Maatje achter de voordeur

Ervaringsdeskundigheid ingezet na huiselijk en seksueel geweld
artikel - 27 maart 2018

Slachtoffers van huiselijk en/of seksueel geweld hebben behoefte aan steun van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Dit blijkt uit netwerkbijeenkomsten, focusgroepen met slachtoffers en gesprekken met Stichting Zijweg. Movisie, Moviera,  U-Centraal en School4Life trainen en koppelen daarom ‘maatjes achter de voordeur’ als steun voor mensen en (éénouder)gezinnen die te maken hebben gehad met huiselijk en/of seksueel geweld.

Het initiatief is recentelijk in Utrecht gelanceerd. Ervaringsdeskundige inzet in de wijken is een van de manieren om de transformatie in de zorg vorm te geven. En in de Domstad leeft ervaringsdeskundigheid. Een aantal cliëntgestuurde organisaties heeft zelfs een agenda ervaringsdeskundigheid Utrecht (2014-2019) opgesteld.

Client, maatje en professionals

Doel van dit initiatief  is om te ontdekken welke vormen van steun het herstelproces van betrokkenen bij geweld achter de voordeur bevorderen. De maatjes zijn Utrechtse vrouwen en mannen die te maken hebben (gehad) met geweld achter de voordeur. Zij krijgen een training en gaan onder begeleiding burgers ondersteunen die recent huiselijk en/of seksueel geweld meegemaakt hebben bij hun herstelproces. Zij doen dit op vrijwillige basis. Het is de bedoeling dat zowel burgers als professionals een maatje in kunnen schakelen. Er is een website met informatie en de mogelijkheid om je aan te melden, als cliënt, als professional, maar ook als maatje.

De training voor maatjes start 15 mei 2018. Mensen die maatje willen worden kunnen zich via de website aanmelden. Het programma bestaat uit 9 bijeenkomsten van tweeënhalf uur. Vanaf september gaan de maatjes cliënten begeleiden.

Spiegel voor hoop en vertrouwen

In de Geestelijke Gezondheidzorg hebben zich de afgelopen decennia grote ontwikkelingen voorgedaan: de vermaatschappelijking, de ambulantisering, maatschappelijk herstel. De inzet van ervaringsdeskundigheid heeft een toegevoegde waarde, aldus Nico van Oosten, vanuit Movisie betrokken bij Maatje achter de voordeur. De afgelopen jaren is de inzet van ervaringsdeskundigheid van de GGZ verbreed naar andere domeinen, zoals de jeugdhulp, verslavingszorg en armoede-aanpak. De inzet ervan bij geweld achter de voordeur is de nieuwste loot aan deze stam, want tot nog toe grote afwezige tijdens de congressen over ervaringsdeskundigheid. Ervaringen uit de GGZ hebben al positieve effecten opgeleverd: cliënten durven sneller en eerlijker te praten met iemand die ook psychiatrische problemen heeft gehad omdat de schaamte minder groot is. Een ervaringsdeskundige ‘mag’ confronterend zijn: je kunt iemand die dezelfde ervaring heeft moeilijk verwijten dat zij of hij gemakkelijk praten heeft.

Juist omdat het een nieuwe manier van werken is, dient er nog veel ontdekt te worden. Ellen Vermeulen, die de training voor de nieuwe maatjes gaat verzorgen, is erg enthousiast over de eerste proefbegeleidingen:

‘Het is mooi om te merken dat er meteen herkenning en verbinding is wanneer je vertelt in een soortgelijke situatie te hebben gezeten. Je bent een spiegel waardoor je hoop en vertrouwen geeft voor de toekomst.’

Leefwereld cliënt centraal

Movisie is betrokken om – mede op basis van de ervaringen van de maatjes – de aanpak te beschrijven. Een voorwaarde voor de inzet van een maatje is dat het actuele geweld is gestopt. De aanpak kan ervoor zorgen dat mensen zich uitgenodigd voelen om in het herstel naar geweld ook naar hun eigen rol te kijken. Ervaringsdeskundigen hebben zelf geweld meegemaakt en weten hoe moeilijk het is - zowel praktisch als emotioneel - om het heft (weer) in eigen hand te nemen. Geweld heeft zijn oorsprong vaak in diverse risicofactoren, zoals armoede en schulden, verslaving, GGZ-problematiek, het intergenerationele karakter en sommige culturele aspecten (denk aan eergerelateerd geweld).

Vooral ondersteuning

De inzet van ervaringsmaatjes moet ervoor zorgen dat de vraag en leefwereld van cliënten centraler komt te staan, waardoor de kans op eigen regie, eerder signaleren van terugval en anticiperen op behoeften van bijvoorbeeld kinderen wordt vergroot. De maatjes zullen echter in de eerste plaats een steunende rol gaan verlenen.

Het gaat om dingen als:

  • herkenning bieden gedurende het herstelproces;
  • samen dingen doen;
  • steun bij contact met instanties of bij de (weder)opbouw van een verder sociaal netwerk;
  • ondersteuning bij de communicatie binnen het gezin, de familie, vrienden en collega’s;
  • versterken van het zelfbeeld en eigenwaarde;
  • geruststelling bij opkomende angsten en onzekerheden.

Dit initiatief is gestart in september 2017 en loopt door tot en met september 2019. Het projectteam bestaat uit School4Life, Moviera, Movisie en U-Centraal. Het project wordt gefinancierd door het KF Heinfonds, het Kansfonds en de gemeente Utrecht.