Mannenemancipatie springlevend

artikel - 18 april 2013
Afbeelding bij Mannenemancipatie springlevend

In 2003 verklaarde toenmalig minister Aart-Jan de Geus dat de emancipatie van vrouwen áf was. Alleen nog wat aandacht voor allochtone vrouwen en dan kon het dossier dicht. De tijd gaf hem ongelijk. Sterker nog, emancipatie is anno nu springlevend en volop in beweging. En dan niet alleen de emancipatie van vrouwen maar ook (en juist) die van mannen.

En het is boeiend om die twee bewegingen met elkaar te vergelijken. Duidelijk is dat vrouwen al lang en intensief bezig zijn met hun emancipatie. De tweede feministische golf is pakweg veertig-vijftig jaar aan de gang en vrouwen hebben op een aantal onderwerpen een duidelijke voorsprong op mannen. Neem het thema geweld. Luid en duidelijk hebben vrouwen de afgelopen decennia geweld tegen vrouwen aan de kaak gesteld. Ze benoemden zichzelf en hun kinderen tot slachtoffer en zorgden voor adequate hulpverlening die tot op de dag van vandaag verder wordt ontwikkeld en verfijnd. En ze streden voor weerbaarheid voor zichzelf en hun kinderen.

Mannen en mannelijkheid

De mannenemancipatie ontstond pas in de jaren zeventig en was bescheidener van omvang. Geïnspireerd door de vrouwenbeweging vroegen mannen zich af wat hun rol was in de maatschappij. Er ontstonden praatgroepen, ontmoetingsdagen, cursussen en tijdschriften, allemaal specifiek gericht op mannen. Veel leek een kopie van de feministische activiteiten en was gericht op de eigen beleving en het eigen gedrag. Er werd vaak lacherig over deze mannen gesproken: het waren ‘huilmannen’, softies en angsthazen. De rol van de mannen bij seksueel geweld kreeg in de mannenbeweging weinig aandacht. En dat heeft alles te maken met de algemene opvattingen over mannelijkheid. Mannen zien zichzelf namelijk zelden of nooit als slachtoffer, maar alleen als dader van geweld. Een man is nu eenmaal geen slachtoffer, zo is de redenering. Pas de laatste tijd verandert dat. Denk aan de slachtoffers van seksueel misbruik in de katholieke kerk: mannen van middelbare leeftijd die nu pas durven te erkennen dat zij in de jaren zestig en zeventig werden misbruikt door paters en priesters.

Signalen

En er zijn meer signalen dat mannen steeds vaker losbreken uit de voorheen vaste patronen van mannelijkheid. Een paar voorbeelden: sinds een paar jaar maken ook mannelijke slachtoffers van huiselijk geweld gebruik van speciale blijf-van-mijn-lijfhuizen. Zij hebben afgerekend met het beeld van de man die zelfstandig en onafhankelijk is; zij erkennen dat ze het niet alleen kunnen en dat ze hulp nodig hebben om hun leven weer op poten te zetten. Het beursgenoteerde Akzo Nobel is in 2012 opvallend open over de lange afwezigheid van topman Buchner: 'CEO’s zijn soms net mensen. Hij heeft te veel hooi op zij vork genomen en moet even een stap terug doen'. Geen geheimzinnigheid dus, maar gewoon de erkenning dat ook een topman wel eens langdurig ziek, zwak en misselijk is. En ook andere mannen met topfuncties geven aan dat er meer is in het leven dan alleen werk. Zo kiezen toenmalige ministers Wouter Bos en Camiel Eurlings in 2010 openlijk voor hun gezin en verlaten de politiek.

Vaste waarden en normen van mannelijkheid

Deze voorbeelden maken deel uit van een trend die al eerder is ingezet. Die van de man die het niet langer accepteert om te leven volgens de vaste normen en waarden van mannelijkheid. Ton van Elst en Ger Evers (Soman/TransAct)  omschreven dit meer dan 25 jaar geleden al als  ’mannelijkheidscoderingen’: opvattingen en denkbeelden die mannen tijdens hun socialisatie mee krijgen over wat gewenst en ongewenst gedrag is. Voorbeelden? 'Een betaalde baan is voor mij het belangrijkste in mijn leven’. ‘Ik ben zelfstandig, onafhankelijk en kan alles alleen'. 'Ik ben geen slachtoffer’.

Man-vrouw verhoudingen opnieuw definiëren

Mannen die de mannelijkheidscoderingen durven te verbreken oogsten daarmee soms bewondering en navolging. Soms zijn hoon of pek en veren hun deel. Hoe dan ook lijkt de emancipatie van mannen ingezet. Grote vraag is of een brede groep mannen dit op gaat pakken en er sprake is van een golf van mannenemancipatie. En een nog grotere vraag: als de emancipatie van mannen doorzet, wat zijn dan de gevolgen? Moeten de verhoudingen tussen mannen en vrouwen opnieuw worden gedefinieerd, net als destijds bij de emancipatie van vrouwen?  Dat zal ook nu niet zonder slag of stoot gaan. Want accepteren vrouwen het als  mannen een deel van de zorg voor de kinderen en het huishouden opeisen? Zeker als dat betekent dat zij zelf meer moeten werken en de zorg voor hun kinderen moeten loslaten. En accepteren werkgevers het dat meer mannen gebruik gaan maken van zorgverlof en calamiteitenverlof? Dat schooltijden - meer nog dan nu - leidend worden in een organisatie?

Kortom: de mannenemancipatie komt net lekker op stoom en de vrouwenemancipatie is nog lang niet af. Het dossier gaat dus voorlopig echt niet dicht.

Reacties

Beste Wil,

Ik ben een man met eigen bedrijf en co-ouderschap, ik heb mijn kinderen met succes de helft van de tijd opgevoed (ze zijn nu 13 en 16 jaar). Ik ken vrijwel geen mensen die dat ook zo doen. Ik heb behoefte aan een mannengroep; een groep mannen die wel levens zaken wil bespreken en ervaringen wil uitwisselen op een wat dieper niveau. bovendien is mijn zoon nu 13 en moet ik zelf uitzoeken wat een 'mannen opvoeding' in houd, want mijn vader heeft mij dat niet bijgebracht. Ik zal er zelf wel weer uitkomen, maar het lijkt mij leuker en efficiënter om dit met soortgenoten uit te zoeken.
Uit jouw artikel maak ik op dat jij misschien iets meer weet over 'mannengroepen'(ik woon in Groningen); kun je mij wegwijs maken in die wereld?

Ben benieuwd! Groet, Michiel

Reageer op dit artikel

2 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.