Mantelzorgwaardering: do’s en don’ts voor gemeenten

artikel - 30 augustus 2015
waardering in geld

De Wmo 2015 vraagt gemeenten om mantelzorgers een jaarlijkse blijk van waardering te geven.
In dit artikel leest u welke vormen van waardering goed werken, welke juist niet en hoe u als gemeente deze waardering organiseert.

De mantelzorgwaardering heeft meerdere doelen. Het is in de eerste plaats een publieke uiting van respect voor mantelzorgers in de lokale samenleving. Daarnaast kan het een praktische vorm van ondersteuning of tegemoetkoming zijn voor mantelzorgers. Tot slot kan de gemeente de aanvraag als contactmoment aangrijpen om te vragen hoe het met de mantelzorger gaat en of hij of zij nog verdere ondersteuning nodig heeft.

Vraag mantelzorgers wat zij willen

Ga voordat u de waardering vormgeeft, in gesprek met mantelzorgers en aanbieders van ondersteuning. Naar welke vorm gaat de voorkeur uit van mantelzorgers? Wie zouden ervoor in aanmerking moeten komen? Welke ervaringen zijn er met vormen van waardering uit het verleden? Hoe kijken de organisaties, die mantelzorgers ondersteunen, hier tegenaan?
In opdracht van de gemeente Amersfoort bracht Movisie mantelzorgers en aanbieders van ondersteuning met elkaar in gesprek over wensen en mogelijkheden rond het mantelzorgbeleid, waaronder mantelzorgwaardering.

Niet ludiek en ceremonieel waarderen

Uit de reacties in Amersfoort blijkt dat ludieke en ceremoniële vormen van mantelzorgwaardering, zoals ‘leuke’ uitstapjes en feestelijke bijeenkomsten speciaal voor mantelzorgers, niet op prijs worden gesteld. Hardop zeggen: ‘Mantelzorger, wat ben je geweldig!’ wordt eerder als denigrerend ervaren. Mantelzorg moet ‘vanzelfsprekend’ zijn volgens hen. Toch hebben mantelzorgers wel degelijk behoefte aan erkenning en begrip.

Mantelzorgwaardering in de vorm van geld

Een geldbedrag is daarvoor een goede vorm, blijkt uit de Amersfoortse gesprekken. Geld heeft volgens hen voordelen ten opzichte van een cadeaubon of uitstapje: het is naar eigen inzicht te gebruiken en niet gebonden aan smaakvoorkeur of tijdstip. Bovendien geeft het zorgvragers de mogelijkheid om hun mantelzorger(s) zélf te bedanken. Onderzoek van Mezzo bevestigt de voorkeur van mantelzorgers voor een geldbedrag (Nationaal Mantelzorgpanel 2013).

Meer begrip en passende respijtzorg

Maar er is meer dan geld. Het vergroten van het begrip over mantelzorg kan voor mantelzorgers ook een vorm van waardering zijn. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld het gesprek aangaan met lokale werkgevers over werknemers die zorgen voor een naaste. Mantelzorgers missen soms een luisterend oor van professionele zorgverleners, waaronder de thuiszorg. Een gemeente kan zorgaanbieders stimuleren meer oog te hebben voor mantelzorgers. Tot slot klinkt de roep om voldoende en passende respijtzorgvoorzieningen. Met de invulling hiervan kan de gemeente in de beleving van mantelzorgers haar waardering bij uitstek laten blijken.

Wie waarderen?

Moeten alleen mensen die intensief mantelzorg verlenen een blijk van waardering krijgen of alle mantelzorgers? Op deze vraag bestaat geen bevredigend antwoord. Als de waardering te gemakkelijk toegekend wordt, ondermijnt dat de uiting van respect. Bovendien bestaat de kans op fraude en uitputting van het budget. Tegelijkertijd willen mantelzorgers zich niet hoeven te ‘bewijzen’. Het lijkt in elk geval verstandig om open en helder te communiceren over de gekozen criteria. Als mantelzorgers bijvoorbeeld gevraagd wordt zich te registreren, is het belangrijk dit toe te lichten: waarom wil de gemeente dat en wat gaat zij met die gegevens doen? En heel belangrijk, het moet vooral eenvoudig blijven: geen ingewikkelde formulieren.

Verstrekken aan zorgvrager of mantelzorger?

Het oude mantelzorgcompliment werd aangevraagd door de zorgvrager, op basis van een indicatie. De mantelzorger ontving dit bedrag van de zorgvrager. Er zijn gemeenten die nu bij wijze van waardering mantelzorgers zelf rechtstreeks een geldbedrag uitkeren. Een nadeel daarvan: direct ontvangen van de gemeente betekent dat je geen erkenning krijgt van de persoon voor wie je zorgt, maar van degene die er (financieel) baat bij heeft dat je zorgt. En dat vinden niet alle mantelzorgers prettig.

Een ander aandachtspunt is dat mantelzorgers, woonachtig in een andere gemeente, maar zorgend voor een inwoner van de uitkerende gemeente, gemist kunnen worden in de communicatie. Uit landelijk onderzoek blijkt dat 17% van de mantelzorgers van aanvragers van Wmo-voorzieningen niet in dezelfde gemeente woont als de persoon die zij verzorgen.

Samengevat: zeven do’s en don’ts voor mantelzorgwaardering

  1. Benut het vormgeven van de mantelzorgwaardering om met mantelzorgers het gesprek aan te gaan;
  2. Vermijd ludieke en ceremoniële waardering;
  3. Waardeer mantelzorgers zo mogelijk met een geldbedrag;
  4. Waardeer mantelzorgers in ieder geval met passende ondersteuning;
  5. Licht toe welke voorwaarden er zijn om in aanmerking te komen en check bij mantelzorgers of de toelichting helder is;
  6. Vraag de aanvragers van de mantelzorgwaardering of en hoe zij verder ondersteund willen worden.
  7. Betrek zoveel mogelijk de zorgvrager bij het verstrekken van de mantelzorgwaardering

Meer informatie

Voor meer informatie over het vormgeven van lokaal mantelzorgbeleid en de mantelzorgwaardering kunt u contact opnemen met Roos Scherpenzeel of Kitty van den Hoek.

Mantelzorgondersteuning is de basis

Vinden, Versterken, Verlichten en Verbinden zijn de vier nieuwe aandachtspunten voor gemeenten bij het vormgeven van hun lokale mantelzorgbeleid. Ze worden beschreven in de notitie Mantelzorgondersteuning is de basis. De aandachtspunten mantelzorgondersteuning, gebaseerd op de uitgangspunten van de Wmo 2015, zijn een herziening van de ‘basisfuncties mantelzorgondersteuning’ uit 2009. Lees meer.
 

Minicursus Mantelzorgbeleid

Werkt u bij een gemeente aan het ontwikkelen van beleid rondom informele zorg? Dan is de minicursus mantelzorgbeleid iets voor u! Tijdens deze minicursus krijgt u inzicht in waar uw gemeente staat op het gebied van mantelzorgondersteuning. Daarnaast zit de cursus vol met ontvangt u praktische tips over het vinden, versterken, verlichten en verbinden van mantelzorgers. Aan de slag met de mini-cursus.

Reacties

Reageer op dit artikel

3 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.