Landelijke Armoedecoalitie: koopkrachtpakket kabinet nog niet toereikend

22 september 2022

‘Met een injectie van ruim 16 miljard gaat het kabinet de koopkrachtcrisis ongekend groot te lijf. De gerichte en structurele maatregelen - zoals stijging van het minimumloon met 10%, een flinke stijging van het kindgebonden budget en hogere huur- en zorgtoeslagen - helpen zowel mensen die al lang van een laag inkomen rondkomen als de zogeheten lage middeninkomens. Mooie eerste stappen, maar’, schrijft de Landelijke Armoedecoalitie in een brief aan de Tweede kamer, ‘het is nog onvoldoende om de financiële zorgen van burgers weg te nemen. Een te grote groep blijft in de financiële risicozone.’

De Landelijke Armoedecoalitie, een netwerk van landelijke partijen die armoede en schulden aan willen pakken, ziet het pakket maatregelen die het kabinet op Prinsjesdag bekend maakte als eerste stappen in de goede richting. ‘De maatregelen verhogen de maandelijkse inkomsten, maar zijn lager dan de stijgende kosten voor energie en boodschappen.’ Als voorbeeld noemt de coalitie Josephina, die door de hoge vaste lasten per week nog maar 20 euro heeft om boodschappen te doen. Het pakket is niet toereikend om haar noden en die van mensen als zij te ledigen.

Steeds meer mensen zakken door het ijs

De coalitie waarin onder andere Alliantie Vrijwillige Schuldhulp, FNV, Gemeente Utrecht, Valente, Ieder(in), Landelijke Cliëntenraad en Sociaal Werk Nederland verenigd zijn, krijgt elke dag signalen dat steeds meer mensen door het ijs zakken: ‘Steeds mensen met een chronische ziekte of beperking, ouderen en werkenden moeten een beroep doen op de voedselbank. Ook vragen steeds meer werknemers in lagere loonschalen voorschotten op loon aan. Steeds meer mensen uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen kunnen de stap naar zelfstandig wonen niet zetten omdat ze geen betaalbaar energiecontract kunnen afsluiten. Hakim bijvoorbeeld staat op het punt om de maatschappelijke opvang te verlaten. Op zijn nieuwe woonplek moet hij €500,- per maand betalen aan energie. Hierdoor is het voor hem niet mogelijk om zelfstandig te gaan wonen en blijft hij noodgedwongen in de opvang. En een gemiddelde opvangplek kost de samenleving circa €20.000,- per jaar.

Mensen die langdurig van een laag inkomen rondkomen en geen buffer hebben, slapen slecht en zijn bang om (opnieuw) dakloos te worden. Niet alle mensen met beperkt leefgeld komen in aanmerking voor de extra maatregelen, zoals mensen in schuldregelingen, budgetbeheer of mensen waarbij beslag op het inkomen is gelegd. Hun inkomen is vaak te hoog om voor de regelingen in aanmerking te komen. Doordat ook sport- en cultuurverenigingen het zwaar hebben vanwege de stijgende energieprijzen, dreigt sociale uitsluiting van mensen die langdurig van een laag inkomen rondkomen nog groter te worden.’

Oplossingen zijn nu nodig

‘Het draagvlak in de samenleving staat ernstig onder druk. Ontevredenheid neemt toe, begrip voor noodzakelijke investeringen in duurzaamheid en opvang van mensen die huis en haard hebben moeten ontvluchten neemt af, terwijl we elkaar juist nu hard nodig hebben,’ constateren de briefschrijvers. Overheden én private partijen moeten nu met oplossingen komen en daadkracht tonen. Daarbij is het belangrijk dat de extra maatregelen eenvoudig en laagdrempelig zijn. Veel mensen hebben last van schaamte en willen graag zelf hun situatie oplossen. Ook zijn veel mensen angstig dat ze regelingen moeten terug betalen. Zorg daarom dat kosten verlaagd worden zonder dat mensen hier zelf actie op moeten ondernemen.

De Landelijke Armoedecoalitie dingt aan op een extra impuls en doet een aantal concrete voorstellen op verschillende terreinen. Een aantal voorstellen lichten we hieronder eruit:

  • Geef prioriteit aan de huishoudens die door extreme en langdurige armoede van de samenleving worden uitgesloten;
  • Zorg dat essentiële producten betaalbaar worden, zoals brood, pasta, rijst, zuivel, groenten, fruit, zelfverzorging, bijvoorbeeld via de Prijzenwet en versnelde afschaffing van het btw-tarief op groente en fruit;
  • Zorg dat gemeenten voldoende middelen hebben om lokaal waar nodig inkomenssteun te geven, zoals bij mensen in een schuldregeling die hun budget niet sluitend krijgen. Het tekort kan dan in de vorm van bijzondere bijstand aangevuld worden. Evenzo is maatwerk in de vorm van bijzondere bijstand nodig voor mensen die vanuit de opvang en beschermd wonen doorstromen naar een zelfstandige woning;
  • Een flinke investering in sociaal werkers, deskundige vrijwilligers, informele en formele sociale steunstructuren in gemeenten. Zij bereiken inwoners in armoede en met schulden, zij staan naast hen en helpen om weer grip op hun situatie te krijgen, perspectief te bieden en meer verbinding in de samenleving te realiseren. De inzet van ervaringsdeskundigen is hierbij essentieel.
  • Halveer de Wajongkorting niet en stop de stapeling van zorgkosten voor mensen met een chronische ziekte of beperking.
  • Zorg dat uit het energiefonds de prijsstijging van de energie wordt betaald in plaats van voorgeschoten en zorg dat iedereen met beperkt leefgeld indien nodig hiervan gebruik kan maken;
  • Zet direct in op verduurzamen van woningen en versnellen energietransitie in samenspraak met en inzet van de mensen zelf; en pas geen huurverhogingen toe bij woningen die niet goed geïsoleerd zijn;

Aanvullend hierop is vanaf 2023 nodig:

  • Zet de verhoging van het Minimumloon door naar 14 euro per uur, met volwaardige koppeling aan de uitkering.
  • Zorg voor een structureel betere verhouding tussen inkomen en vaste lasten, zodanig dat mensen zelf hun voedsel kunnen kopen en in andere basisbehoeften kunnen voorzien en een buffer opbouwen die geldstress vermindert.

Lees hier de hele brief

Movisie en de kenniscentra Nibud en NVVK ondersteunen de Landelijke Armoedecoalitie ‘Geef armoede een gezicht’ inhoudelijk met kennis over wat werkt bij een effectieve aanpak van armoede en schulden.