‘Mijn moeder is een volwassene en tegelijk een kwetsbaar kind’

Een boekrecensie
artikel - 11 januari 2016

‘De stem van het kind’ is een boek van Hanny Lynch, dat voortbouwt op het onderzoek van Marijke Naezer uit 2011 naar het ouderschap van mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt in hun jeugd. In het boek komen 19 kinderen aan het woord van wie een, soms beide ouders, seksueel misbruik hebben meegemaakt. Enkele van deze kinderen zijn op hun beurt ook weer seksueel misbruikt. ‘Welkom bij de club’, zoals een van de moeders het tamelijk harteloos verwoordde. Zo loopt intergenerationele overdracht maar vooral de doorbreking ervan als een rode draad door het boek.

Het boek bestaat uit een serie interviews, met vier thematische bijdragen van professionals, Nelleke Nicolaï (hechting), Sietske Dijkstra (inleiding), Marijke Naezer (ouderschap) en Pep Degens (loyaliteit). En hoewel ouderschap, hechting en loyaliteit verbindende thema’s zijn, zijn er veel meer overeenkomsten te ontdekken. Dat komt omdat elk interview werd geleid door een aantal vragen, die Hanny Lynch wilde stellen en ook omdat de geïnterviewden vrijwillig en gemotiveerd hebben meegewerkt aan het boek. Daardoor is er mogelijk sprake van een selecte groep mensen. Jammer genoeg staat de lijst van vragen niet als bijlage in het boek. Maar dat doet verder weinig af aan de waarde ervan en de indringendheid van de verhalen.

Er klopt iets niet

Veel van de kinderen hebben – ook zonder dat ze al op de hoogte waren van het misbruik – het gevoel dat er iets is of niet klopte. De ouder die misbruikt is gedraagt zich vreemd (vertoont bijvoorbeeld sterk controlerend, perfectionistisch of juist grenzeloos gedrag), of er zijn vaak spanningen of ruzies tussen de ouders die ze niet begrijpen. Als ze dan uiteindelijk het verhaal of het begin daarvan horen, vallen veel puzzelstukjes op hun plek. Vrijwel allemaal vinden dan ook dat een gezinsgeheim alleen maar negatieve kanten heeft. Maar tegelijkertijd vindt een groot aantal ook dat ouders het verhaal gedoseerd moeten vertellen.

Dosering van het verhaal

De voorbeelden die in het boek staan van ouders die hun complete verhaal op te jonge leeftijd van het kind vertellen zijn schrijnend. Het kind gaat zich teveel verantwoordelijk voelen voor het verdriet en de pijn van de ouder en komt in een zorgende (ouder)rol terecht. Dit proces wordt ook wel parentificatie genoemd. Een dochter: ‘Ik was elf jaar toen mijn moeder me vertelde over haar misbruikverleden. Ik weet nog dat ik bij haar in bed lag. Ze vertelde mij heel veel over haar verleden, te veel voor mij om te behappen. Ik verstijfde en het zweet brak me uit. Ik herinner me nog hoe mijn pyjama aan mijn lijf plakte. Ik moest ook heel erg huilen. Ik voelde me hulpeloos, wilde mijn moeder zo graag helpen of iets voor haar doen, maar wist niet hoe.’, zo is het indringende verhaal van een van de geïnterviewden.

Een van de mannen was tien toen het hem verteld was. Hij herinnert zich: Ze leidden het gesprek in met de woorden dat als mensen met elkaar getrouwd zijn, ze seks met elkaar hebben en dat dat goed is. Toen kwam het verhaal dat opa dit ook met mama had gedaan en dat dit niet goed was. Ik was erg overstuur en boos. Ik wilde meteen naar het huis van mijn oma, om verhaal te gaan halen. Mijn opa was toen al overleden. Mijn ouders deelden dit met ons, zodat we zouden begrijpen waarom mijn moeder zo vaak  huilde en soms boos was. Dit had niets met ons te maken maar met het verleden van mama. Mijn moeder was in therapie, en ik herinner me dat ik haar vaak troostte als ze huilde.’

Gevolgen

Voor vrijwel alle kinderen zijn er min of meer ingrijpende gevolgen geweest voor hun eigen leven. Enkelen werden zelf misbruikt. Anderen vertellen dat hun moeder of vader zo vaak een afwezig indruk maakte of dat ze weinig (lichamelijke) genegenheid ontvingen. Weer anderen noemen hun zoektocht naar bevredigende seksuele relaties en vrouwelijke geïnterviewden noemen de remmingen die ze voelden door alle negatieve boodschappen die ze expliciet of impliciet meekregen over mannen. Zo rolt de steen toch nog wat door in de volgende generatie, hoewel de meeste ouders er in zijn geslaagd de intergenerationele overdracht in termen van seksueel misbruik te stoppen. En dat is een positief en hoopvol bericht. Voor de samenleving, maar ook voor de kinderen en de onderlinge band tussen ouders en kinderen. Zo vertelt een van de mannen: ‘Ik ben nu ook trots op hem, veel trotser dan daarvoor. Hij zegt ook veel vaker dat hij trots is op mij, hoe ik het bijvoorbeeld met mijn kinderen doe, dat hij dat zelf niet zo heeft gekund. Dan geef ik hem terug: “De strijd die jij hebt moeten leveren, is zoveel zwaarder dan de mijne, dus doe jezelf niet tekort. Jij hebt de cirkel doorbroken door een schakel los te maken, jij hebt het niet door laten gaan en daar ben ik je eeuwig dankbaar voor.”’

Verwerken

Dit laatste citaat laat zien hoe belangrijk is dat een ouder die misbruik heeft meegemaakt, zelf stappen zet om dit te verwerken. In het boek staan talloze voorbeelden van kinderen die vertellen dat dát en hun eigen verwerkingsproces hen en hun moeder of vader dichter bij elkaar heeft gebracht en dat ze met meer mildheid omgaan met elkaar.

Hanny Lynch. (2015). De stem van het kind: verhalen van kinderen van wie de ouder misbruikt is. Leeuwarden: Elikser. Deze boekrecensie is geschreven door Nico van Oosten, adviseur huiselijk en seksueel geweld bij Movisie.

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.