Strategisch: Wethouder Marianne Smitsmans

Marianne Smitsmans is bijna 13 jaar wethouder in Roermond. En ook 13 jaar in het sociaal domein. Dat is waar haar passie en drijfveren liggen. Volgens haar is mantelzorg onlosmakelijk verbonden met dit domein.

Kun je iets vertellen over de visie van gemeente Roermond op het mantelzorgbeleid?

‘Mantelzorgers zijn onmisbaar in onze samenleving. Hoewel veel mensen denken dat dit vanzelfsprekend is, vinden wij het juist belangrijk dat zij gezien en gewaardeerd worden. Ons uitgangspunt is: als we ze zo waardevol vinden, dan moeten we ze oprecht waarderen en dit laten blijken. Dus niet zeggen, maar vooral doen. Met de aanpak Oog voor Mantelzorg willen we ervoor zorgen dat mantelzorgers zich gezien, gehoord en gesteund voelen. Zowel door de gemeente als door onze partners in zorg en welzijn.’

Wat zijn de strategische stippen op de horizon op langere termijn om de politieke steun te behouden? Hoe zie je jouw rol daarin?

‘Ons doel is het mantelzorgbeleid in Roermond te borgen. Op langere termijn streven we naar een samenleving waarin de samenwerking en ondersteuning van mantelzorgers vanzelfsprekende onderdelen zijn van het lokale beleid. Dat vraagt om blijvende aandacht en politieke steun. Mijn rol is om dat onderwerp warm te houden. Binnen de gemeenteraad, maar ook door in gesprek te blijven met mantelzorgers en onze partners.’

Hoe kijk jij aan tegen de landelijke akkoorden (zoals HLO en AZWA) die allemaal taken met zich meebrengen voor gemeenten op het thema mantelzorgondersteuning?

‘Het liefst kijk ik naar al die akkoorden op een manier van: hoe kunnen we daar ons voordeel mee doen? Een van de opdrachten is om regionaal te gaan samenwerken. Daar zie ik wel wat voordelen in. Zoals de inrichting van verschillende vormen respijtzorg. Dat vraagt veel capaciteit. Dus fijn als we dat regionaal kunnen oppakken. Wat we lokaal kunnen doen, moeten we ook lokaal oppakken. Dichtbij de mensen. Juist voor mantelzorgers is dat vaak heel erg belangrijk. De hulp moet vooral ontlasten en ondersteunen, niet extra belasten. Ik stop liever zelf tijd en energie in het échte werk: het ondersteunen van de mantelzorgers. Niet in allerlei constructen optuigen, waarvan we ons achteraf afvragen of het wel helpend was. 

Landelijke akkoorden geven richting. De uitvoering gebeurt echter lokaal, waar gemeenten een sleutelrol vervullen. De Intentieverklaring Mantelzorg, die we dit voorjaar samen hebben ondertekend, sluit daar heel goed op aan. Die vormt voor ons een belangrijk vertrekpunt om concreet invulling te geven aan de afspraken uit de akkoorden.’

Jullie hebben als afronding van het ambassadeurstraject een gezamenlijke intentieverklaring opgesteld, die door veel partijen is ondertekend. Gaan jullie deze verklaring en vorm van samenwerking ook benutten voor alles wat er vanuit alle landelijke akkoorden op het sociaal domein afkomt? Of zie je het in eerste instantie als een mooie opmaat naar de samenwerking regionaal?

‘Veel grote zorgaanbieders hebben de intentieverklaring ondertekend. Zij werken al regionaal, dus dat is erg fijn. Dit is ook voordelig voor de inwoners van onze regio. Zij horen niet allerlei verschillende geluiden, maar alleen dat van één beleid. Dit geeft veel duidelijkheid. Op deze manier kunnen wij er voor zorgen dat als iemands kind, partner of andere geliefde, verhuist naar een zorginstelling, dat deze overgang dan naadloos verloopt. Ook voor de mantelzorger. Wij horen nog veel te vaak dat als mensen verhuizen naar een andere plek, dat de mantelzorgondersteuning vanuit de gemeente dan wegvalt. Dit voorbeeld laat zien dat de mantelzorgondersteuning in sommige zorginstellingen nog niet goed geborgd is. Ik zie het als een taak voor mezelf om echt het gesprek en de verbinding aan te gaan met de partners om de samenwerking te verbeteren.’

In maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen 2026. Als jij herkozen wordt, hoe vul je dan het mantelzorgbeleid in? Heb je wensen? Hoe kijk je daar tegenaan?

‘Ik ben gedreven als het gaat over mantelzorg. Mantelzorgers kunnen ons het beste vertellen hoe wij het mantelzorgbeleid moeten inrichten. Zij zijn de ogen en oren. Wij kunnen hun ervaringsdeskundigheid nog beter benutten.

Een belangrijk thema binnen mantelzorg vind ik passende respijtzorg in Roermond. Daar kunnen we nadrukkelijker aandacht aan besteden. Door bijvoorbeeld respijtzorg voor zowel zorgvrager als mantelzorger aan te bieden, afhankelijk van de situatie.

Wij hebben een aantal dagdelen in de week bijeenkomsten voor mantelzorgers en mensen met dementie. Tijdens deze bijeenkomsten zijn activiteiten georganiseerd voor de mensen met dementie. Maar je ziet ook dat de mantelzorgers samen optrekken en eigen activiteiten organiseren. Je ziet zelfhulpgroepjes ontstaan van mantelzorgers. Deze groepjes ontmoeten elkaar eens in de zoveel tijd. Zij delen de ideeën met elkaar. Zulke eigen initiatieven kunnen fungeren als een mooie denktank voor de gemeente Roermond. Mantelzorgers kunnen advies geven over hoe wij de zorg op een efficiëntere manier kunnen organiseren. Op een manier waar mantelzorgers echt behoefte aan hebben.’ 

Tactisch: Beleidsadviseur Lizzy Boots

Lizzy Boots is beleidsadviseur bij gemeente Roermond, met mantelzorg als een van haar aandachtsgebieden.

Kun je iets vertellen over de achtergrond van het initiatief voor mantelzorgambassadeurs in Roermond en het traject dat de gemeente heeft opgezet?

‘Het idee is ontstaan uit gesprekken met mantelzorgers en professionals, én uit het onderzoek van MantelzorgNL naar respijtzorg in Roermond. Daaruit bleek dat mantelzorgers behoefte hebben aan herkenning, uitwisseling en een duidelijk aanspreekpunt. Ook professionals gaven aan dat zij soms worstelen met hun rol hierin. Zij gaven ook aan dat zij geen goed overzicht hebben van alle ondersteuningsmogelijkheden voor mantelzorgers in gemeente Roermond. Er is veel informatie beschikbaar, maar het blijft voor hen lastig om de juiste informatie voor passende ondersteuning te vinden.

Uit deze gesprekken en onderzoeken bleek dat we moeten inzetten op het verbeteren van de gezamenlijke communicatie tussen gemeente en mantelzorgers, omdat niet alle mantelzorgers worden bereikt. Ook kwam naar voren dat de respijtmogelijkheden versterkt moeten worden. MantelzorgNL gaf als advies dat dit alleen mogelijk is als samenwerking tussen de gemeente en zorgorganisaties versterkt wordt. Maar ook dat de kennis en vaardigheden van professionals moet worden vergroot. 

Naar aanleiding van dit advies is het idee ontstaan om professionals van de gemeente en van zorg- en welzijnsorganisaties op te leiden en toe te rusten met de nodige kennis en informatie. Met als doel om mantelzorgers beter te ondersteunen. Deze professionals fungeren als mantelzorgambassadeur binnen hun eigen organisatie. Zij kennen elkaar, komen regelmatig bij elkaar tijdens netwerkbijeenkomsten, stellen samen doelen op en zijn op de hoogte van elkaars werkzaamheden. Hierdoor zijn zij een belangrijke schakel om de samenwerking tussen organisaties te versterken.’

Wat beogen jullie met deze aanpak? Welke korte en lange termijn afspraken zijn er gemaakt?

‘Met deze aanpak willen we mantelzorgers structureel ondersteunen en hun stem krachtiger laten doorklinken in beleid en praktijk. In de intentieverklaring hebben negen partners afspraken gemaakt om samen te werken aan betere informatievoorzieningen, respijtzorg en herkenning op de werkvloer. Op korte termijn richten we ons op bewustwording. Om dit te vergroten brengen we een gezamenlijke folder uit met informatie en ondersteuningsmogelijkheden voor mantelzorgers. Op de langere termijn richten we ons op duurzame samenwerking en borging.

We verwachten dat door de inzet van mantelzorgambassadeurs veel meer mantelzorgers zich gesteund voelen. Mantelzorgondersteuning doen we samen. Het is niet alleen de taak van de mantelzorgconsulent of een steunpunt.’

Welke rol neemt gemeente Roermond in het proces op zich?

‘De gemeente neemt nadrukkelijk de regierol. We brengen partijen bij elkaar, zorgen voor afstemming en ondersteunen waar nodig met middelen en/of expertise. De uitvoering ligt bij onze consulenten en samenwerkingspartners.’

Zie jij het voor je dat nog meer organisaties de intentieverklaring tekenen en deze groep groter wordt?

‘Het is een fluïde groep met lokale en regionale partners. Andere groepen hebben interesse getoond om aan te sluiten. We juichen dit zeker toe, maar we kijken ook altijd wat passend is met de huidige groep. We willen voorkomen dat de groep te groot wordt. Dan is het niet meer werkbaar om elkaar te blijven vinden en informeren. 

Maar de huidige groep is ook geen vaststaande groep. We horen bijvoorbeeld terug van de regionale organisaties dat de afspraken soms lastig zijn om uit te voeren in andere gemeenten. Omdat het toch de intentieverklaring van gemeente Roermond is. Dus ik denk zij de wens hebben om de intentieverklaring en gemaakte afspraken breder en regionaal op te zetten.’

Het is mooi dat de gemeente met dit traject zo geïnvesteerd heeft in die samenwerking. Wat is jouw specifieke rol?

‘Ik ben verantwoordelijk voor de coördinatie van het mantelzorgbeleid op strategisch niveau en de verbinding tussen beleid en praktijk. In de praktijk betekent dit vooral: initiatief nemen om bijvoorbeeld partijen (zoals MantelzorgNL) op te zoeken en in te zetten. Maar ook om partijen samen te brengen en ervoor zorgen dat goede initiatieven opgepakt en uitgevoerd worden.

Binnen het ambassadeurschap fungeer ik als voorzitter van de netwerkbijeenkomsten van de ambassadeurs. Daar bespreken we de kennis en kunde van elke organisatie en hoe ze elkaar kunnen aanvullen. Het belang van dit overleg is dat de partners elkaar kennen en dat als ze mantelzorger tegenkomen, dan weten welke mogelijkheden er zijn. Zij kunnen gebruik maken van elkaars expertise om de mantelzorger te ondersteunen.’

Veel partijen hebben de intentieverklaring getekend en ambassadeurs aangesteld. Hoe hebben jullie deze commitment en dit draagvlak gerealiseerd?

‘Dit konden wij realiseren omdat dit traject ook bestuurlijk is opgepakt. Vanuit de gemeente, maar ook door managers en leidinggevenden binnen zorg en welzijnsinstellingen. Zij zorgen dat de ambassadeurs tijd en ruimte krijgen om naar de opleidingsmomenten en netwerkbijeenkomsten te gaan. De commitment voor dit traject komt dus ook echt vanuit het management. Dit laat zien dat het belangrijk is om op bestuurlijk niveau dingen voor elkaar te krijgen om zoiets te kunnen organiseren.’

Heb je nog tips of advies voor startende beleidsadviseurs op het gebied van mantelzorg?

‘Mijn tip voor andere beleidsadviseurs- en medewerkers is om, naast het in de gaten houden van de landelijke ontwikkelingen, vooral zelf erop uit te gaan. Ga waar de mantelzorgers zijn. Zo kan je het systeem en hun leefwereld meer op elkaar laten aansluiten. Want je kunt geen goed beleid maken als je zelf niet weet wat er speelt bij de mantelzorgers.’ 

Uitvoerend: Mantelzorgconsulent Jacqueline Engelen

Jacqueline Engelen is mantelzorgconsulent bij gemeente Roermond en vormt samen met twee collega’s het team mantelzorgondersteuning. Dit team werkt nauw samen met alle zorgprofessionals en vrijwilligers in de gemeente, ‘want met z’n drieën kun je mantelzorgers niet voldoende ondersteunen’. Jacqueline is daarnaast ook ambassadeur.

Jij bent deelnemer geweest van het ambassadeurstraject. Hoe heb je dit ervaren?

‘Ik heb dit traject ervaren als een waardevolle basis om samen aan mantelzorgondersteuning te werken. Alle ambassadeurs volgden een gezamenlijke opleiding, bestaande uit vier bijeenkomsten met verschillende thema’s: de specifieke doelgroepen, overbelasting van mantelzorgers, wet en regelgeving, de acht vraaggebieden, het SOFA model en veranderende relaties en verlies. Deze thema’s werden de eerste drie bijeenkomsten aan de orde gesteld. Wij kregen informatie, tools en methodieken aangereikt over deze thema's. Tijdens de laatste bijeenkomst gingen de ambassadeurs samen aan de slag om speerpunten op te stellen als basis voor het vervolg van het traject. De speerpunten zijn: 

• Iedere ambassadeur weet van de andere ambassadeurs wat ze doen binnen hun organisatie en wat de diverse organisaties (o.a. welke uitvoerende functies zijn er) te bieden hebben voor inwoners van Roermond. Daarnaast is het fijn om te weten of er een specifiek aanbod voor mantelzorgers is.
• Iedere hulpverlener/cliëntondersteuner binnen de eigen organisatie weet wat mantelzorg is, wat de rollen van mantelzorgers kunnen zijn en wat het aanbod is rondom mantelzorgondersteuning in Roermond.
• Iedere hulpverlener/cliëntondersteuner neemt mantelzorg mee in de intake en de planning van vervolgafspraken.
• Het ambassadeurschap wordt verder doorontwikkeld.’

Inzoomend op het thema ‘samenwerking en de acht vraaggebieden’, wat heeft het traject betekend voor de onderlinge samenwerking?

‘Als je samen een traject begint en de opleiding start, leer je elkaar automatisch beter kennen. Maar niet alleen elkaar, ook de verschillende organisaties en wat iedere organisatie nastreeft op het gebied van de acht vraaggebieden. Deels was ik als consulent hiervan op de hoogte. Maar er waren zeker zinvolle aanvullingen en gewaarwordingen, die van belang waren om samen in te zetten op een vernieuwde voortzetting van de samenwerking.

Een voorbeeld hiervan gaat over jonge mantelzorg. De vindplekken en behoefte van deze doelgroep vragen een andere aanpak dan volwassen mantelzorgers. De aanwezige ambassadeur, en tevens jongerenwerker, voelde zich niet direct thuis in een groep ambassadeurs die vooral gericht waren op volwassenen. Gaandeweg werd meer merkbaar dat ook volwassenen gezinnen en kinderen hebben en dus ook met deze doelgroep contact hebben. Door dit besef ontstond een gemeenschappelijke deler en konden wij beter samenwerken.’

Jullie werkten als gemeente al samen met verschillende partijen. Is de samenwerking verbeterd sinds het traject?

‘Wat vooral heel fijn werkt is dat je nu één team bent dat probeert te informeren en adviseren, initiëren en mee te draaien op projecten. Je doet dit nu niet meer alleen. Je bent niet meer gericht op gevraagd en ongevraagd advies. Je hebt nu de intentie om de ondersteuning met alle kernpartners op te pakken. Daardoor voel je je gesteund om samen naar een gezamenlijk doel toe te werken.

Alle ambassadeurs zetten zich in voor het thema mantelzorgondersteuning binnen hun eigen organisatie. Het is een ontdekkingsreis om erachter te komen hoe de deskundigheid het best ingezet kan worden binnen organisaties. Met als doel om de mantelzorgondersteuning op alle acht vraaggebieden te versterken. 

Het grote verschil met vroeger is dat er nu gezamenlijke speerpunten zijn opgesteld, die in elke organisatie worden toegepast. Een ander groot verschil is dat er binnen de aangesloten organisaties een eigen beweging gaande is om mantelzorgondersteuning onder de aandacht te brengen. Dit betekent dat je als consulent niet meer zelf aandacht voor mantelzorgondersteuning hoeft te vragen aan een organisatie. Dit doet de ambassadeur binnen die organisatie al. Je kunt nu meer inzetten op het ondersteunen van de beweging. Maar ook op het aanreiken van informatie en steun om de afgesproken speerpunten een plek te geven binnen het beleid van de organisaties.’

Hebben de ambassadeurs ervoor gezorgd dat mantelzorgers een nadrukkelijkere plek gekregen binnen deelnemende organisaties?

‘Ja, er zijn sindsdien allerlei zaken gaan lopen. Een ambassadeur heeft bijvoorbeeld al tien bijeenkomsten georganiseerd. Daar zijn wij als team mantelzorgondersteuning ook bij betrokken, om mantelzorgondersteuning beter op de kaart te zetten. Bij een andere organisatie zijn ze bezig met het organiseren van een bijeenkomst voor vrijwilligers en mantelzorgers. Voor jonge mantelzorgers zijn initiatieven gestart om, samen met Centrum Jeugd en Gezin en preventie GGZ, nieuwe projecten op te pakken. Deze nieuwe samenwerkingen zijn gestart tijdens het opleidingstraject.’

Welke effecten merken mantelzorgers hiervan op korte en lange termijn?

‘Dat is moeilijk te zeggen op dit moment. We hopen dat het opstellen van de speerpunten zorgt voor een betere samenwerking tussen de organisaties. Het traject beïnvloedt op dit moment vooral de kwaliteit van handelen van professionals. Dit heeft hopelijk een positief effect op de mantelzorgondersteuning. De hoop is dat mantelzorgers beter gesteund worden omdat ze beter gevonden worden, verlicht worden en versterkt worden. Maar daarvoor hebben we ook mantelzorgers als stakeholders nodig. Het blijft van belang om jaarlijks in dialoog te gaan met mantelzorgers en hen te betrekken bij de verschillende projecten over mantelzorg- en mantelzorgondersteuning. Er komt bijvoorbeeld een nieuw project aan, in samenwerking met MantelzorgNL, genaamd: ‘Praat vandaag over morgen’. Daar gaan wij ook mantelzorgers bij betrekken.’

Heb je een tip of advies voor uitvoerende collega’s in het land die samenwerking tussen verschillende partijen willen verbeteren? 

‘Betrek een landelijke organisatie (zoals MantelzorgNL) bij het opzetten van een ambassadeurstraject. Maar het is ook heel fijn als de politiek en beleidsmedewerkers positieve inzet tonen. Dan kun je als uitvoerende partij meer doen en mensen sneller helpen.’