‘Organiseer ontmoetingen, dan ben je al op de helft’

Samen werken aan sociale inclusie
artikel - 6 april 2018

Wat is sociale inclusie? Wat is ervoor nodig om daar met elkaar aan te werken? Dat was de vraag die op het congres #socialeinclusie (15 maart, Nieuwegein) centraal stond.

Drie ervaringsdeskundigen hoefden niet lang over deze vraag na te denken: dat iedereen mee kan en mee mag doen. Sociale inclusie zou het uitgangspunt moeten zijn. Maar ook dat zowel de kwetsbare mens als de samenleving aan zet zijn. Het is belangrijk dat partijen elkaar weten te vinden, écht samenwerken en de cliënt en zijn of haar netwerk serieus nemen. Benut daarbij de energie en kracht die cliënten en burgers hebben (en soms inzetten in het gevecht tegen regels en systemen). Ik kan er niks AAN doen, maar wel wat MEE doen’, verwoordde iemand kernachtig.

Werken aan de sociale basis

Veel sociale wijkteams houden zich voornamelijk bezig met individuele problematiek en maar mondjesmaat met samenlevingsopbouw, preventie en vroegsignalering, zo gaf Hilde van Xanten (Movisie) aan in een workshop over werken aan de sociale basis. Preventief werken, outreachend werken, collectieve voorzieningen, ondersteunen informele netwerken en buurthulp is ondergeschoven in veel wijkteams. Omdat mensen langer thuis wonen en ggz in de wijk is georganiseerd, zullen wijkteams ook hiermee aan de slag moeten.

Ingrid Swakman en Marjolein Huijser (opbouwwerkers Haarlem Effect, deels werkzaam in een sociaal wijkteam) lichtten een Haarlemse casus toe. Volgens hen is het belangrijk om met bewoners en diverse partijen samen te werken aan de gemeenschappelijke ontwikkeling in de wijk. Maar dat gaat niet vanzelf. Op en rondom een plein wonen veel kwetsbare mensen (o.a. mensen met psychosociale problematiek, , NAH, LVB). Ongeveer de helft van hen heeft geen werk. Rondom de flats, sociale woningbouw, speelt o.a. parkeeroverlast en onveiligheid De wijkagent wordt vaak naar het plein geroepen vanwege overlast.

Samen oplossen

Wanneer er in een weekend meerdere meldingen zijn  gaan de alarmbellen bij de gemeente af. Een overleg wordt ingepland, eerst met en later zonder bewoners, om de situatie te bespreken. Het wijkteam krijgt de opdracht een aanpak te bedenken – maar met weinig middelen. Het wijkteam besluit op basis van gesprek met een groepje bewoners  een leefbaarheidsonderzoek te doen. Aan alle bewoners wordt in het onderzoek gevraagd  hoe zij het voor zich zien.  Een bewonersavond over de resultaten van het onderzoek levert een  schat aan ervaringen en suggesties voor verbeteringen op. Extra opbouwwerk wordt ingezet om één en ander in gang te zetten en te ondersteunen.

En de resultaten tot nu? Hogere betrokkenheid in de buurt, betere handhaving parkeeroverlast, aanleg van portiekverlichting, beter groenbeheer, minder overlast en ruimte en aandacht voor mensen met kwetsbaarheden!  Er zijn nu veel meer partners aangehaakt, van woningbouwcorporatie tot een gebiedsverbinder vanuit de gemeente. Een bewonerscommissie is in oprichting. Een mooie koppeling tussen het ruimtelijke en het sociale domein. De boodschap van Ingrid en Marjolein? Waar steun en vangnet in de basisinfrastructuur laagdrempelig en langdurig kan worden gerealiseerd, ontstaat een draagkrachtige wijk met sociale cohesie! Nu is het een project. De vraag is nog of er ook continuiteit aan worden gegeven, want voor  samenlevingsopbouw is een lange adem nodig.

Familie-ervaringsdeskundigheid

Het betrekken van de ervaringsdeskundigheid van families is belangrijk om het gesprek over waarden te laten plaatsvinden, zo bleek uit de workshop over dit onderwerp. Anita Peters (Movisie) en Niek van Haasteren (Platform familie ervaringsdeskundigheid) belichten het belang van de familie ervaringsdeskundige om naasten te ondersteunen en zo het triadisch werken te versterken. Herstel is vaak alleen mogelijk met het netwerk van de cliëntFamilie-ervaringsdeskundigheid past in de ontwikkeling naar herstelondersteuning, contextgericht werken en ambulantisering. Daarbij staat de familie ervaringsdeskundige naast de familie en kan een verbindende rol hebben naar de professionele ondersteuning en mogelijk ook de cliënt.

In de samenwerking spelen nogal eens onuitgesproken  morele dilemma's. Het gaat daarbij niet om moeilijke keuzes van praktische aard. Bijvoorbeeld geen tijd hebben om dat te doen wat je nodig vindt.  Als je tegen je eigen overtuiging – je eigen waarden - de zorg en ondersteuning naar herstel moet invullen omdat dat het meest praktisch is bijvoorbeeld, kan dat leiden tot morele stress. En dat komt de samenwerking uiteindelijk niet ten goede. In het boekje Draai het eens om, lees je hoe je het gesprek kunt voeren over deze dilemma’s. Het gesprek over waarden biedt inzicht in elkaars perspectieven en haalt de emotie uit een gesprek.

Aan het einde van de workshop vatte een deelnemer het kernachtig samen: ‘Ga met degenen om tafel die een moreel dilemma ervaren, dan kom je samen verder!’ In het met elkaar in gesprek gaan, daarin ligt de sleutel om een situatie te verbeteren. De familie ervaringsdeskundige kan daarbij een belangrijke rol spelen.

Er is meer mogelijk

Tijdens het congres gingen een aantal expeditieteams op avontuur om oplossingen te verkennen op 5 thema’s: burgerkracht, meedoen, samenwerken, duurzame financiering en wonen & opvang.

Burgerkracht is geen beleidsjargon, maar het gaat om mensen die iets willen betekenen voor anderen, zo gaf Marjan ter Avest, directeur van Mind, aan. Dat gaat ook over mensen met een kwetsbaarheid. Wat ervoor nodig is? Ruimte om te experimenteren. Dat kan ook om een fysieke ruimte gaan: organiseer een ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, koffie kunnen drinken en kijk wat er gebeurt. Personen met verward gedrag hoeven dan niet gelijk naar de politie of hulpverlening te worden doorgestuurd, maar kunnen dan in zo’n wijkcentrum terecht. Gemeenten kunnen dit soort initiatieven omarmen en ondersteunen.

‘Geef mij de ruimte om van mijn kwetsbaarheid mijn kracht te maken’

Meedoen gaat over elkaar leren kennen. Yvonne van Mierlo, Raad van Bestuur van Movisie, gaf aan dat het niet gaat om checklistjes, waarop je aangeeft wat mensen wel en niet kunnen. Nee, neem de tijd voor mensen. Toon oprechte interesse. Niet vanuit regels en wetten denken, maar kijk naar wat er nodig is en ga daar met elkaar mee aan de slag.

‘Binnen de kaders is er meer mogelijk dan je denkt!

Het onderwerp samenwerken kwam veelvuldig terug. Onno Hoes, voorzitter Schakelteam personen met verward gedrag, gaf aan dat samenwerken loslaten betekent. Het gaat om de cliënt, die staat centraal. Als professional betekent dat misschien wel dat je iedere keer opnieuw moet beginnen. Kijk naar een persoon en vraag je af: wat kan ik voor deze persoon betekenen? Zet dat vervolgens om in daden!

Samenwerken is loslaten en zoeken naar gemeenschappelijk belang

Als het om duurzame financiering gaat, is het belangrijk dat het om een vorm van bekostiging gaat die partijen bij elkaar brengt. Niet denken in convenanten, projectleiders en constructen, zo hield Erik Dannenberg de aanwezigen voor, maar serieus met mensen om tafel gaan zitten en focus houden op inwoners en cliënten. Het organiseren van samenhang is afhankelijk van duurzame samenwerking.

Aannames over wat er wel en niet kan belemmeren duurzame financiering meer dan systemen en stelsels

Het laatste team ging aan de slag met Wonen & opvang. Belangrijk is het om te denken vanuit de vraag, vanuit wat er nodig is. Laat met elkaar de regels los. Inmiddels weten we, zo gaf het team aan, dat gemengde woonvormen werken. Acceptatie in de wijk en buurt is eveneens een noodzakelijke voorwaarde. Durf de buurt te vragen wat zij nodig hebben om met kwetsbare buurtbewoners om te gaan.

‘Niet alleen samen werken aan een huis met een dak, maar aan een thuis!’

Directeur-generaal Curatieve Zorg van VWS, Bas van den Dungen, gaf aan blij te zijn met deze uitkomsten. Samenwerken, tijd nemen voor cliënten, kijken naar wat mensen écht willen zijn volgens hem onmisbaar. Ook als dat betekent dat regels aan de kant gezet worden. Het gaat niet om het systeem, maar om mensen. Zoek op het laagste niveau oplossingen, toon lef, maak verschil in de praktijk.