Preventie van huwelijksdwang en achterlating

Wat is huwelijksdwang?
artikel - 21 juni 2016
Afbeelding bij Preventie van huwelijksdwang en achterlating

Huwelijksdwang en achterlating zijn problemen met verstrekkende gevolgen. Het kabinet besloot de aanpak hiervan te intensiveren: zowel preventie en hulp, als de aanpak via het straf- en civielrecht zijn versterkt. Bewustwording is de eerste stap bij het voorkomen van huwelijksdwang. Daarvoor is kennis over huwelijksdwang essentieel. In dit artikel vindt u meer uitleg. Waar hebben we het over? Wie zijn de slachtoffers en wat zijn de gevolgen?

Huwelijksdwang is het dwingen van een vrouw, man, meisje of jongen tot een huwelijk, door ouders, familie of gemeenschap. Het is een huwelijk waarbij minstens één huwelijkspartner geen instemming geeft over het sluiten van de huwelijkse verbintenis. Ook het wel meewerken aan de formele, wettelijke huwelijkshandelingen, doch onder lichamelijke of geestelijke bedreiging, valt hieronder.

Bemiddeling of dwang

Dwang kan in allerlei vormen plaatsvinden: sociale of psychische druk, intimatie, fysiek geweld, isolatie of dreiging met achterlating in het buitenland. Ook zachte dwang komt voor: gearrangeerde huwelijken hoeven niet problematisch te zijn als de bemiddeling door beide partners gewenst is en zij de vrijheid ervaren om ‘nee’ te zeggen, maar de grens tussen bemiddeling en dwang is vaak dun. Meer hierover in de factsheet huwelijksdwang.

Wie zijn de slachtoffers?

Jongvolwassenen, kinderen, homo en hetero, kunnen slachtoffer worden van huwelijksdwang. Het komt onder andere voor in Turkse, Marokkaanse, Surinaams-Hindoestaanse, Somalische, Iraanse, Iraakse, Afghaanse, Pakistaanse, Koerdische, Chinese, Molukse en Roma-gemeenschappen. Ook in gesloten religieuze gemeenschappen, zoals orthodox-christelijke en -joodse gemeenschappen zijn jongeren niet altijd vrij in hun partnerkeuze. Jongeren die verliefd worden op een meisje/jongen uit een gezin waarin vrije partnerkeuze wordt afgewezen, kunnen te maken krijgen met bedreigingen en op die manier slachtoffer worden van huwelijksdwang.

Schrijnende gevolgen

Mogelijke gevolgen van verzet tegen een huwelijk zijn verlies van contact met het gezin en andere familieleden, mishandeling, sociaal isolement, ontvoering uit Nederland of eermoord. De gevolgen voor degenen die zich erbij neerleggen, variëren van de kans op een slecht huwelijk met conflicten, het niet optimaal kunnen participeren in de Nederlandse samenleving tot gezondheidsproblemen, die kunnen leiden tot depressiviteit en zelfdoding. De drempel om hulp te vragen is vaak hoog, omdat de loyaliteit tegenover ouders en de etnische gemeenschap doorgaans heel sterk is en de angst voor de genoemde mogelijke gevolgen groot.

Achterlating

Soms gaat huwelijksdwang gepaard met achterlating van de uit te huwelijken dochter of zoon in het land waar de kandidaat-huwelijkspartner woont. Vaak het herkomstland van de ouders. Er zijn ook andere situaties van achterlating. Zo worden vrouwen en kinderen door de echtgenoot en vader achtergelaten, bijvoorbeeld omdat er huwelijksproblemen of opvoedingsproblemen zijn, of de man een andere vrouw wil, een kind volgens de ouder(s) foute vrienden heeft, teveel ‘verwestert’ of homoseksueel is. Terugkeer naar Nederland is daarna heel lastig; veelal is het paspoort afgenomen. Het is daarom des te belangrijker dat achterlating wordt voorkomen. Ambtenaren van Burgerzaken ontvingen in januari 2014 een circulaire met instructies hoe te handelen wanneer zij huwelijksdwang of achterlating vermoeden, conform de Meldcode HG en KM…Alle gezinsleden moeten persoonlijk verschijnen voor uitschrijving uit de Basisregistratie Personen als niet alle gezinsleden tegelijk migreren.

Hoe vaak komt het voor?

Er zijn geen exacte cijfers over de omvang van huwelijksdwang in Nederland. Het onderzoek Zo zijn we niet getrouwd spreekt van een ondergrens van 181 geregistreerde gevallen van huwelijksdwang tussen 2011-2012. De onderzoekers schatten dat het werkelijke aantal tussen 674 en 1914 gevallen ligt. De onderzoekers geven aan dat vrouwen vaker slachtoffer zijn dan mannen en dat het jongeren en jongvolwassenen (16 - 25 jaar) betreft. Uit een onderzoek van de Universiteit van Maastricht en Verwey-Jonker Instituut blijkt dat in 2013-2014 ongeveer 250 kindhuwelijken per jaar in Nederland voorkwamen. In die periode vonden ook religieuze huwelijken zonder burgerlijk huwelijk plaats, waarbij geen ambtenaar maar alleen bijv. een imam een stel trouwt. Het is niet duidelijk om hoeveel gevallen het ging. Een dergelijk huwelijk is niet wettig erkend.

In december 2015 ging de nieuwe Wet tegengaan huwelijksdwang in. Daarin staat onder meer dat beide partners minimaal 18 jaar moeten zijn om in Nederland te kunnen trouwen.

Wet en beleid

Huwelijksdwang is een misdrijf en bij wet strafbaar. Het valt onder het algemeen dwangartikel: Artikel 284 in het Wetboek van Strafrecht. Het strafrechtelijke instrumentarium in Nederland is voldoende uitgerust om gevallen van huwelijksdwang te kunnen vervolgen. Tot op heden is echter niemand vervolgd wegens het afdwingen van een huwelijk. Reden hiervoor is dat slachtoffers niet snel aangifte doen tegen hun families. De overheid scherpte de wet- en regelgeving rond huwelijksdwang aan. In december 2015 ging de nieuwe Wet tegengaan huwelijksdwang in. Daarin staat onder meer dat beide partners minimaal 18 jaar moeten zijn om in Nederland te kunnen trouwen. Ook de in het buitenland gesloten huwelijken tussen minderjarige partners worden pas erkend als de beide partners minimaal 18 jaar zijn. Bij duidelijk vermoeden van huwelijksdwang kan het OM het huwelijk tegengaan. Het OM kan ook een onder dwang gesloten huwelijken nietig verklaren.

Preventie

In het Plan van aanpak preventie huwelijksdwang en in het Actieplan Zelfbeschikking formuleert het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid maatregelen voor het voorkomen en op tijd signaleren van huwelijksdwang. Bijvoorbeeld door de financiering van trainingen onder beroepskrachten uit de gezondheidszorg, hulpverlening en onderwijs. Ook heeft het ministerie van SZW een E-learning module Huwelijksdwang voor deze beroepsgroepen laten ontwikkelen door Fier en Augeo Foundation. Dit stelt professionals in staat om zelfstandig hun deskundigheid op het gebied van huwelijksdwang te vergroten.

Vermoedens?

Professionals kunnen bij vermoedens van huwelijksdwang en achterlating advies inwinnen of melden bij Veilig Thuis. Ook slachtoffers, plegers en omstanders kunnen met Veilig Thuis contact opnemen. Is er sprake van ingewikkelde casuïstiek? Dan kunnen medewerkers van Veilig Thuis, Veiligheidshuizen en andere hulpverleners contact opnemen met het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating.

Ben je zelf bang dat je moet trouwen tegen je wil? Kijk dan op www.trouwentegenjewil.nl


Bronvermelding

  • Bakker, H., & Noor, S. (2015). Factsheet huwelijksdwang. Utrecht: Kennisplatform Integratie & Samenleving / Movisie.
  • Rutten. S.W.E., Eijk, E. van, Drost, L.F., & Kadrouch-Outmany, K. (2015). Gewoon Getrouwd. Een onderzoek naar kindhuwelijken en religieuze huwelijken in Nederland’. Maastricht: Universiteit Maastricht.
  • Smits van Waesberghe, E., Sportel, I., Drost, L., Eijk, E. van,  & Diepenbrock, E. (2014). Zo zijn we niet getrouwd. Een onderzoek naar omvang en aard van huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.
  • Sterckx, L, Dagevos, J., Huijnk, W., & Lisdonk, J. van. (2014). Huwelijksmigratie in Nederland: Achtergronden en leefsituatie van huwelijksmigranten. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
  • Musa, S. & Diepenbrock, E. (2013). Verborgen vrouwen: een vergeten groep. Een verkennend onderzoek naar aard, omvang en aanpak van de problematiek van verborgen vrouwen in de deelgemeente Delfshaven (Rotterdam). Den Haag: Femmes for Freedom.
Kennisdossier

Reacties

Reageer op dit artikel

6 + 4 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.