Participatiesamenleving biedt alleen voorwaardelijke bescherming

artikel - 23 december 2015

Ongeveer 200 mensen debatteerden op 18 december in de Utrechtse Geertekerk over vluchtelingenopvang in Nederland. Duidelijk werd dat het naleven van het vluchtelingenverdrag in onze participatiesamenleving niet langer vanzelfsprekend is.

De komst van grote groepen vluchtelingen naar Nederland heeft tot de meest uiteenlopende reacties van de bevolking geleid, aldus Marijke Steenbergen, directeur van het kennisinstituut Movisie. ‘Van duizenden vrijwilligers die “iets willen doen voor mensen in nood” tot degenen die met alle geweld de komst van vluchtelingen naar hun wijk of dorp willen voorkomen. Wat kunnen we van die reacties leren en wat betekenen zij voor onze samenleving? Dat is wat we vandaag in het debat, georganiseerd door Movisie, het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken en het Kennisplatform Integratie & Samenleving, proberen uit te vinden.’

Diametraal tegenover elkaar staande reacties

Als eerste spreker stelt Halleh Ghorashi, hoogleraar diversiteit en integratie aan de Vrije Universiteit, meteen maar de essentiële vraag: zijn vluchtelingen welkom in Nederland? Wie een simpel ja of nee antwoord had verwacht, wordt teleurgesteld.

Ghorashi legt uit dat de participatiesamenleving een groot beroep doet op de verantwoordelijkheid en betrokkenheid van de individuele burger. ‘Maar als drager van zijn eigen lot, is de moderne burger kwetsbaar - en dat in toenemende mate - voor de maatschappelijke ontwikkelingen waar hij als eenling geen vat op heeft.’

Volgens de hoogleraar lokt die paradoxale positie twee verschillende reacties uit. ‘Aan de ene kant heb je burgers die, uit onbehagen over de maatschappelijke ontwikkelingen en de toenemende onzekerheid, teruggrijpen op het verleden, toen “alles nog goed was” en “we nog één gemeenschap vormden.” Zij proberen hun existentiële onzekerheid te overwinnen door een mix van nationalisme en chauvinisme waarin zondebokken worden gecreëerd en het sluiten van grenzen wordt gepropageerd. Recht tegenover hen staan burgers die verbinding zoeken op basis van geestverwantschap, en anderen niet uitsluiten maar opzoeken.’

In het gepolariseerde vluchtelingendebat zie je volgens Ghorashi beide reacties terugkomen. ‘Tegenover de nationalistische en populistische roep om “criminelen, verkrachters en profiteurs” te weren, staan initiatieven van burgers die zich met de nieuwkomers verbinden. Zij willen individueel of groepsgewijs “iets voor vluchtelingen doen” en organiseren los van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) kleinschalige opvangplekken. Het zijn voornamelijk fluïde, tijdelijke, fragmentarische en experimentele initiatieven, daardoor lastig te structureren maar onmisbaar als tegenwicht tegen het chauvinisme van de reactie. Onze democratie kan niet zonder.’

Grootschalige opvang lokt verzet uit

De hoogleraar is het niet eens met een spreker uit de zaal die opmerkt dat er ook in het populisme enige wijsheid verborgen zit. ‘Het is uw eigen wijsheid die de grootschaligheid van de opvang ter discussie stelt. En de les is dat de last van de grootschalige opvang vooral rust op de schouders van wijkbewoners en gemeenschappen die het toch al niet gemakkelijk hebben vanwege werkloosheid, armoede en uitzichtloosheid. En dat de nadruk van het COA op grootschalige opvang misschien wel op korte termijn kosten bespaart, maar tegelijkertijd het verzet ertegen mobiliseert en op lange termijn de samenleving meer kost.’

Het lokale verzet tegen de opvang van vluchtelingen heeft in onder meer Wormerland, Steenbergen en Geldermalsen gewelddadige vormen aangenomen. Ingeslagen ruiten, omgetrokken hekken, in brand gestoken auto’s, bedreigde bestuurders: de beelden zijn bekend. Minder bekend echter is welk effect de polarisatie heeft op de vluchtelingen zelf.

Gevolg verharde verhoudingen

Projectmedewerker van het programma Participatie en Actief Burgerschap bij Movisie, Shahrzad Nourozi vertelt in een gesproken column dat zij, als gevolg van de verharde verhoudingen, niet meer weet of ze nog wel welkom is. ‘Zeven jaar was ik, toen ik met mijn ouders uit Iran naar Nederland vluchtte. Nu, twintig jaar later, heb ik een leuke baan en fijne vrienden. Eigenlijk een prachtig leven. Tot voor kort voelde ik me een Nederlandse burger die net als alle anderen gewoon haar leven leidt, maar in de afgelopen twee jaar ben ik me gaan afvragen of ik er (nog) wel mag zijn. ’

Aansluitend op de column van Shahrzad Nourozi, volgde een levendig debat. Een uitgebreid verslag van dit debat kunt u hieronder downloaden.

DownloadsTypeGrootte
verslag-kerstdebatpdf205.08 KB

Reacties

Ik kan me niet voorstellen dat Halleh Ghorashi heeft gezegd dat er in het populisme geen enkele wijsheid zou zitten. Zij onderstreepte namelijk ook dat de kern van onze democratie zit in hoe we met minderheden en met de oppositie omgaan. Daaruit spreekt dat echte gesprekken, echte nieuwsgierigheid ook naar ‘andere standpunten’ van wezenlijk belang zijn. Een gesprek heeft alleen zin als je bereid bent om te willen horen wat er leeft bij de ander. Wat heeft die ander nodig om mee te kunnen gaan met de meerderheid. In Frankrijk kunnen we momenteel zien dat het de traditionele partijen lukt om het populisme ‘erbuiten’ te houden, maar zolang er geen echt debat is blijft de onderbuik groeien. Hoe moeilijk het ook is, we moeten dialoogvormen vinden voor deze lastige gesprekken. Ter inspiratie www.deep-democracy.net

Geachte mevrouw Boelens, Het verhaal van Halleh Ghorashi was inderdaad zeer genuanceerd en zo staat dat ook in het verslag. Het verfrissende aan het debat was juist dat er door alle partijen goed naar elkaar geluisterd werd en dat allerlei taboes omgekegeld werden. En de visies liepen zeer uiteen, maar er was echt sprake van debat. Het Kerstdebat sloot dus wat mij betreft perfect aan bij wat op de Deep Democracy site staat. Op de Movisie site staan niet de ook zeer interessante filmpjes met wethouder Fouad Sidali en wetenschapper Bas van Bommel. Die vindt u wel op de site van Kennisplatform Integratie en Samenleving: http://www.kis.nl/artikel/participatiesamenleving-biedt-alleen-voorwaard... Daar vindt u ook de column van Shahrzad Nourozi. Drie aanraders.

Reageer op dit artikel

4 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.