Opgelegde wederkerigheid en zelfregie: hoe gaat dat samen?

Risico’s, valkuilen en kansen
artikel - 18 januari 2015
Opgelegde wederkerigheid en zelfregie: hoe gaat dat samen?

Ze zijn allebei deze maand ingegaan: de nieuwe participatiewet en de Wmo 2015. Maar hoe gaan de zelfredzaamheid en eigen regie uit de Wmo samen met de verplichte tegenprestatie uit de participatiewet? Strookt het houden van regie over het eigen leven wel met de verplichting van wederkerigheid en de druk om voor elkaar te zorgen? We onderzochten de risico’s, valkuilen en kansen in een debat in Museum Catharijneconvent op 18 november.

Een groep van burgers, vrijwilligers, mantelzorgers, onderzoekers, professionals en andere geïnteresseerden sprak tijdens het debat over deze dilemma’s aan de hand van eigen ervaringen. Wat is het effect van de opgelegde wederkerigheid? Zij formuleerden drie slogans met adviezen voor gemeenten:

1. Geef ons de tijd en de ruimte om het op onze eigen manier in te vullen

Het advies aan gemeenten is duidelijk: hanteer gezonde Hollandse nuchterheid en gebruik gewone mensentaal. Ga in gesprek met inwoners. Luister naar hun verhaal over wat er al gebeurt aan onderlinge steun, laat hen vertellen over eigen ideeën en initiatieven, wat ze kunnen en welke ondersteuning zij daarin nodig hebben. Faciliteer hen, zorg dat er geen bureaucratische hindernissen zijn. En zorg zo nodig voor ondersteuning van professionals die coachen en niet sturen of overnemen. 

2. Welzijn in plaats van zorg

Vaak wordt gezocht naar mogelijkheden om bijstandsgerechtigden in te zetten als ondersteuner bij welzijnsactiviteiten met ouderen. Winst aan twee kanten is daarbij het idee: de een doet iets waar hij voldoening aan kan beleven, de ander maakt plezierige activiteiten en ontmoetingen mee. Als mensen afleiding en plezier hebben, voelen ze zich beter en is er dus minder zorg nodig.

Hoe maak je dit nu tot een succes? Kijk naar de persoonlijke geschiedenis van de mensen die langdurig in de bijstand zitten, naar hun kwaliteiten en vooral ook hun eigen normen en waarden: wat vinden zij belangrijk, waar lopen ze warm voor en sluit dat aan op de activiteiten met ouderen? En omgekeerd ook naar de groep ouderen zelf en hun opvattingen. Koppel bijvoorbeeld twee voetballiefhebbers aan elkaar, zodat ze samen wedstrijden kunnen bezoeken. Een vrijwilligerscoördinator kan een belangrijke rol spelen in de match tussen persoon en activiteit en de verdere ondersteuning van de vrijwilliger als die nodig is.


Klik op het stripje voor een vergroting

3. Leg niet op, maar nodig uit!

Het komt regelmatig voor dat een medewerker van een gemeente of een zorg- en welzijnsorganisatie  iemand een taak of maatregel oplegt. De aanwezigen hebben er grote twijfel bij of dit het gewenste effect heeft. Zij verwachten meer effect van een uitnodiging: dan is er ruimte voor eigen regie en initiatief. Er ontstaat beweging in mensen wanneer ze merken dat ze erkend worden als uniek persoon, met een persoonlijke achtergrond en eigen drijfveren. Het advies: sluit aan bij motivatie, kwaliteiten, affiniteiten en voorkeuren. 

Zorg dat iedereen kan meebeslissen: gedeeld eigenaarschap leidt tot gedeelde verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld met een buurtbudget

En ook als je mensen met enige drang of dwang aan de slag wilt hebben: zorg dan in ieder geval dat ze zo veel mogelijk eigen keus hebben en dat er voor hen een ontwikkelingsperspectief in zit. Het rapport Verplicht Vrijwillig van de Wmo Werkplaats Rotterdam ondersteunt dit: gerichte cursussen voor bijvoorbeeld voor receptiewerk of het leren van de taal worden erg gewaardeerd. Vrijwilligers doen dan hun best om het geleerde in de praktijk te brengen

Transitie en transformatie

De financiële crisis met bijbehorende bezuinigingen leidt tot onvrede, tekorten in de zorg, gebrek aan ondersteuning. En tegelijkertijd nemen mensen zelf het initiatief. Burgerinitiatieven laten zien wat er wel mogelijk is. 'We willen niet meer in de negativiteit blijven hangen, maar actie ondernemen. We hebben de behoefte ons te richten op wat er wél kan en gebeurt soms tegen de stroom in. Waar faciliteiten en ondersteuningsvormen verdwijnen, ontstaan ook nieuwe eigen initiatieven. Door de drie decentralisaties ontstaat transformatie; een andere, nieuwe werkelijkheid. Van ‘ik’ naar ‘wij’.'

De rol van de gemeente

Het advies aan de gemeente dat uit de drie slogans blijkt, is: stel je allereerst en vooral op als facilitator. Dat betekent een gemeente die het samenspel tussen burgers, vrijwilligers, burgers en professionals faciliteert en zich daarbij zelf ook echt opstelt als rolmodel: zelf dus ook werkt op basis van wederkerigheid. De ‘Wij-transformatie’ die gaande is, geldt voor alle spelers: gemeenten, maatschappelijk organisaties en burgers. Hanteer daarom een taal die iedereen begrijpt, en zorg dat iedereen kan meebeslissen. Iedereen heeft een schatkist die hij in kan zetten ten behoeve van de samenleving. Gedeeld eigenaarschap leidt tot gedeelde verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld met een buurtbudget.

Soms moet je de ruimte nemen om de regels los te laten

Er zijn ook zorgen geuit: de één verbaasde zich over het gebrek aan protest rondom de transities. De andere luidde de noodklok voor bijzonder kwetsbare groepen; ze komen niet mee in de nieuwe werkwijze. 'We hebben meer dan een miljoen laaggeletterden en de overheid wil dat iedereen alles digitaal doet, dan kan toch niet!'

Regels loslaten

Een oproep aan allen: in de nieuwe manier van werken moet je soms de ruimte nemen om de regels los te laten, en de mogelijkheden en oplossingen in te zetten die nodig zijn: fuck de regels. Dit geldt zowel voor de overheid, als voor professionals.

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.