Rechten van slachtoffers van seksueel geweld

Versterkte positie in het strafproces
artikel - 15 december 2012
Afbeelding bij Rechten van slachtoffers van seksueel geweld

Slachtoffers van seksueel geweld hebben in de loop der jaren meer rechten verkregen die inmiddels wettelijk zijn verankerd. Hierdoor is hun positie in het strafproces versterkt. In dit artikel staan de verschillende rechten beschreven en hoe deze rechten en plichten in wet- en regelgeving zijn vastgelegd.

Seksueel geweld in welke vorm dan ook kan heftig ingrijpen in het leven van het slachtoffer en diens naaste omgeving. Of het nu om een incidentele verkrachting of een reeks van verbale seksuele bedreigingen gaat, het kan het leven van het slachtoffer en het hele gezin volledig op de kop zetten. Denk bijvoorbeeld aan het seksueel misbruik van baby’s in de kinderopvang. Misbruik van kinderen in een jeugdzorginstelling of binnen de familie. De gevolgen zijn vaak ingrijpend en de verwerking kost jaren, zo niet een heel leven. Wanneer aangifte wordt gedaan, komt daarbovenop de emotionele belasting van het strafrechtelijk onderzoek en zo mogelijk de rechtsgang bij de strafrechter.

Juridische ondersteuning en rechtsbijstand

Juridische ondersteuning en rechtsbijstand kunnen deze last aanmerkelijk verlichten. De wetgever komt het slachtoffer tegemoet door de toekenning van bepaalde rechten, die we hieronder noemen en toelichten.

Rechten van het slachtoffer

Vanaf 1 januari 2011 is de wet versterking positie slachtoffers in werking getreden met als doel de positie van het slachtoffer te verbeteren en bepaalde rechten wettelijk te verankeren. Rechten die voorheen alleen in beleidsregels waren vastgelegd, zijn nu uitgebreid en in de wet opgenomen:

  • recht op correcte bejegening;
  • informatie over het strafproces;
  • recht op informatie over het verlof en de invrijheidstelling van de dader. Dit recht geldt In bepaalde gevallen;
  • spreekrecht en schriftelijke slachtofferverklaring;
  • recht op schadevergoeding;
  • recht op rechtsbijstand van een advocaat (het eerste gesprek is kosteloos);
  • recht op een tolk.

Correcte bejegening

Dit is geen wettelijke bepaling maar een algemene richtlijn voor de politie en het openbaar ministerie. Dit houdt onder andere de erkenning in dat het slachtoffer iets is aangedaan en de inzet om recht te doen aan het slachtoffer.

Informatie over het strafproces

Informatie wordt gegeven door de politie bij het eerste gesprek met het slachtoffer. Het openbaar ministerie geeft het slachtoffer desgevraagd informatie over de gerechtelijke procedure, de tenlastelegging en de op te leggen maatregelen. Het slachtoffer, dan wel diens advocaat heeft recht op inzage in het procesdossier. Hierbij is het uitgangspunt dat het slachtoffer zo veel mogelijk wordt voorzien van informatie die  relevant is en waar hij/zij om heeft verzocht. In bepaalde gevallen kan de officier besluiten om geen inzage in de stukken te geven. Wanneer de pleger van een ernstig geweldmisdrijf op vrije voeten komt, kan het slachtoffer hierover desgewenst worden geïnformeerd door de officier van justitie.

Spreekrecht en schriftelijke slachtofferverklaring

Slachtoffers kunnen een schriftelijke verklaring opstellen over de lichamelijke, emotionele of economische gevolgen en de impact daarvan op hun leven. De verklaring wordt aan het procesdossier toegevoegd.

Het spreekrecht houdt in dat het slachtoffer een mondelinge verklaring kan afleggen tijdens de rechtszitting. Per 1 september 2012 is het spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden verruimd. Slachtoffers die fysiek of geestelijk niet in staat zijn om in de rechtszaal het woord te voeren -zoals jonge kinderen- kunnen nu worden vertegenwoordigd door hun ouders of voogd. Daarnaast krijgen nabestaanden de mogelijkheid om op de zitting te spreken indien het slachtoffer als gevolg van het geweld is overleden. Een advocaat of een medewerker van Slachtofferhulp kan namens het slachtoffer het spreekrecht uitoefenen.

Sinds 1 januari 2012 kunnen ook nabestaanden een beroep doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Schadevergoeding

Het slachtoffer van een gewelds- of zedendelict kan om schadevergoeding vragen. Wanneer de rechter een schadevergoedingsmaatregel heeft opgelegd ontvangt het slachtoffer het resterende schadebedrag van de staat, in het geval de veroordeelde acht maanden na het definitieve vonnis nog niet de volledige schadevergoedingsmaatregel heeft betaald.

Slachtoffers kunnen eventueel een beroep doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Sinds 1 januari 2012 kunnen ook nabestaanden (echtgenoten, samenwonende partners en kinderen) een beroep doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Meer informatie/links

Reacties

Reageer op dit artikel

4 + 15 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.