Meer ruimte voor sociale innovaties

artikel - 27 oktober 2016

Burgers en maatschappelijke organisaties zouden meer ruimte moeten krijgen om sociaal te ondernemen. Wanneer alle mogelijkheden in het sociale domein benut worden, profiteren daar zo veel mogelijk mensen van. Als gemeenten de ruimte geven aan experimenten en innovaties en het klimaat voor sociaal ondernemerschap bevorderen, dan biedt dat veel kansen voor meer mensen. Het sluit ook aan bij het nieuwe adagium; ‘ieder het zijne’, waarbij niet iedereen dezelfde benadering krijgt.

Door de transities in het sociale domein krijgen gemeenten met veel nieuwe vraagstukken te maken. Om daar oplossingen voor te vinden, moeten er nieuwe vormen gevonden worden voor de dienstverlening aan burgers, en zal er meer wisselwerking moeten zijn tussen verschillende beleidsterreinen.

Waarom moet het anders?

Het aantal mensen in de bijstand is de afgelopen acht jaar fors toegenomen.  Zeker voor de groep langdurig werklozen slaagt de gemeente er niet goed in de verbinding met de arbeidsmarkt te leggen. Natuurlijk worden er mensen geactiveerd en nemen ze weer deel aan de samenleving, maar voor een wet (de Participatiewet) die als doel heeft om mensen naar een betaalde baan te begeleiden, is de opbrengst mager. Daar komt bij dat gemeenten financiële keuzes moeten maken, want er is niet genoeg geld om iedereen te helpen.

Meer ruimte voor gemeenten en burgers

Er moet iets veranderen omdat alle betrokkenen dat wensen. Gemeenten vragen om meer ruimte in wet- en regelgeving en zoeken de grenzen van de mogelijkheden op. Ook burgers vragen om verandering. En er moet een eerlijker speelveld ontstaan. Bij ruimte geven hoort verantwoordelijkheid geven, en andersom.

De behoefte aan ruimte en verantwoordelijkheid blijkt in de praktijk bijvoorbeeld uit:

  1. de behoefte aan ruimte om zelf invulling te geven aan de eigen activering of participatie;
  2. de wens om een financiële prikkel te ervaren, bij inspanning hoort beloning.

Dit is wat burgers vragen van gemeenten en wat gemeenten vragen van het Rijk. Als burgers en gemeenten dezelfde wens hebben, waarom gaat het in de uitvoering dan vaak nog niet goed? Om die vraag te kunnen beantwoorden kijken we eerst nog eens naar de noodzaak om echt te veranderen.

Regelluwe zone

Werken met een ‘regelluwe zone’ sluit heel goed aan bij het principe van ‘de omgekeerde toets’ die dit jaar door Stimulansz is ontwikkeld. Deze omgekeerde toets zet niet de wettelijke regels als uitgangspunt voorop, maar de bedoeling van de wet. Er wordt dus gekeken naar het effect dat beoogd wordt, en vervolgens worden activiteiten getoetst aan grondwaarden. Een grondwaarde is bijvoorbeeld het bevorderen van de zelfredzaamheid. Deze grondwaarde is in meerdere wetten aanwezig, in onderstaande tabel is weergegeven op welke manier.

Door de regels van de wet niet vooraf te toetsen, maar pas na afloop van een proces waarin het effect, de grondwaarde en de ethiek als eerste getoetst worden, is de stap naar een regelluwe zone een haast vanzelfsprekende uitkomst. Gelukkig zijn er al veel mooie voorbeelden van nieuwe initiatieven. Zie de download 'Nieuwe initiatieven: een gouden kans' onderaan dit artikel.

Kansen benutten

Hoe kunnen gemeenten burgers hun eigen participatie laten invullen, zonder dat er regels overtreden worden, en met ruimte voor een financiële prikkel? Wie zouden die ruimte moeten krijgen en wie niet? Welke verdiensten moeten daar tegenover staan? Wanneer wordt iemand vrijgesteld van sollicitatieverplichting? Hoe kunnen we meer kansen benutten?

Dit artikel is geschreven door Frans Kuiper van Stimulansz en Shahrzad Nourozi van Movisie.

Kom naar het congres 'Tussen wil en wet, sociaal ondernemen met een uitkering'
Op 10 februari 2017 organiseert Movisie samen met Stimulansz, De Sociale Alliantie, Stock5 en Cordaid het Congres: Tussen wil en wet, sociaal ondernemen met een uitkering. Met medewerking van: Pieter Hilhorst, politicoloog en publicist, Raf Janssen, socioloog en wethouder Sociale Zaken gemeente Peel en Maas en Sociale coöperaties uit de praktijk. Meer informatie over het congres.

Downloads
nieuwe-initiatieven-een-gouden-kans

Reacties

Reageer op dit artikel

6 + 11 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.