi artikel, maar niet helemaal compleet.
Jammer dat Wim Venhuis niet in het artikel opgenomen heeft dat een paar maanden geleden een Stichting Zelfhulp Verbindt Nederland is opgericht waar Wim mede initiator, bestuurslid en secretaris van is. Een van de doelen van die stichting is de huidige verkokering binnen zelfhulp te verminderen door het verbinden van alle initiatieven binnen Nederland een forum te bieden. Daarmee wordt het mogelijk via de website www.zelfhulpverbindt.nl een veelvoud van 100 onderwerpen te ontsluiten en beschikbaar te stellen aan zorgvragers, geïnteresseerden, verzekeraars, gemeenten, provincies, rijk en zorgorganisaties.

Samen maken wij van zelfhulp een gewoonte om naar eigen inzicht, wil of wensen gebruik van te maken.

Zelfhulp is van, voor en door mensen.

Bedankt dat u het hebt gelezen en voor uw reactie.

Reageer op dit artikel

4 + 10 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.