Van mee naar samen

Het hart van de doe-democratie
artikel - 4 februari 2015
Van mee naar samen

Samenwerken is het hart van de doe-democratie. Er is een fundamenteel verschil tussen 'mee' en 'samen', oftewel tussen participatie en samenwerking. 'Samen' veronderstelt een gelijkwaardige verhouding. Samenwerken in een lokale democratie lijkt een vrij eenduidig pad, maar de praktijk is vol hobbels. In dit artikel onderzoeken we hoe je van 'mee' naar 'samen' komt en schetsen we een aantal paradoxen die we tegenkomen in deze zoektocht.

Bij meedoen, meedenken en meebeslissen is er blijkbaar al iets waarvoor anderen worden uitgenodigd of zichzelf aanbieden er onderdeel van uit te maken, het ‘mee’. In essentie maakt dit echte gelijkwaardigheid en gedeelde zeggenschap lastig. Bij ‘samen’ is het uitgangspunt dat er meerdere partijen nodig zijn. 'Alleen' lukt het niet of slechts gedeeltelijk. Als het een gedeeld vraagstuk is, voelen ook andere actoren de urgentie en zijn ze sneller bereid zich te verbinden aan de zoektocht naar een oplossing. Anders gezegd: het startpunt van 'mee' en 'samen' is verschillend. En daarmee ook de rol en inbreng van de deelnemers. Iedereen beweegt, brengt talenten in en mag profiteren. Burgers zijn gelijkwaardig partner in plaats van dat ze ‘meedoen’ in de plannen en ideeën van de overheid of professionele organisaties.

Waarden gedreven organiseren

Wij zien co-opereren (of samen werken) als hart van de doe-democratie. Om deze gezamenlijke inspanning te laten slagen, zijn vier waarden cruciaal:

  • Gelijkwaardigheid. Elke partner wordt om zijn bijdragen gewaardeerd. Hierbij is het kunnen omgaan met verschillen de kern van een geslaagde samenwerking.
  • Zeggenschap. De medezeggenschap van alle betrokken partijen is meer van belang dan dat ze gedeeltelijk of geheel eigenaar zijn.
  • Vertrouwen. Het basisvertrouwen komt voort uit de wil om met de juiste intenties samen te werken. Het vertrouwen wordt vervolgens onderbouwd door te ervaren of mensen in de praktijk waarmaken wat ze met de mond belijden.
  • Wederkerigheid. Het verenigen van eigenbelang en gedeeld belang.

Het is zaak ervoor te zorgen dat de doe-democratie geen speeltje van de elite wordt maar daadwerkelijk verandering tot stand brengt waarbij iedereen zich uitgenodigd voelt.

Praktische paradoxen

Samenwerken in de doe-democratie lijkt een vrij eenduidig pad. De praktijk is, zoals we allemaal weten, vol hobbels, zijwegen en valkuilen. We beschrijven vijf praktische paradoxen. En hoe u daarmee kunt omgaan.

1 Initiatief nemen tegenover samenwerken

U haalt alle mogelijke stakeholders bij elkaar en komt via een open dialoog tot een gedragen begrip over het vraagstuk en de aanpak ervan. Dat is de droom. De werkelijkheid is dat er eigenlijk altijd één partij het initiatief neemt. De grote valkuil is dat die partij niet alleen het initiatief neemt om 'iets' te gaan doen met het vraagstuk, maar zich vervolgens ook als eigenaar en hoofduitvoerder gaat opstellen. Op het moment dat andere stakeholders betrokken worden, gaat het vooral over de vraag wat de juiste aanpak is en niet meer wat de juiste vraag is. Van gelijkwaardigheid en (mede)zeggenschap is dan al nauwelijks sprake. Het initiatief zou er vooral uit moeten bestaan om anderen uit te nodigen gezamenlijk het vraagstuk van alle kanten te bekijken. De initiatiefnemer vraagt niet: 'Doe je mee met mijn aanpak?', maar 'Denk je mee over wat ons vraagstuk is?'

2 Inclusie tegenover exclusie

Het is natuurlijk de vraag hoe open de uitnodiging is om mee te doen. Wil je daadwerkelijk dat iedereen meedenkt, -doet of -beslist, of worden bepaalde groepen structureel ‘uitgesloten’ van deelname? Uitsluiting is lang niet altijd bewust. Taal of cultuur kunnen een barrière vormen voor mensen om mee te doen, maar ook de fysieke plek waar gesprekken tussen mensen plaatsvinden. Zijn de belanghebbenden wel bij een vraagstuk betrokken? Het is zaak ervoor te zorgen dat de doe-democratie geen speeltje van de elite wordt maar daadwerkelijk verandering tot stand brengt waarbij iedereen zich uitgenodigd voelt.

3 Gedeeld belang tegenover eigenbelang

Als iedereen ongeveer dezelfde kant uit wil en de sfeer positief is, is het niet zo heel moeilijk om de gedeelde belangen te zien en daarin je eigenbelang onder te brengen. Maar wat als het vraagstuk taai is, stakeholders verschillende visies hebben en er sprake is van (mogelijke) concurrentie?

Als eerste is het zaak dat alle partijen weten wat hun eigen belang is en dat ook helder verwoorden. Openheid over wat je zelf uit de samenwerking hoopt te halen, maakt je positie duidelijk. Ten tweede helpt het om het gezamenlijk belang op het juiste niveau te formuleren. Dat betekent enerzijds niet te vaag en anderzijds niet te dicht bij het belang van één partij of alleen jouw achterban. Bij deze paradox komt de waarde wederkerigheid van pas. Als je er op vertrouwt dat jouw investering en inspanningen zich uiteindelijk zullen terugbetalen, ben je eerder bereid om je eigenbelang opzij te zetten.

Niets is een grotere motivatie-killer dan in de eindfase van een samenwerking te horen dat zaken niet haalbaar zijn, terwijl dit van tevoren al duidelijk had kunnen zijn.

4 Ontwikkeling tegenover uitvoering

Samenwerkers komen van verschillende kanten. De actieve bewoners, de leden van een Wmo-raad en de wethouder hebben niet alleen een eigen belang maar vaak ook een eigen instapmoment in het proces van samenwerking. De begrippen gelijkwaardigheid en zeggenschap vragen dan om een dynamische invulling.

Partijen die er later bij betrokken worden moeten soms bijgepraat worden. Met een gelijkwaardig informatieniveau kan iedereen een relevante bijdrage leveren in het proces. Informatie delen is echter niet altijd mogelijk, denk aan politieke of financiële gevoeligheden waardoor niet alles altijd (meteen) openbaar is. Ook in een proces van co-creatie gelden soms wettelijke of financiële afspraken waarbinnen zaken tot stand moeten komen. Dit kan de zeggenschap inperken. Het is belangrijk van tevoren duidelijk aan te geven of en hoe deze kaders een rol spelen in de samenwerking. Niets is een grotere motivatie-killer dan in de eindfase van een samenwerking te horen dat zaken niet haalbaar zijn, terwijl dit van tevoren al duidelijk had kunnen zijn.

5 Proces tegenover resultaat

Ten slotte komen we de schijnbare tegenstelling tussen proces en resultaat nogal eens tegen. Samenwerking is dat je met elkaar ontdekt wat nodig is om een vraagstuk aan te pakken en vervolgens aan de slag gaat: al doende leert men. Deze procesbenadering lijkt zich slecht te verhouden tot harde resultaatafspraken die vaak gemaakt worden. Daarin gaat het vooral om het halen van kwantificeerbare en meetbare doelen.

De kunst is om het opbouwen van samenwerking als resultaat te beschouwen én via die samenwerking concrete opbrengsten te genereren voor alle betrokkenen. In het projectmanagement wordt tegenwoordig de term ‘scrum’ gebruikt. Die staat voor korte, intensieve interventies om een resultaat op te leveren. Het is dus: bij elkaar komen, afstemmen over de richting en de aanpak, gericht werken aan een resultaat, uitblazen en leren van de uitvoering, en dan de volgende ronde. Zo bouw je al werkenderweg aan een goed ingespeeld team, terwijl je ook iets doet om het vraagstuk aan te pakken. De reis én de bestemming dragen bij aan echte samenwerking.

Movisie is, samen met partners, al enige tijd bezig de doe-democratie te duiden. Daartoe hebben we het vliegwiel van de doe-democratie geïntroduceerd. De essentie van het model is dat in een lokale democratie meedoen, meedenken en meebeslissen hun eigen dynamiek kennen en tegelijk met elkaar in verbinding moeten staan om tot productieve samenwerking van burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en de overheid te komen. De kunst is daarbij om het midden op te zoeken: daar komen de doeners, denkers en beslissers elkaar tegen.

Samenwerken in de praktijk: co-creatie

Movisie begeleidt verschillende trajecten waarin gemeenten en maatschappelijke organisaties zoeken naar vernieuwing in de relatie met bewoners. De komende maanden schetsen we op onze site een aantal praktijkvoorbeelden. Daarin is co-creatie ons uitgangspunt. Vernieuwing realiseer je samen, dus in de verandering zijn vanaf de start inwoners en organisaties betrokken.
Nu al meer weten? Neem contact met ons op.

Dit is een samenvatting. Lees het hele artikel Van mee naar samen (pdf)..

Gebruik gemaakt van: http://www.vng.nl/onderwerpenindex/bestuur/nieuws/oratie-job-cohen-de-vierde-d
 

DownloadsTypeGrootte
Van-mee-naar-samen-geheel-artikelpdf268.22 KB

Reacties

Reageer op dit artikel

3 + 5 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.