Van overlevingsmodus naar gepassioneerde deelname

Succesvolle samensturing in gelijkwaardigheid in Enschede en Utrecht
artikel - 24 september 2015

Mensen met een multi-problematische achtergrond en een grote afstand tot de arbeidsmarkt zijn enorm kwetsbaar. Toch hebben ze vaak meer in hun mars dan ze zelf beseffen. In Enschede en Utrecht werken kwetsbare burgers respectievelijk als sportvrijwilligers en ervaringsdeskundigen actief aan een betere kwaliteit van leven. Dat komt niet alleen henzelf ten goede, maar ook (andere) hulpvragers en de professionals met wie ze vaak nauw samenwerken.

In Enschede vormt sport de opstap naar een beter leven voor de meest kwetsbaren. Samen met gemeenten, sociale partners en bedrijven stimuleert de stichting Vitale Sportvereniging de ontwikkeling van sportverenigingen tot actieve, maatschappelijk betrokken ‘ondernemingen’. Deze Vitale Sportverenigingen bevorderen de sociale cohesie in de wijk, maar nemen ook sociale hobbels weg van mensen die door hun multi-problematische achtergrond tussen wal en schip vallen.

Samensturing

Het concept ‘Vitale Sportvereniging’, waaraan 14 Enschedese sportclubs zich hebben gecommitteerd, slaat aan. Kwetsbare burgers doen als sportvrijwilligers naast relevante werkervaring ook ritme, structuur en collega’s op. Ze voelen zich medeverantwoordelijk voor ‘hun’ sportvereniging en daarmee ‘eigenaar’ van alle werkzaamheden. Er is sprake van samensturing, de vrijwilligers hebben zelf invloed op de activiteiten en de manier waarop er gewerkt wordt.

Kans om te groeien

De sportvrijwilligers krijgen steun van de verenigingsmanager, dan wel de op de club aanwezige maatschappelijk werker of gemeentelijke contactpersoon. Maar ze bepalen uiteindelijk zélf of en welke ondersteuning ze willen. De verenigingsmanager speelt een belangrijke rol. Deze ziet toe op een passend (dag)aanbod, creëert een open sfeer waarin mensen elkaar leren coachen in hun werk en betrekt medewerkers bij de uitvoering van hun taken. Medewerkers krijgen de kans om te groeien, onder meer via cursussen waar ze zelf om vragen.

Inzet naar vermogen

Als lotgenoten zorgen de medewerkers samen voor gezelligheid, kennen ze elkaars sterke en zwakke kanten. Dit vertaalt zich ook in de onderlinge werkverdeling. Iedereen zet zich in naar vermogen. De een doet misschien wat meer dan de ander, maar dit wordt ruimschoots vergoed door de onderlinge samenwerking. Medewerkers hebben baat bij het concept van de ‘Vitale Sportvereniging’. Ze halen voldoening uit het buiten mogen werken voor een uitkering, krijgen meer zelfvertrouwen, doen extra mensenkennis op en maken gebruik van de ruimte om hun kwetsbaarheid te tonen. In een aantal gevallen stromen ze door naar betaald werk. En de sportverenigingen? Die hebben de beste vrijwilligers die ze zich kunnen wensen.

De sportverenigingen hebben de beste vrijwilligers die ze zich kunnen wensen

Utrechtse ervaringsdeskundigen

Ook in Utrecht zetten mensen met een multi-problematische achtergrond hun talenten optimaal in, als ervaringsdeskundige. Doel van het werken met ervaringsdeskundigen is tweeledig. Het haalt (kwetsbare) mensen uit hun gemarginaliseerde omgeving. Ze leren hun eigen kracht te ontwikkelen en in te zetten. En: ervaringswerkers zijn het ideale aanspreekpunt voor cliënten met een soortgelijke problematiek. De Utrechtse ervaringsdeskundigen werken bij onder meer buurtteam Kanaleneiland Zuid, welzijnsorganisatie U Centraal, Stichting Doen en Laten/Panoramix en bij Steunpunt GGZ; bijvoorbeeld als ‘meedenkers’ bij beleidsontwikkeling.

Ervaringen in de praktijk

Ervaringsdeskundigen zijn zoals de gemeente Utrecht aangeeft ‘de katalysatoren van de transformatie’. Anders dan zorg- en welzijnsprofessionals kennen ze zowel de systeemwereld als de leefwereld van kwetsbare (mede-)burgers. Dit vertaalt zich op verschillende manieren naar de praktijk. In het buurtteam van Kanaleneiland Zuid werkt een ervaringsdeskundige op het gebied van kwetsbaarheid door (geestelijke) gezondheidsproblemen. Door haar allochtone afkomst weet ze ook veel over leven met cultuurverschillen. Haar collega’s maken dan ook graag gebruik van haar expertise. Wat past in de sfeer van het team: van elkaar leren.

Ervaringsdeskundigen zijn ‘de katalysatoren van de transformatie'

Bij welzijnsorganisatie U Centraal zijn ervaringsdeskundigen aangenomen op werkplekken voor mensen die met een arbeidsbeperking re-integreren in de samenleving. Dit geeft ze niet meteen het gevoel dat ze extra expertise inbrengen, maar dat ze weer meedoen. Via de Stichting Doen en Laten werken bij Panoramix ervaringscoaches. Deze zijn als gastheer/vrouw aanwezig in de Panoramix woonkamer en leiden in alle activiteiten. De professionals werken meer als ondersteuner van de ervaringscoaches.

Coaching, supervisie en intervisie

Al zijn ervaringsdeskundigen niet op bestuurlijk of managementniveau vertegenwoordigd, hun stem klinkt nadrukkelijk mee in de beleids- en werkontwikkeling. Samensturing vertaalt zich in deelname van de ervaringsdeskundigen in de organisaties, waarin ze als (volwaardig) teamlid hun bijdrage leveren aan nieuwe manieren van werken. Daarvoor zijn randvoorwaarden nodig, zoals aandacht voor de combinatie ‘eigen kwetsbaarheid-werk’ en de doorontwikkeling van de ervaringsdeskundigheid. De ervaringsdeskundigen krijgen de ruimte en faciliteiten om hun werk goed te doen. Teamleiders bewaken vaak expliciet de balans tussen werk en kwetsbaarheid en/of zetten heel concreet in op coaching, supervisie en intervisie. Als voorbereiding op hun taak volgen alle ervaringswerkers sowieso de opleiding ‘werken met ervaringsdeskundigheid’.

Betere hulpverlening

De initiatieven in Utrecht leveren veel op, zo blijkt uit interviews met de verschillende betrokkenen. Ervaringsdeskundigen leggen gemakkelijker en sneller contact met hulpvragers en zijn vaak gelijkwaardige en inlevende gesprekspartners. Ze denken mee, maar dienen ook als voorbeeld voor hulpvragers. Zij krijgen hoop en zien letterlijk dat ook zij kunnen herstellen. De inzet van ervaringsdeskundigen heeft ook een positief effect op de hulpverleners. Ze halen de leefwereld van hulpvragers naar de professionals toe. Deze extra kennis over het leven met een problematiek resulteert in betere hulpverlening. Bovendien krijgen de betrokkenen gemakkelijker toegang tot professionele hulp en ondersteuning.

Meer informatie

Lees meer over de Vitale Sportvereniging in Enschede en Ervaringsdeskundigheid in Utrecht.
 

Reacties

Goed artikel. Leuk dat de aanpak van de vitale sportvereniging Enschede overgenomen is in Utrecht'.
Is de gemeente Enschede hiervan op de hoogte?
Een leuke opsteker!

Utrecht heeft niet de aanpak van Vitale Sportvereniging Enschede overgenomen. Utrecht pakt het anders aan, zet de ervaringsdeskundigheid van kwetsbare mensen centraal. Het zijn twee verschillende voorbeelden van inzet van mensen vanuit hun kwetsbaarheid. Elk met een andere insteek. Met in beiden gevallen winst voor de betrokken mensen en hun omgeving.

Reageer op dit artikel

18 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.