Veel mensen voelen zich machteloos. Ze ervaren te weinig grip in hun leven, ze voelen zich niet gezien, gehoord of begrepen door de overheid. Vaak gaat het ook om publieke instanties zoals woningcorporaties, zorginstellingen, de politie, scholen of welzijnsinstellingen. Populisten versterken de gevoelens van onbehagen en voeden het wantrouwen in de overheid. Democratisch professionalisme houdt de belofte in om burgers meer invloed te geven op publieke instanties.

Kern van dit nieuwe professionalisme is dat publieke professionals macht, taken en kennis delen met burgers. Door met burgers samen te werken kunnen zij in gezondheidscentra, scholen, buurthuizen het onbehagen en wantrouwen tegengaan. Maar ze kunnen zo ook werken aan maatschappelijke uitdagingen en transities waar ze burgers keihard voor nodig hebben, zoals de energietransitie of het creëren van veilige en leefbare wijken.

Wat kunnen democratische professionals?

Het is duidelijk dat publieke professionals die democratische professionaliteit omarmen iets bijzonders doen of moeten kunnen. Ze zijn empathisch, kunnen relaties aanknopen, waarderen de betrokkenheid van burgers en luisteren actief. Ze nemen de opvattingen van burgers serieus en trachten om de wereld in hun termen te begrijpen. Ook proberen zij directe veranderingen aan te brengen in de instanties waarvoor zij werken, zodat die zich meer openstellen voor de kennis en ervaring van burgers.

Publieke professionals die democratische professionaliteit omarmen, kunnen zich bescheiden, moedig, onderzoekend, en soms ook onzeker opstellen.

En ze deinzen niet terug voor conflicten en obstakels die zij op hun pad tegenkomen. Ook hebben publieke professionals die zich democratisch opstellen voldoende vertrouwen in hun vaardigheden om zich bescheiden, moedig, onderzoekend, en soms ook onzeker op te stellen. Daarnaast kunnen deze publieke professionals zich, als dat nodig is, ook fermer opstellen en burgers tegengas geven als die zich onredelijk, grensoverschrijdend of antidemocratisch gedragen. Al deze eigenschappen en manieren worden in dit jaarboek blootgelegd.

Hoe ziet democratisch professionalisme eruit?

Hoe ziet deze nieuwe manier van werken - delen van macht, taken en kennis - er in de praktijk uit? In het eerste deel van dit boek worden de uitgangspunten van democratisch professionalisme uiteengezet. Waar moeten publieke professionals zich rekenschap van geven als ze andere relaties met burgers aangaan? In het tweede deel laten diverse auteurs en geïnterviewden hun licht schijnen over prakijken van democratische professionals. In dit uitgebreidere deel gebruiken de auteurs ook andere vormen zoals essays, journalistieke portretten en interviews.

Het resultaat is een toegankelijk en afwisselend, maar vooral ook hoopgevend en inspirerend boek, waaraan bijna 25 auteurs meeschreven. Het beoogt bij te dragen aan samenwerking, die democratisch én vertrouwenwekkend is: van hoop naar handelen. Het is tevens de twintigste editie van het jaarboek van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken en de eerste Nederlandstalige publicatie over het democratisch professionalisme.